ADHD là gì? Nguyên nhân và những dấu hiệu nhận biết bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) thường được chẩn đoán ở trẻ nhỏ, nhưng các triệu chứng của bệnh có thể tiếp tục kéo dài đến tuổi thiếu niên và cả người trưởng thành. Bệnh này gây ra nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến việc làm, học tập, sinh hoạt hàng ngày hay việc xây dựng các mối quan hệ xã hội. Vậy cụ thể thì ADHD là gì?

ADHD là gì?

Giải đáp câu hỏi “ADHD là gì” thì ADHD là viết tắt của Attention Deficit Hyperactivity Disorder, nghĩa là rối loạn tăng động giảm chú ý. Nó là một chứng rối loạn phát triển thần kinh phổ biến, thường xuất hiện ở tuổi thơ ấu (trước 7 tuổi). ADHD có thể được nhận biết thông qua các vấn đề trong khả năng chú ý, kiểm soát hành vi hay động kinh.

Trẻ em mắc ADHD thường có sự khác biệt trong sự phát triển não bộ và hoạt động của não, ảnh hưởng đến khả năng tập trung, khả năng ngồi yên và tự kiểm soát. Các triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến trẻ khi ở trường học, ở nhà và trong các mối quan hệ giao tiếp.

ADHD ở người trưởng thành là một rối loạn sức khỏe tâm thần, kết hợp với khó chú ý, hiếu động thái quá và hành vi bốc đồng. Dù triệu chứng tăng động có thể giảm đi ở người lớn, nhưng họ vẫn có thể gặp phải các vấn đề như bồn chồn và không thể tập trung.

Điều trị cho ADHD người lớn cũng tương tự như điều trị cho trẻ em. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), gần 11% trẻ em ở Mỹ và khoảng 7,2% trẻ em trên thế giới được chẩn đoán mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý, và tỷ lệ giới nam mắc bệnh cao gấp đôi giới nữ. Với các thông tin trên thì giờ bạn đã biết ADHD là gì rồi chứ!

Các dạng ADHD phổ biến

Sau khi đã tìm hiểu ADHD là gì, tiếp theo hãy cùng FPT Shop đi sâu hơn vào các dạng ADHD phổ biến hiện nay. Có ba dạng chính của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), mỗi dạng tương ứng với các biểu hiện khác nhau và yêu cầu phương pháp điều trị riêng biệt.

Rối loạn thiếu tập trung, thiếu chú ý

Một trong ba dạng chính của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là rối loạn thiếu tập trung. Dấu hiệu của dạng này là sự mất tập trung trong các hoạt động hàng ngày, không đi kèm với hành vi hiếu động thái quá. Trẻ em hay người lớn mắc rối loạn thiếu tập trung thường gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý, dễ bị lạc hướng, dễ quên.

Họ thường không thể tập trung vào một công việc cụ thể trong thời gian dài, và có thể dễ dàng bị phân tâm bởi những yếu tố xung quanh, ảnh hưởng đến khả năng hoàn thành nhiệm vụ học tập, làm việc hay các hoạt động khác trong cuộc sống hàng ngày.

Rối loạn tăng động, bốc đồng

Người mắc dạng này sẽ có biểu hiện bồn chồn, không ngồi yên được, thừa năng lượng và nói nhiều. Họ có thể không kiểm soát được hành vi của mình và thường làm gián đoạn môi trường xung quanh. Mặc dù ít phổ biến hơn so với các dạng khác, nhưng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, dạng rối loạn tăng động, hiếu động có thể gây ra nhiều vấn đề trong giao tiếp xã hội.

Rối loạn kết hợp

Rối loạn kết hợp là một dạng phổ biến của ADHD, trong đó các triệu chứng thiếu chú ý và tăng động, bốc đồng xuất hiện đồng thời. Khoảng 70% trường hợp rối loạn tăng động giảm chú ý thuộc loại này, nó là dạng phổ biến nhất của ADHD.

Đặc điểm của rối loạn kết hợp là sự kết hợp của các triệu chứng thiếu chú ý và tăng động, bốc đồng, làm cho người mắc bị bệnh khó khăn trong việc tập trung, kiểm soát hành vi hay tự chủ.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp của ADHD

Các biểu hiện của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) sẽ khác biệt tùy thuộc vào từng cá nhân, nhưng có một số dấu hiệu phổ biến để bạn có thể nhận biết:

• Khả năng làm việc không tập trung: Người bị ADHD thường dễ bị phân tâm, không tập trung vào công việc hoặc tránh né các hoạt động đòi hỏi tính tập trung lâu dài. Họ có thể lơ đãng, mơ màng và gặp khó khăn trong việc duy trì sự chú ý, dẫn đến kết quả học tập, làm việc thường xuyên thay đổi và giảm độ thông minh so với những người khác.
• Tính hiếu động thái quá: Người mắc bệnh thường luôn di chuyển qua lại mà không có lý do, không thể ngồi yên một chỗ và thường can thiệp vào chuyện của người khác. Họ có thể hay chạy xung quanh, leo trèo ở khắp nơi và thiếu kiên nhẫn khi học tập, làm việc.
• Hành vi bốc đồng: Các biểu hiện bao gồm hành vi nguy hiểm mà không suy nghĩ đến hậu quả, thường quậy phá và không kiểm soát được cảm xúc, có thể dễ dàng nổi giận hoặc căng thẳng một cách không có lý do.

Ngoài ra, người bị ADHD cũng dễ gặp phải các khó khăn sau:

• Trong học tập: Khó khăn trong việc học tập, không học tốt ở trường, và khả năng giải quyết vấn đề kém.
• Trong nhận thức: Khả năng hiểu biết về hậu quả của hành vi sai trái kém, và họ có thể có xu hướng tự chuyện với chính bản thân mình một cách trẻ con.
• Trong cảm xúc: Dễ trầm cảm, không thể kiểm soát cảm xúc và tâm trạng luôn rất khó đoán.
• Trong giao tiếp xã hội: Người mắc ADHD gặp khó khăn trong việc giao tiếp và tương tác xã hội, có thể gặp vấn đề trong việc kết bạn, có kỹ năng xã hội kém.

Nguyên nhân dẫn đến bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý

Hiện tại, nguyên nhân chính xác gây ra ADHD vẫn chưa được xác định chắc chắn. Có thể là do yếu tố di truyền, môi trường, hoặc sự phát triển không bình thường của hệ thần kinh trung ương tại các giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ dẫn đến ADHD:

• Do di truyền: ADHD thường có xu hướng di truyền trong gia đình. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng gen mà trẻ thừa hưởng từ cha mẹ có thể dẫn đến bệnh ADHD. Nếu cha mẹ hoặc anh chị em của trẻ bị ADHD, trẻ sẽ có nguy cơ cao hơn mắc bệnh này.
• Do môi trường sống: Môi trường cũng có thể đóng vai trò trong sự phát triển của ADHD. Các yếu tố môi trường bao gồm tiếp xúc với các chất độc như chì từ môi trường, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh.
• Hình thành trong thai kỳ: Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số yếu tố trong thai kỳ có thể tác động đến sự phát triển của não bộ, gây ra ADHD. Ví dụ, việc sử dụng ma túy, rượu hoặc hút thuốc lá của mẹ trong khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh ADHD ở trẻ.
• Yếu tố sinh học: Các nghiên cứu về não bộ đã chỉ ra rằng có sự khác biệt trong cách não bộ phát triển ở trẻ ADHD so với trẻ bình thường. Một số bộ phận của não đảm nhiệm chức năng điều hành bao gồm khả năng tự kiểm soát, có thể ở trẻ ADHD sẽ kém phát triển hơn, cần nhiều thời gian hơn để trưởng thành, dẫn đến các biểu hiện như tăng động và khó chú ý.

Biến chứng, hệ quả của ADHD

Việc không phát hiện và điều trị ADHD kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng và ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của người bệnh. Dưới đây là một số hệ quả và biến chứng thường gặp của ADHD:

• Tự ti: Người bệnh có thể cảm thấy tự ti về khả năng của mình, luôn so sánh bản thân mình với người khác theo hướng nhìn tiêu cực. Họ thường trở nên kích động hơn khi mắc lỗi, có xu hướng chán nản và lo lắng về những việc mình làm.
• Trầm cảm: ADHD có thể dẫn đến trầm cảm, một chứng rối loạn tâm trạng gây ra cảm giác buồn dai dẳng, mất hứng thú với những hoạt động yêu thích, thay đổi suy nghĩ. Nếu không được điều trị, trầm cảm có thể trở nên nghiêm trọng hơn, người bệnh có khả năng tự tử hoặc tự tổn thương bản thân.
• Rối loạn lo âu: Người bệnh có thể phản ứng với những tình huống bằng sự lo lắng và sợ hãi, gây ra các triệu chứng như lo lắng, sợ hãi, đổ mồ hôi nhiều và nhịp tim nhanh.
• Rối loạn giấc ngủ: Các vấn đề liên quan đến chất lượng hoặc thời lượng giấc ngủ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất cũng như tinh thần của người bệnh.

• Rối loạn ăn uống: ADHD có thể dẫn đến rối loạn ăn uống, khi người bệnh có cái nhìn tiêu cực về thức ăn, cân nặng hoặc ngoại hình của họ. Triệu chứng có thể bao gồm chán ăn, cuồng ăn hoặc ăn uống vô độ.
• Rối loạn phổ tự kỷ: ADHD cũng có thể liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ, ảnh hưởng đến cách một người nhận thức và giao tiếp với người khác.
• Sử dụng chất kích thích: Người mắc chứng ADHD có nguy cơ cao lạm dụng rượu, bia, ma túy và các chất kích thích khác.
• Công việc không ổn định: ADHD ảnh hưởng đến học tập, công việc và sự nghiệp của người bệnh.
• Hành vi nguy hiểm, bốc đồng: ADHD có thể dẫn đến hành vi nguy hiểm và bốc đồng, tạo ra nhiều tác động rủi ro cho bản thân và những người xung quanh.
• Ảnh hưởng đến tương tác xã hội: Người bệnh có thể gặp khó khăn trong các tương tác xã hội hàng ngày, khả năng giao tiếp kém.

Chẩn đoán ADHD

Phát hiện và chẩn đoán bệnh ADHD đòi hỏi một quá trình quan sát, tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Dưới đây là các phương pháp chẩn đoán phổ biến cho ADHD:

• Khám thực thể: Người bệnh có thể thăm khám bác sĩ, để loại trừ các nguyên nhân khác gây ra các triệu chứng tương tự như ADHD. Một số vấn đề sức khỏe khác như rối loạn giấc ngủ, chấn thương não, hoặc các vấn đề về tuyến giáp có thể dẫn đến những dấu hiệu tương tự như ADHD.
• Thu thập thông tin: Người được chẩn đoán bệnh ADHD sẽ được hỏi về sức khỏe cá nhân, tiền sử bệnh của mình và gia đình, cũng như các triệu chứng cụ thể mà họ đang gặp phải. Việc thu thập thông tin này giúp cung cấp bức tranh toàn diện về tình trạng sức khỏe của người bệnh.
• Thang đánh giá ADHD hoặc các bài kiểm tra tâm lý: Họ có thể được yêu cầu hoàn thành các bài kiểm tra, đánh giá tâm lý để thu thập thông tin về các triệu chứng đang gặp phải. Các thang đo đánh giá có thể được sử dụng để xác định mức độ và loại ADHD mà họ có thể mắc phải.

Các bác sĩ và chuyên gia tâm lý thường kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán, để đưa ra kết luận chính xác về việc người được chẩn đoạn có mắc bệnh ADHD hay không. Điều quan trọng là nhận thức về các yếu tố khác có thể gây ra các triệu chứng tương tự, loại trừ chúng trước khi đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Biện pháp điều trị ADHD

Sử dụng thuốc

Bác sĩ sẽ tư vấn trước cho người bị rối loạn tăng động giảm chú ý về lợi ích và nguy cơ của từng loại thuốc như sau:

• Các loại thuốc kích thích: Bao gồm methylphenidate hoặc amphetamine, đây là các loại thuốc được kê toa phổ biến nhất cho ADHD. Chúng hoạt động bằng cách tăng cường và cân bằng mức độ của các hóa chất não, gọi là dẫn truyền thần kinh.
• Các loại thuốc khác: Atomoxetine, guanfacine và một số thuốc chống trầm cảm như bupropion được sử dụng để điều trị ADHD. Những loại thuốc này hoạt động chậm hơn các thuốc kích thích, và đây có thể là lựa chọn tốt nếu không thể sử dụng thuốc kích thích, hoặc nếu chúng gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng.

Mỗi người có thể phản ứng khác nhau với từng loại thuốc, sử dụng liều lượng khác nhau, vì vậy việc tìm ra loại thuốc phù hợp có thể mất thời gian.

Điều chỉnh chế độ ăn uống

Người bệnh nên tránh sử dụng các sản phẩm chứa chất tạo màu, chất bảo quản hoặc các chất gây dị ứng nguy hiểm, không nên ăn uống các loại đồ uống có ga, bánh kẹo ngọt, cá tuyết hun khói hay các món ăn nhanh. Đồng thời, họ nên ăn nhiều rau củ quả, uống các loại vitamin và chất dinh dưỡng khác có lợi cho sức khỏe, hỗ trợ tăng cường hiệu quả điều trị.

Hỗ trợ điều trị tâm lý

Dành thời gian lắng nghe và tâm sự với người bệnh từ những chi tiết nhỏ nhất, là một phần quan trọng trong quá trình điều trị tâm lý cho người mắc ADHD. Bằng cách này, chúng ta có thể hiểu sâu hơn về tâm trạng và cảm xúc của họ, từ đó xây dựng một môi trường phù hợp và giúp họ vượt qua những khó khăn.

Việc mời các chuyên gia tâm lý tham gia vào quá trình điều trị cũng là một lựa chọn thông minh. Những chuyên gia này có thể cung cấp những kỹ thuật, phương pháp trị liệu tâm lý chuyên sâu, giúp người bệnh hiểu rõ hơn về bản thân và cách kiểm soát các triệu chứng của họ.

Điều chỉnh hành vi người xung quanh

Việc điều chỉnh hành vi của những người xung quanh là một phần quan trọng trong quá trình hỗ trợ điều trị cho người mắc ADHD. Thay vì chỉ nhìn nhận và đánh giá các hành vi xấu, chúng ta cần tập trung vào việc tạo ra môi trường tích cực, hỗ trợ họ phát triển thói quen tốt. Nên nhẹ nhàng nhắc nhở và hướng dẫn lại nếu họ hành động khác thường, thay vì la mắng hoặc chỉ trích, sự kiên nhẫn và tỉ mỉ trong việc hướng dẫn sẽ giúp người bị ADHD cảm thấy được động viên hơn, bớt đi cảm giác nặng nề và khó chịu.

Người xung quanh cũng nên điều chỉnh từng việc làm một, kiên nhẫn theo dõi tiến độ điều trị bệnh ADHD của người bệnh. Việc áp đặt quá nhiều thay đổi cùng một lúc có thể làm cho người mắc bệnh cảm thấy bức bối, không biết nên bắt đầu từ đâu. Thay vào đó, hãy tập trung vào từng thay đổi nhỏ để họ có thể dễ dàng thích nghi.

Tạm kết

Mong rằng với những thông tin được chia sẻ trong bài, bạn đã hiểu rõ ADHD là gì và những việc làm cần thiết để chẩn đoán và điều trị căn bệnh này. Cũng giống như những căn bệnh khác, việc khỏi chứng rối loạn tăng động giảm chú ý không phải là việc một sớm một chiều, hy vọng rằng những người xung quanh sẽ đồng hành cùng người bệnh để vượt qua được những khó khăn.

Dù bạn đang tìm kiếm gì, FPT Shop luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của bạn. Từ các sản phẩm PC, điện thoại,... đến các sản phẩm đồ gia dụng chính hãng, giá cạnh tranh để bạn thoải mái lựa chọn. Bài viết xin đề xuất tới bạn danh sách các sản phẩm laptop nổi bật nhất:

• Laptop.

Xem thêm:

• Nghiện game là gì? Các dấu hiệu và cách chữa chứng nghiện game
• FOMO là gì? Biểu hiện của FOMO và những ảnh hưởng của FOMO tới cuộc sống mỗi người