Malspam là gì? Malspam hoạt động như thế nào và nguy hiểm ra sao?

Những email có nội dung như thông báo giao hàng, hóa đơn hoặc tài liệu công việc đôi khi có thể chứa tệp đính kèm và liên kết nguy hiểm. Đây là một trong những cách Malspam được sử dụng để phát tán mã độc. Nếu bạn đang tìm hiểu Malspam là gì, hãy đọc ngay bài viết dưới đây.

Malspam là gì?

Malspam là viết tắt của malware spam hoặc malicious spam, dùng để chỉ hình thức sử dụng email spam làm phương tiện phát tán mã độc (malware) đến người nhận. Email Malspam có thể chứa trực tiếp tệp độc hại hoặc dẫn người dùng đến liên kết tải xuống malware.

Malspam không phải là một loại mã độc mà là phương thức phân phối malware. Ransomware, Trojan, spyware hay info-stealer mới là những loại mã độc cụ thể có thể được phát tán thông qua Malspam. Các email này có thể được gửi hàng loạt hoặc thiết kế nội dung riêng để nhắm đến một cá nhân, doanh nghiệp hay tổ chức cụ thể.

Malspam hoạt động như thế nào?

Malspam thường bắt đầu bằng một email được tạo nội dung có vẻ đáng tin cậy, chẳng hạn như thông báo giao hàng, hóa đơn, biên nhận, tài liệu công việc hoặc yêu cầu xử lý gấp. Mục đích là khiến người nhận mở tệp đính kèm hoặc nhấp vào liên kết trong email.

Sau đó, email có thể đính kèm tệp độc hại hoặc chứa liên kết dẫn đến trang web, tệp tải xuống hay máy chủ chứa malware. Trong nhiều trường hợp, mã độc chỉ được kích hoạt sau khi người dùng mở tệp, giải nén, chạy chương trình hoặc thực hiện theo hướng dẫn trong email.

Khi malware được kích hoạt, thiết bị có thể gặp nhiều rủi ro tùy thuộc vào loại mã độc, chẳng hạn như bị đánh cắp thông tin, mất dữ liệu, mã hóa tệp hoặc bị kẻ tấn công kiểm soát từ xa.

Malspam trông có vẻ đáng tin cậy khiến người đọc muốn nhấp vào

Những hình thức Malspam thường gặp

Malspam có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau, nhưng mục tiêu chung là khiến người nhận mở tệp, nhấp vào liên kết hoặc thực hiện một thao tác dẫn đến việc tải và kích hoạt mã độc. Một số hình thức phổ biến gồm:

Email chứa tệp đính kèm độc hại

Đây là một trong những hình thức Malspam phổ biến. Kẻ tấn công có thể gửi email kèm tệp được ngụy trang thành hóa đơn, hợp đồng, tài liệu công việc hoặc thông báo giao hàng. Tệp có thể được đóng gói dưới nhiều định dạng như Word, Excel, PDF, ZIP hoặc RAR.

Mã độc có thể được kích hoạt khi người dùng mở tệp, giải nén hoặc làm theo hướng dẫn trong email. Vì vậy, người dùng nên kiểm tra kỹ tệp đính kèm trước khi mở, đặc biệt với những email không được dự kiến từ trước.

Email chứa liên kết độc hại

Thay vì gửi trực tiếp tệp chứa malware, kẻ tấn công có thể chèn liên kết vào email. Liên kết thường được ngụy trang dưới dạng nút tải hóa đơn, xem tài liệu, xác nhận đơn hàng hoặc kiểm tra thông tin tài khoản.

Khi nhấp vào, người dùng có thể được chuyển đến trang web chứa nội dung độc hại hoặc được yêu cầu tải xuống một tệp. Do đó, cần kiểm tra địa chỉ liên kết trước khi truy cập, ngay cả khi nội dung email có vẻ quen thuộc.

Tệp nén có mật khẩu

Một số email Malspam sử dụng tệp ZIP hoặc RAR được bảo vệ bằng mật khẩu. Mật khẩu thường được cung cấp ngay trong nội dung email với lý do bảo mật tài liệu.

Cách này có thể khiến việc kiểm tra nội dung bên trong tệp trở nên khó khăn hơn đối với một số hệ thống bảo mật. Người dùng không nên mở hoặc giải nén những tệp nén đáng ngờ, đặc biệt khi không biết rõ nguồn gửi.

Email giả mạo doanh nghiệp hoặc dịch vụ quen thuộc

Kẻ tấn công có thể giả mạo email của ngân hàng, đơn vị vận chuyển, sàn thương mại điện tử hoặc các dịch vụ trực tuyến quen thuộc. Nội dung thường đề cập đến những tình huống dễ khiến người nhận phản ứng nhanh như đơn hàng cần xác nhận, hóa đơn chưa thanh toán hoặc tài khoản sắp bị khóa.

Mục tiêu là tạo cảm giác tin cậy để người dùng mở tệp hoặc nhấp vào liên kết chứa mã độc. Vì vậy, ngay cả email có hình thức chuyên nghiệp hoặc mang tên thương hiệu quen thuộc cũng cần được kiểm tra trước khi tương tác.

Malspam khác gì Spam và Phishing?

Malspam, Spam và Phishing đều thường xuất hiện trong các cuộc tấn công qua email nhưng có mục đích và cách thức hoạt động khác nhau.

Spam là những email không mong muốn, thường được gửi hàng loạt với mục đích quảng cáo, tiếp thị, phát tán nội dung hoặc đôi khi phục vụ cho hành vi lừa đảo. Không phải email Spam nào cũng chứa mã độc.
Malspam là hình thức sử dụng email để phát tán mã độc (malware). Email có thể đính kèm tệp độc hại hoặc chứa liên kết dẫn đến nội dung có mã độc nhằm khiến thiết bị của người nhận bị nhiễm malware.
Phishing là hình thức lừa đảo sử dụng các kỹ thuật đánh lừa người nhận thực hiện một hành động nhất định, chẳng hạn như cung cấp thông tin đăng nhập, truy cập trang web giả mạo hoặc tải xuống tệp. Phishing có thể được sử dụng để đánh cắp thông tin, chiếm tài khoản, cài mã độc hoặc lừa chuyển tiền.
Spear phishing là một dạng phishing được nhắm mục tiêu đến một cá nhân, doanh nghiệp hoặc tổ chức cụ thể. Nội dung thường được cá nhân hóa để tăng khả năng người nhận tin tưởng và thực hiện theo yêu cầu.

Như vậy, Malspam tập trung vào việc phát tán mã độc, trong khi Phishing tập trung vào việc đánh lừa người nhận thực hiện một hành động có lợi cho kẻ tấn công. Hai hình thức này cũng có thể kết hợp với nhau. Chẳng hạn, một email phishing có thể dụ người dùng mở tệp chứa Trojan hoặc nhấp vào liên kết tải malware. Khi đó, email vừa mang tính chất phishing vừa có thể được xem là Malspam.

Dấu hiệu nhận biết email Malspam

Không có một dấu hiệu duy nhất có thể khẳng định email là Malspam. Tuy nhiên, người dùng nên cảnh giác khi email xuất hiện nhiều điểm bất thường như:

Email đến ngoài dự kiến: Bất ngờ nhận hóa đơn, thông báo giao hàng, tài liệu hoặc tệp đính kèm dù trước đó không thực hiện giao dịch liên quan.
Địa chỉ người gửi đáng ngờ: Tên hiển thị có thể giống ngân hàng, doanh nghiệp hoặc người quen nhưng địa chỉ email thực tế lại không trùng với tên miền chính thức.
Liên kết lạ: Email yêu cầu nhấp vào liên kết nhưng URL dẫn đến tên miền không quen thuộc hoặc không liên quan đến tổ chức được nhắc đến.
Nội dung thúc giục: Các yêu cầu như thanh toán ngay, xác nhận tài khoản hoặc mở tệp trong thời gian ngắn có thể nhằm khiến người nhận hành động mà không kiểm tra kỹ.
Yêu cầu bỏ qua cảnh báo bảo mật: Cần thận trọng với email yêu cầu bật macro, chọn Enable Content, giải nén tệp bằng mật khẩu hoặc thực hiện các thao tác làm giảm mức bảo vệ của thiết bị.

Ngoài ra, không nên chỉ dựa vào lỗi chính tả để nhận biết Malspam. Email độc hại có thể được trình bày chuyên nghiệp, sử dụng logo quen thuộc hoặc thậm chí được gửi từ tài khoản đã bị chiếm quyền.

Cách phòng tránh Malspam đối với người dùng cá nhân

Kiểm tra kỹ email trước khi tương tác: Xem đầy đủ địa chỉ người gửi, tên miền của liên kết và nội dung yêu cầu. Nếu email có dấu hiệu bất thường, không nên mở tệp hoặc nhấp vào liên kết.
Xác minh thông tin qua kênh chính thức: Khi nhận được yêu cầu thanh toán, đăng nhập hoặc cung cấp thông tin, hãy kiểm tra lại thông qua website hoặc kênh liên hệ chính thức thay vì sử dụng liên kết có sẵn trong email.
Cập nhật phần mềm thường xuyên: Duy trì hệ điều hành, trình duyệt và các phần mềm bảo mật ở phiên bản mới để hạn chế nguy cơ bị khai thác những lỗ hổng đã biết.
Sử dụng xác thực đa yếu tố (MFA): Bật MFA cho email, mạng xã hội, tài khoản công việc và các dịch vụ quan trọng để tăng thêm lớp bảo vệ trong trường hợp mật khẩu bị lộ.
Sao lưu dữ liệu quan trọng: Thường xuyên sao lưu những tệp cần thiết để giảm thiệt hại nếu thiết bị bị nhiễm ransomware hoặc gặp sự cố khiến dữ liệu không thể truy cập.
Sử dụng phần mềm bảo mật: Cài đặt phần mềm diệt virus và bảo mật uy tín để hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn các tệp hoặc chương trình độc hại trước khi chúng gây ảnh hưởng đến thiết bị.

Tạm kết

Malspam là hình thức sử dụng email để phát tán mã độc, có thể gây ra nhiều rủi ro cho thiết bị và dữ liệu của người dùng. Việc kiểm tra kỹ người gửi, nội dung, tệp đính kèm và liên kết trước khi tương tác với email sẽ giúp hạn chế nguy cơ. Bên cạnh đó, người dùng nên cập nhật phần mềm và sử dụng các giải pháp bảo mật phù hợp để tăng cường bảo vệ thiết bị.

Để tăng cường bảo vệ máy tính trước virus và các mối đe dọa từ mã độc, bạn có thể tham khảo các phần mềm diệt virus chính hãng tại FPT Shop. Các sản phẩm bảo mật với nhiều lựa chọn phù hợp cho nhu cầu cá nhân và gia đình, giúp bạn chủ động bảo vệ thiết bị trong quá trình sử dụng.

Xem thêm: