An toàn thực phẩm là gì? Những hành vi nào được coi là vi phạm an toàn thực phẩm theo quy định?

Trong thời buổi hiện đại, thực phẩm không chỉ đơn thuần là nguồn dinh dưỡng mà còn là yếu tố quyết định sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, thực phẩm không an toàn dễ gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như ngộ độc, dị ứng, thậm chí tử vong. Do đó, việc hiểu rõ an toàn thực phẩm là gì và tỉnh táo trong việc lựa chọn thực phẩm là vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Giải đáp: An toàn thực phẩm là gì?

An toàn thực phẩm là các biện pháp, điều kiện cần thiết nhằm giữ cho thực phẩm không bị biến chất, không bị nhiễm các chất độc hại, vi khuẩn gây bệnh, từ đó bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Theo Luật An toàn thực phẩm Việt Nam, an toàn thực phẩm là việc bảo đảm thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người khi được sử dụng.

Bạn cần lưu ý, khái niệm “An toàn thực phẩm là gì?” không đơn thuần chỉ là việc đảm bảo thực phẩm không gây hại mà còn bao gồm một chuỗi các hoạt động từ sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến tiêu thụ. Mục tiêu cuối cùng là ngăn chặn mọi nguy cơ có thể dẫn đến ngộ độc thực phẩm, các bệnh lây truyền qua thực phẩm hoặc các tác hại lâu dài khác do thực phẩm không an toàn gây ra.

Tầm quan trọng của việc giữ an toàn thực phẩm

Bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Thực phẩm an toàn giúp ngăn ngừa hàng loạt các bệnh lây truyền, từ bệnh cấp tính thông thường đến những bệnh mãn tính nguy hiểm như ung thư do tích lũy độc tố. Một hệ thống an toàn thực phẩm vững chắc giúp giảm gánh nặng y tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ cho người dân. Đặc biệt, trẻ em, người già và những người có hệ miễn dịch yếu là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước thực phẩm bẩn.

An ninh lương thực và phát triển kinh tế

Thực phẩm không an toàn còn dẫn đến lãng phí lớn do phải loại bỏ các sản phẩm bị ô nhiễm. Nó cũng ảnh hưởng đến thương mại quốc tế, khi các quốc gia có thể từ chối nhập khẩu thực phẩm từ những nơi không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn. Ngược lại, một hệ thống an toàn thực phẩm mạnh giúp xây dựng niềm tin cho người tiêu dùng và đối tác thương mại, thúc đẩy xuất khẩu, tạo ra công ăn việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế bền vững. Các doanh nghiệp tuân thủ tốt quy định sẽ xây dựng được thương hiệu, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Duy trì trật tự xã hội và uy tín quốc gia

Các vụ ngộ độc thực phẩm lớn thường gây ra sự hoang mang, bất ổn trong xã hội. Việc đảm bảo an toàn thực phẩm là trách nhiệm của chính phủ, góp phần duy trì niềm tin của người dân vào hệ thống quản lý nhà nước. Một quốc gia có tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cao sẽ nâng cao uy tín trên trường quốc tế, thu hút đầu tư và phát triển du lịch.

Quy định và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm hiện hành

Hệ thống pháp luật Việt Nam

Việt Nam có Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành. Luật quy định quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh thực phẩm, quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng, trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Các cơ quan quản lý chính bao gồm Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, tùy theo lĩnh vực quản lý:

• Bộ Y tế: Quản lý an toàn thực phẩm đối với thực phẩm chức năng, phụ gia thực phẩm, nước uống đóng chai, nước khoáng thiên nhiên, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và các sản phẩm thực phẩm đã qua chế biến, bao gói sẵn.
• Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Quản lý an toàn thực phẩm với sản phẩm nông, lâm, thủy sản, muối.
• Bộ Công Thương: Quản lý an toàn thực phẩm đối với rượu, bia, nước giải khát, sữa chế biến, dầu thực vật, bánh, mứt, kẹo và dụng cụ, vật liệu bao gói chuyên dùng trong quá trình sản xuất, chế biến thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ.

Các tiêu chuẩn quốc tế và chứng nhận quan trọng

Nhiều tiêu chuẩn quốc tế đã được phát triển để hỗ trợ các doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, dưới đây là một số tiêu chuẩn phổ biến:

• HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points): Hệ thống quản lý thực phẩm dựa trên việc xác định, đánh giá và kiểm soát các mối nguy quan trọng. HACCP là một tiêu chuẩn được quốc tế công nhận và yêu cầu bắt buộc ở nhiều nước.
• ISO 22000 (Food Safety Management Systems): Là một tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, tích hợp các nguyên tắc HACCP và yêu cầu của hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001.
• GAP (Good Agricultural Practices): Thực hành nông nghiệp tốt, nhằm đảm bảo sản phẩm nông nghiệp được sản xuất an toàn, bền vững và thân thiện với môi trường (ví dụ: VietGAP, GlobalGAP).
• GMP (Good Manufacturing Practices): Thực hành sản xuất tốt, áp dụng trong ngành dược phẩm và thực phẩm, đảm bảo sản phẩm được sản xuất và kiểm soát theo các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt.
• BRC Global Standard for Food Safety: Một tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm được chấp nhận rộng rãi trong ngành bán lẻ và sản xuất.

Tổng hợp các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm

Hành vi vi phạm an toàn thực phẩm là gì? Đó là những hành động không tuân thủ các quy định về vệ sinh, chất lượng và an toàn trong sản xuất, chế biến, kinh doanh, gây nguy hiểm đến sức khỏe người tiêu dùng, được căn cứ pháp luật cụ thể theo quy định hiện hành Việt Nam:

Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi/bổ sung 2017)

Điều 317 Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, trong đó bao gồm các hành vi như:

• Chế biến, cung cấp, bán thực phẩm mà biết rõ thực phẩm không đảm bảo quy chuẩn kỹ thuật, quy định về an toàn thực phẩm, gây ngộ độc hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe từ 5 - 20 người, hoặc gây tổn hại sức khỏe với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31 - 60%.
• Sử dụng chất cấm hoặc ngoài danh mục cho phép trong thực phẩm như hóa chất, kháng sinh, thuốc bảo vệ động/thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh trong chế biến thực phẩm.
• Các trường hợp phạm tội nghiêm trọng hơn như gây ngộ độc cho từ 21 người trở lên, làm chết người hoặc gây tổn hại sức khỏe với tỷ lệ tổn thương cao hơn sẽ bị xử lý hình sự với mức phạt tiền cao và tù từ 3 - 20 năm tùy theo mức độ vi phạm và hậu quả gây ra.

Theo Nghị định số 115/2018/NĐ-CP và số 124/2021/NĐ-CP

Trong kinh doanh dịch vụ ăn uống, chế biến suất ăn sẵn, nhà hàng, cửa hàng ăn uống,..., các hành vi vi phạm được quy định như sau:

• Chứa, bày bán thực phẩm trên các vật dụng, thiết bị không đảm bảo vệ sinh.
• Không có đủ dụng cụ chế biến, bảo quản riêng biệt giữa thực phẩm tươi sống và thực phẩm đã qua chế biến.
• Nơi chế biến, kinh doanh có động vật gây hại hoặc côn trùng.
• Người trực tiếp chế biến không đội mũ, không đeo khẩu trang, không cắt ngắn móng tay, không đeo găng tay khi tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm chín.
• Sử dụng nguyên liệu đã quá hạn sử dụng hoặc không có nhãn mác, hạn sử dụng bắt buộc.
• Không tuân thủ quy định kiểm thực 3 bước và lưu mẫu thức ăn.
• Thiết bị, phương tiện vận chuyển, bảo quản thực phẩm không đảm bảo vệ sinh.
• Khu vực bếp, cửa hàng không đảm bảo vệ sinh như cống rãnh thoát nước thải bị ứ đọng, không có nhà vệ sinh, nơi rửa tay, dụng cụ thu gom rác thải không đảm bảo vệ sinh,...

Phạt tiền từ 1 - 6 triệu đồng đối với cá nhân và gấp đôi đối với tổ chức cho các hành vi trên. Phạt cao hơn từ 3 - 5 triệu đồng cho các hành vi nghiêm trọng hơn như không lưu mẫu thức ăn, thiết bị vận chuyển không vệ sinh, khu vực chế biến mất vệ sinh. Đối với sử dụng nguyên liệu, sản phẩm từ động vật, thực vật không đảm bảo an toàn trong sản xuất, chế biến thực phẩm sẽ bị phạt tiền từ 20 - 40 triệu đồng. Mức phạt hành chính tối đa cho vi phạm an toàn thực phẩm là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.

Tạm kết

"An toàn thực phẩm là gì?" không chỉ là một câu hỏi đơn thuần về định nghĩa mà còn là một vấn đề đa chiều, phức tạp, đòi hỏi sự chung tay của cả xã hội. Từ các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sản xuất, kinh doanh đến mỗi người tiêu dùng, tất cả đều có vai trò quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống an toàn thực phẩm vững chắc. Nắm vững kiến thức và thực hành tốt các nguyên tắc chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe của chính mình, gia đình và góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Hãy nâng tầm trải nghiệm di động của bạn với iPhone mới nhất tại FPT Shop! Đừng bỏ lỡ cơ hội cập nhật những tin tức công nghệ nóng hổi, lướt web mượt mà và tận hưởng hiệu năng đỉnh cao với thiết bị yêu thích. Ghé FPT Shop ngay hôm nay hoặc truy cập dưới đây để sở hữu iPhone với ưu đãi hấp dẫn và dịch vụ chăm sóc khách hàng tuyệt vời:

iPhone

Xem thêm:

• Thực phẩm bẩn là gì? Tiêu thụ thực phẩm bẩn ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?
• Cách bảo quản thực phẩm đơn giản và đúng cách, bạn đã biết chưa?