Hội chứng Lima là gì? Bóc tách phản ứng tâm lý ngược khi kẻ bắt cóc quay sang bảo vệ nạn nhân

Trong những tình huống bắt giữ con tin tưởng chừng vô nhân đạo, đôi khi chính kẻ bắt cóc lại thể hiện sự đồng cảm, thậm chí bảo vệ người bị hại. Hiện tượng kỳ lạ này được gọi là hội chứng Lima – một phản ứng tâm lý trái ngược hoàn toàn với hội chứng Stockholm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hội chứng Lima là gì, nguồn gốc, biểu hiện và ý nghĩa của hội chứng tâm lý đặc biệt này.

Hội chứng Lima là gì?

Hội chứng Lima là một phản ứng tâm lý hiếm gặp xảy ra trong các tình huống bắt giữ con tin, trong đó kẻ bắt cóc dần phát triển sự đồng cảm, gắn bó hoặc cảm xúc tích cực với nạn nhân, dẫn đến việc đối xử nhẹ nhàng hơn, thậm chí sớm trả tự do cho con tin.

Tên gọi “Lima” bắt nguồn từ một sự kiện có thật diễn ra tại thủ đô Lima (Peru) năm 1996, khi một nhóm du kích bắt cóc hàng trăm con tin trong một bữa tiệc tại đại sứ quán Nhật Bản. Tuy nhiên, thay vì hành xử tàn bạo, họ lại sớm thả hầu hết con tin chỉ sau vài ngày vì cảm thấy có sự gắn kết hoặc cảm thương với một số nạn nhân.

Nguồn gốc của thuật ngữ “hội chứng Lima”

Vào tháng 12 năm 1996 tại Peru, một nhóm thuộc tổ chức vũ trang MRTA (Movimiento Revolucionario Túpac Amaru) đột nhập Đại sứ quán Nhật Bản tại thành phố Lima (thủ đô Peru) và bắt giữ khoảng 600 con tin, gồm nhiều quan chức cấp cao, doanh nhân và nhà ngoại giao.

Tuy nhiên, điều kỳ lạ đã xảy ra: Chỉ trong vòng vài ngày, các tay súng bắt đầu thả dần phần lớn con tin – trong đó có cả người già, phụ nữ và người bị bệnh – mà không có áp lực đáng kể từ phía chính phủ. Cuối cùng, chỉ còn khoảng 70 người bị giữ lại và vụ việc kết thúc sau 126 ngày với sự can thiệp của quân đội.

Hiện tượng các tay súng giảm bạo lực và hành xử nhân đạo một cách bất thường đã khiến giới truyền thông và các nhà nghiên cứu đặt tên cho hiện tượng này là “Hội chứng Lima”. Đây là ví dụ điển hình minh chứng cho câu hỏi “Hội chứng Lima là gì” trong các tài liệu phân tích tâm lý học tội phạm.

Cơ chế tâm lý đằng sau hội chứng Lima

Đồng cảm trong tình huống cực đoan

Khi kẻ bắt cóc tiếp xúc lâu dài với nạn nhân – đặc biệt trong không gian kín, ít người – họ có thể phát sinh cảm xúc gắn bó không mong muốn. Sự tương tác liên tục, trò chuyện, thấy được sự yếu đuối hoặc nhân tính của con tin khiến người bắt đầu hành xử theo cảm xúc chứ không còn theo lý trí bạo lực ban đầu.

Tội lỗi và sự giằng xé nội tâm

Một số kẻ bắt cóc bắt đầu cảm thấy hối hận về hành vi của mình khi chứng kiến nạn nhân đau khổ hoặc tỏ ra đáng thương. Chính cảm giác tội lỗi này khiến họ phát triển sự đồng cảm, chuyển sang hành vi chăm sóc hoặc thậm chí hỗ trợ con tin.

Sự cô lập và mất định hướng

Khi bị cô lập khỏi thế giới bên ngoài trong thời gian dài, kẻ bắt cóc có thể đánh mất ranh giới giữa "đối đầu" và "đồng hành". Trong môi trường khép kín, con tin trở thành đối tượng duy nhất có thể tương tác, từ đó hình thành mối quan hệ lệch chuẩn mà tâm lý học gọi là biểu hiện của hội chứng Lima.

Các biểu hiện của hội chứng Lima

Mặc dù chưa được chính thức phân loại trong các tài liệu chẩn đoán tâm thần, nhưng hội chứng Lima có những dấu hiệu đặc trưng có thể quan sát trong thực tế:

• Giảm hành vi bạo lực hoặc đe dọa: Thay vì dùng vũ lực, kẻ bắt cóc dần trở nên ôn hòa hơn, ngừng đe dọa hoặc sử dụng bạo lực để kiểm soát con tin.
• Thể hiện sự quan tâm, chăm sóc con tin: Từ việc cung cấp thực phẩm đầy đủ, chăm sóc y tế đến việc trò chuyện, an ủi – những hành vi này cho thấy sự chuyển đổi vai trò rõ ràng của kẻ bắt cóc sang phía bảo vệ.
• Thả con tin sớm hơn dự kiến: Đây là dấu hiệu nổi bật nhất: nhiều con tin được thả ra khi điều kiện thương lượng chưa đạt được. Lý do chính là kẻ bắt cóc cảm thấy không còn muốn giữ họ làm con tin nữa vì nảy sinh cảm xúc tích cực.
• Xung đột nội tâm và hành vi mâu thuẫn: Sự giằng xé giữa nhiệm vụ ban đầu và cảm xúc hiện tại khiến hành vi của kẻ bắt cóc trở nên không nhất quán. Họ có thể đưa ra các quyết định cảm tính, đôi khi trái với mục tiêu ban đầu.
• Bảo vệ con tin trước lực lượng bên ngoài: Trong một số tình huống, kẻ bắt cóc còn bênh vực hoặc tìm cách che chắn cho con tin trước sự can thiệp từ đồng bọn hoặc lực lượng an ninh, cho thấy sự thay đổi sâu sắc về mặt tâm lý.

Hội chứng Lima khác gì với hội chứng Stockholm?

Tìm hiểu hội chứng Lima là gì cũng cần phân biệt với một hội chứng khác là hội chứng Stockholm. Đây là hai hiện tượng tâm lý nảy sinh trong cùng một tình huống nhưng xuất phát từ hai chủ thể đối lập nhau:

Tạm kết

Qua những phân tích ở trên, bạn đọc có thể phần nào hiểu rõ hội chứng Lima là gì và vì sao nó lại được quan tâm trong lĩnh vực tâm lý học tội phạm. Dù hiếm gặp, hiện tượng này vẫn cho thấy sự phức tạp trong cấu trúc cảm xúc và hành vi con người. Việc nghiên cứu hội chứng Lima giúp các chuyên gia đưa ra phương án xử lý tốt hơn trong các tình huống khủng hoảng và can thiệp nhân đạo.

Nếu bạn là sinh viên ngành tâm lý học, an ninh, hoặc đơn giản là người yêu thích nghiên cứu hiện tượng xã hội, hãy trang bị cho mình một chiếc máy tính bảng ghi chú tiện dụng tại FPT Shop. Các thiết bị công nghệ sẽ giúp bạn lưu trữ, phân tích và tiếp cận kho tài liệu học thuật mọi lúc mọi nơi, hỗ trợ tối ưu cho quá trình học tập và làm việc chuyên sâu.

Máy tính bảng

Xem thêm:

God Complex là gì? Làm sao để đối phó với những người có biểu hiện God Complex?

Hikikomori là gì? Lối sống ẩn sĩ khi cuộc sống xã hội trở thành nỗi ám ảnh cho những người trẻ