BT là gì? Những điều cần biết về hình thức đầu tư công – tư trong phát triển công trình công

Trong lĩnh vực phát triển dự án hạ tầng – đặc biệt ngành đường bộ, cầu cảng, khu công nghiệp – bạn thường gặp thuật ngữ BT xuất hiện trong các hợp đồng giữa nhà đầu tư tư nhân và cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Vậy BT là gì, mô hình này hoạt động ra sao và doanh nghiệp nên lưu ý gì khi áp dụng? Bài viết dưới đây sẽ giải thích chi tiết nền tảng, lợi ích và quy trình về Build-Transfer (BT).

1. BT là gì?

BT hay Build‑Transfer là mô hình hợp đồng trong các dự án xây dựng mà nhà đầu tư tư nhân (concessionaire) sẽ tự bỏ vốn xây dựng một công trình hạ tầng (đường, cầu, nhà máy) theo yêu cầu của cơ quan công quyền. Khi công trình hoàn tất, nhà đầu tư chuyển giao toàn bộ cho chính quyền hoặc cơ quan chủ quản. Như vậy, chính quyền không cần bỏ tiền đầu tư ban đầu.

Theo định nghĩa từ các văn bản chính thức, Build‑and‑Transfer (BT) là “hợp đồng mà nhà thầu tài trợ và xây dựng công trình, sau đó chuyển giao cho cơ quan chính quyền theo lịch trình đã thỏa thuận, kèm lãi suất hợp lý”.

Mô hình BT là một dạng trong nhóm thuật ngữ PPP (Public‑Private Partnership), cùng với các mô hình phổ biến như BOT (Build-Operate-Transfer), BOOT (Build-Own-Operate-Transfer), BLT (Build-Lease-Transfer)… Điểm khác biệt lớn nhất của BT là chủ yếu tập trung vào xây dựng và chuyển giao, không bao gồm giai đoạn vận hành thu lợi nhuận. 

2. Lý do và lợi ích khi áp dụng mô hình BT

Việc triển khai dự án theo mô hình BT (Build – Transfer) không chỉ xuất phát từ nhu cầu thực tế mà còn mang lại nhiều hiệu quả vượt trội so với phương thức truyền thống. Dưới đây là hai khía cạnh cần được nhìn nhận rõ ràng: vì sao chọn BT và những lợi ích cụ thể mà mô hình này đem lại trong thực tế.

Vì sao nên chọn mô hình BT?

Khi tìm hiểu BT là gì, không thể bỏ qua bối cảnh hình thành lựa chọn này. Có nhiều yếu tố khiến chính quyền và doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn hình thức BT thay vì các hợp đồng công truyền thống:

• Giảm áp lực ngân sách nhà nước: Nhà nước không phải chi ngân sách đầu tư ban đầu, nhờ đó tránh bị động trong kế hoạch tài chính công.
• Huy động nguồn lực tư nhân: Tận dụng được vốn, công nghệ, kinh nghiệm và năng lực quản trị từ khối tư nhân, đặc biệt trong những công trình cần đẩy nhanh tiến độ.
• Chia sẻ rủi ro đầu tư – thi công: Rủi ro liên quan đến tiến độ, vật tư, chi phí phát sinh... sẽ do nhà đầu tư gánh chịu cho đến khi hoàn tất bàn giao.
• Tạo điều kiện kiểm soát hiệu quả hơn: Với các hợp đồng rõ ràng ngay từ đầu, chính quyền có thể giám sát tiến độ và chất lượng theo tiêu chuẩn đặt ra.

Lợi ích thực tiễn của dự án BT

Sau khi triển khai, mô hình BT thường cho thấy một số hiệu quả rõ rệt:

• Tiến độ nhanh hơn đáng kể: Do không phụ thuộc vào quy trình giải ngân công phức tạp, nhà đầu tư có thể triển khai thi công ngay từ đầu, rút ngắn thời gian hoàn thành.
• Chất lượng được cam kết bằng hợp đồng: Nhà đầu tư chịu trách nhiệm đến khi bàn giao, đảm bảo đúng kỹ thuật và tiêu chuẩn.
• Hạn chế thất thoát đầu tư công: Các khoản thanh toán chỉ thực hiện khi dự án đã hoàn thành và được nghiệm thu đầy đủ.
• Thu hút đầu tư vào hạ tầng công: BT là một trong những mô hình PPP dễ tiếp cận nhất, phù hợp với nhiều lĩnh vực như giao thông, công trình công cộng, môi trường.

3. Cơ chế hoạt động của BT

Để hiểu rõ hơn BT là gì, cần phân tích cách thức hoạt động cụ thể của mô hình này. Mô hình BT thường qua các bước chính như sau:

1. Thỏa thuận dự án giữa chính quyền và nhà đầu tư: Xác định công trình cần xây dựng, chi phí, tiến độ và lãi suất hay phương thức thanh toán sau chuyển giao.
2. Nhà đầu tư thiết kế, lập kế hoạch tài chính, vay vốn và thi công: Nhà đầu tư tự huy động tiền, ký hợp đồng thi công; chủ động trong kiểm soát tiến độ, chất lượng.
3. Kiểm tra, nghiệm thu và bàn giao khi hoàn thành: Công trình phải đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật theo hợp đồng; sau đó chuyển giao cho chính quyền.
4. Chính quyền thanh toán theo cam kết: Việc thanh toán sẽ được thực hiện theo hợp đồng BT đã ký kết và tuân thủ theo phương án tài chính được duyệt, có thể bao gồm tiền mặt, quỹ đất, tài sản khác.

4. Phân biệt BT với các mô hình PPP tương tự

Trong khối hợp đồng PPP, BT được phân biệt như sau:

• BT (Build‑Transfer): Tập trung nhận đầu tư và xây dựng – không có giai đoạn vận hành thu phí.
• BOT (Build‑Operate‑Transfer): Sau khi xây dựng, nhà đầu tư chịu trách nhiệm vận hành thu phí, sau đó chuyển giao.
• BOOT: Tương tự BOT nhưng nhà đầu tư còn sở hữu công trình trong thời gian vận hành.
• BLT (Build‑Lease‑Transfer): Sau xây dựng, chính quyền thuê lại công trình, sau đó mới bàn giao.

5. Khi nào nên chọn mô hình BT?

Hiểu BT là gì không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn liên quan đến tính phù hợp của mô hình theo từng dự án. BT phù hợp cho:

• Dự án có tính cấp thiết, cần đưa vào sử dụng sớm.
• Các công trình không phù hợp để thu phí trực tiếp từ người sử dụng.
• Nhà đầu tư có vốn mạnh, ưu thế thi công và ý đồ nhận lại ngân sách hoặc tài sản đổi ngang giá trị.

Ngược lại, nếu dự án có thể thu phí người dùng (như BOT) hoặc công ty muốn sở hữu dài hạn (BOOT) thì nên sử dụng các mô hình khác.

Tạm kết

Trong bối cảnh ngân sách công còn hạn chế nhưng nhu cầu hạ tầng ngày càng tăng cao, mô hình hợp đồng BT được xem là một lựa chọn hợp lý để thúc đẩy phát triển đô thị và kinh tế. Hiểu rõ BT là gì giúp cả nhà đầu tư và chính quyền định hướng đúng cách triển khai, đảm bảo hiệu quả về tiến độ, chất lượng và tài chính công. Khi được áp dụng đúng, BT có thể trở thành công cụ hiệu quả để hoàn thiện hệ thống hạ tầng một cách nhanh chóng, đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị và kinh tế.

Để giám sát tiến độ, xử lý tài liệu hợp đồng và phối hợp hiệu quả giữa chủ đầu tư và chính quyền trong các dự án BT, bạn cần một thiết bị gọn nhẹ, di động nhưng vẫn đảm bảo hiệu suất ổn định. Các mẫu laptop mỏng nhẹ tại FPT Shop là công cụ lý tưởng cho chuyên viên dự án, kỹ sư quản lý và nhà đầu tư trong môi trường xây dựng hiện đại.

Laptop mỏng nhẹ

Xem thêm:

BLT là gì và tại sao doanh nghiệp nên hiểu rõ trước khi bắt tay vào dự án công?

Vốn đầu tư công là gì? Đặc điểm, phân loại và vai trò trong phát triển kinh tế