Nomophobia là gì? Hội chứng sợ không có điện thoại đang âm thầm hủy hoại cuộc sống bạn

Bạn có bao giờ cảm thấy bồn chồn, mất kiên nhẫn chỉ vì điện thoại hết pin hoặc rơi vào vùng mất sóng? Nếu câu trả lời là có, có thể bạn đang mắc Nomophobia - hội chứng sợ không có điện thoại bên cạnh. Tưởng chừng vô hại nhưng nếu không kiểm soát kịp thời, Nomophobia có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống. Vậy Nomophobia là gì và làm sao để nhận biết? Cùng khám phá ngay sau đây.

Nomophobia là gì?

Nomophobia là hội chứng lo sợ khi không có điện thoại di động, được viết tắt từ cụm từ tiếng Anh "no mobile phone phobia". Đây là một dạng rối loạn tâm lý hiện đại, thể hiện nỗi ám ảnh và lo lắng nghiêm trọng khi không thể tiếp cận hoặc sử dụng điện thoại di động.

Thuật ngữ Nomophobia được đặt ra lần đầu tiên trong một nghiên cứu năm 2008 của Bưu điện Anh, ủy ban YouGov nhằm đánh giá những lo lắng của người dùng điện thoại di động ở Vương quốc Anh. Nghiên cứu cho thấy gần 53% người dùng điện thoại di động ở Anh có xu hướng lo lắng khi họ mất điện thoại di động, hết pin hoặc không có phủ sóng mạng.

Mặc dù Nomophobia không xuất hiện trong Cẩm nang chẩn đoán và thống kê hiện tại của Rối loạn tâm thần (DSM-5), nó đã được đề xuất là một dạng "ám ảnh cụ thể". Tổ chức Y tế Thế giới vẫn chưa xếp hội chứng này như một bệnh lý tâm thần chính thức.

Vì sao giới trẻ dễ mắc hội chứng Nomophobia?

Áp lực duy trì sự hiện diện trực tuyến

Thanh thiếu niên (12 - 17 tuổi) thường cảm thấy áp lực phải duy trì hình ảnh và sự hiện diện trên mạng xã hội, như một cách để khẳng định bản thân trong cộng đồng. Còn với người trưởng thành trẻ (18 - 30 tuổi), điện thoại không chỉ là công cụ giải trí mà còn là phương tiện phục vụ công việc và duy trì kết nối xã hội. Việc luôn “trực tuyến” trở thành thói quen bắt buộc dẫn đến sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thiết bị di động.

Nỗi sợ bị cô lập xã hội

Đối với nhiều bạn trẻ, smartphone chính là cánh cửa kết nối với thế giới bên ngoài. Họ sử dụng điện thoại để trò chuyện, kết bạn, tương tác, tạo lập hình ảnh cá nhân trên nền tảng số. Do đó, việc không có điện thoại khiến họ cảm thấy bị tách biệt, lo sợ bị bỏ rơi hay lãng quên dẫn đến sự lo lắng kéo dài và hình thành Nomophobia.

Sự phụ thuộc vào công nghệ

Theo chuyên gia tâm lý Đào Thúy Hoàn, điện thoại thông minh mang lại hàng loạt tiện ích thiết yếu như: kết nối, làm việc, học tập, giải trí,... Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là khi việc sử dụng trở nên lệ thuộc, người trẻ dần đánh mất khả năng tự điều tiết hành vi và bị căng thẳng khi không có điện thoại bên cạnh.

Đặc điểm môi trường sống hiện đại

Trong môi trường đô thị hóa cao, sự thiếu vắng tương tác xã hội trực tiếp, sự gia tăng của các nội dung số ngắn, nhanh và gây nghiện khiến điện thoại trở thành nơi trú ẩn quen thuộc. Đồng thời, thay đổi trong cấu trúc gia đình, xã hội cũng khiến giới trẻ khó tìm được kênh kết nối truyền thống, từ đó gia tăng việc lệ thuộc vào smartphone như một phương thức duy nhất để giao tiếp và thể hiện cảm xúc.

Biểu hiện của hội chứng Nomophobia

Những người mắc hội chứng Nomophobia thường có các biểu hiện điển hình sau:

Về mặt tâm lý

Lo lắng, bồn chồn và khó chịu khi không thể tiếp cận thiết bị của mình. Họ có thể thường xuyên kiểm tra túi hoặc tìm kiếm điện thoại, ngay cả khi biết rằng không có nó. Một số người còn trải qua cảm giác hoảng loạn hoặc stress, đặc biệt trong những tình huống như quên điện thoại ở nhà hoặc khi điện thoại hết pin.

Về hành vi

Người mắc hội chứng Nomophobia sẽ luôn giữ điện thoại 24/7 kể cả khi ngủ, đi vệ sinh, ăn cơm và tắm rửa. Họ dành rất nhiều thời gian để sử dụng điện thoại và không thể tập trung làm việc gì nếu không có điện thoại bên mình.

Tác động của hội chứng Nomophobia

Sức khỏe thể chất

Việc dành quá nhiều thời gian trên điện thoại có thể dẫn đến các vấn đề như mỏi mắt, đau cổ, đau vai, đau khớp cổ tay, và các vấn đề liên quan đến tư thế. Ngoài ra, việc thiếu hoạt động thể chất do ngồi lâu bên thiết bị điện tử cũng có thể làm tăng nguy cơ béo phì và các bệnh lý liên quan đến tim mạch.

Sức khỏe tâm lý

Những người mắc hội chứng này thường trải qua cảm giác lo âu, căng thẳng và bồn chồn khi không có điện thoại bên cạnh, dẫn đến các vấn đề về giấc ngủ và sự tập trung. Sự phụ thuộc vào điện thoại có thể gây ra cảm giác cô đơn và mất kết nối với người khác, làm giảm chất lượng các mối quan hệ xã hội.

Làm thế nào để kiểm soát hội chứng Nomophobia?

Đánh giá và lập kế hoạch sử dụng thiết bị

Bước đầu tiên để kiểm soát hội chứng Nomophobia là nhận diện mức độ lệ thuộc. Hãy tự hỏi: “Mỗi ngày mình dành bao nhiêu giờ cho điện thoại?” và “Liệu thói quen này có ảnh hưởng đến công việc, sức khỏe hay các mối quan hệ không?”.

Khi đã có câu trả lời trung thực, bạn có thể bắt đầu xây dựng những nguyên tắc sử dụng hợp lý như giới hạn thời gian dùng mạng xã hội chỉ vào buổi tối hoặc tắt thiết bị trong giờ làm việc.

Giảm sức hút của điện thoại

Điện thoại thông minh được thiết kế để thu hút sự chú ý nhưng bạn hoàn toàn có thể giảm sức hấp dẫn của nó bằng một vài điều chỉnh nhỏ:

• Tắt các thông báo không cần thiết, chỉ giữ lại những cảnh báo thực sự quan trọng.
• Chuyển màn hình về chế độ thang độ xám khiến các biểu tượng ứng dụng trở nên ít bắt mắt hơn.
• Gỡ cài đặt các ứng dụng mạng xã hội khỏi điện thoại và chuyển sang sử dụng máy tính nếu cần, giúp bạn chủ động hơn trong việc truy cập thay vì bị cuốn theo vô thức.

Thiết lập giới hạn thời gian sử dụng

Bạn có thể tạo ra những “khoảng thời gian không điện thoại” trong ngày. Bắt đầu bằng cách chỉ kiểm tra thông báo mỗi 15 phút rồi dần kéo dài lên 30 phút hoặc 1 tiếng. Một cách hiệu quả khác là đặt điện thoại ngoài phòng ngủ, giúp bạn tránh việc “lướt máy” ngay sau khi thức dậy.

Sử dụng các công cụ hỗ trợ

Hiện nay có rất nhiều ứng dụng giúp bạn theo dõi và kiểm soát thói quen dùng điện thoại. Người dùng iOS có thể sử dụng Screen Time, còn Android có Digital Wellbeing. 

Ngoài ra, bạn có thể thử các app như SPACE, Forest hoặc RescueTime để tăng tính kỷ luật và nhận phản hồi trực quan về thói quen của mình.

Thay thế bằng các hoạt động lành mạnh

Thay vì để thời gian trôi qua trong vô thức trước màn hình, hãy chủ động lựa chọn những hoạt động thay thế tích cực: đọc sách, vẽ tranh, nghe nhạc, chơi thể thao hoặc đơn giản là đi bộ và quan sát thiên nhiên. 

Khi cảm thấy thôi thúc sử dụng điện thoại, hãy dừng lại một nhịp và tự hỏi: “Lý do thật sự khiến mình muốn cầm máy lên lúc này là gì?”. Đó chính là cách bạn thực hành chánh niệm và kết nối với bản thân.

Tạm kết

Hiểu được Nomophobia là gì không chỉ giúp bạn nhìn nhận lại mối quan hệ giữa bản thân và công nghệ mà còn mở ra cơ hội cân bằng lại lối sống tinh thần giữa thời đại số hóa. Dù điện thoại thông minh là công cụ không thể thiếu nhưng chúng ta không nên để nó chi phối cảm xúc và hành vi. Hãy chủ động kiểm soát thói quen sử dụng thiết bị và dành thời gian nhiều hơn cho cuộc sống thực.

Bạn đang tìm một thiết bị thông minh giúp bạn vừa kết nối dễ dàng vừa kiểm soát thời gian hiệu quả hơn? Hãy khám phá ngay các mẫu đồng hồ thông minh tại FPT Shop với những sản phẩm hỗ trợ theo dõi sức khỏe, quản lý thông báo, nhắc nhở vận động mỗi ngày. 

Smartwatch

Xem thêm:

• Sống ảo là gì? Hiểu đúng về sống ảo để không mắc kẹt trong "cái bẫy" mạng xã hội
• Delulu là gì? Khi thế giới ảo xoáy vào thực tại, hiện tượng sống ảo thái quá và những hệ lụy bất ngờ