FAS là gì? Phân tích điều kiện giao hàng FAS theo Incoterms 2020

Trong hoạt động xuất nhập khẩu, lựa chọn điều kiện giao hàng phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với việc phân chia chi phí và trách nhiệm giữa các bên. FAS là một trong 11 điều kiện thương mại thuộc bộ quy tắc Incoterms 2020 do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành. Điều kiện này thường được sử dụng khi hàng hóa có thể giao trực tiếp tại vị trí dọc mạn tàu ở cảng xếp hàng. Trong bài viết dưới đây, FPT Shop sẽ giải đáp FAS là gì, thời điểm chuyển giao rủi ro, nghĩa vụ của các bên và những lưu ý khi áp dụng trong hợp đồng ngoại thương.

FAS là gì?

FAS (Free Alongside Ship) là điều kiện giao hàng dọc mạn tàu trong Incoterms 2020. Theo điều kiện này, người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng khi đặt hàng hóa dọc mạn con tàu do người mua chỉ định, tại cảng xếp hàng và trong thời gian đã thỏa thuận. Vị trí giao hàng có thể là cầu cảng hoặc xà lan bên cạnh tàu.

Khi hàng hóa được giao đúng vị trí theo quy định, rủi ro mất mát hoặc hư hỏng thường chuyển từ người bán sang người mua. Người bán chịu trách nhiệm đưa hàng đến vị trí giao hàng và hoàn tất thủ tục xuất khẩu, còn người mua thu xếp vận tải chính, chịu trách nhiệm bốc hàng lên tàu và thực hiện thủ tục nhập khẩu.

FAS thuộc nhóm F trong Incoterms 2020, cùng với FCA và FOB. Nhóm điều kiện này nhìn chung yêu cầu người mua thu xếp vận tải chính, nhưng điểm giao hàng và thời điểm chuyển giao rủi ro sẽ khác nhau tùy từng điều kiện. FAS chỉ áp dụng cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa.

Đặc điểm của điều kiện FAS trong Incoterms 2020

Chỉ áp dụng cho vận tải biển và đường thủy nội địa

FAS chỉ áp dụng cho vận tải biển và đường thủy nội địa, trong đó hàng hóa được giao bằng cách đặt dọc mạn tàu tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận.

Điều kiện này phù hợp với một số loại hàng rời hoặc hàng khối lượng lớn như thép, ngũ cốc, khoáng sản và nguyên liệu công nghiệp. Với hàng container được bàn giao cho người chuyên chở tại bãi container trước khi đưa ra cảng, doanh nghiệp nên cân nhắc FCA vì địa điểm giao hàng thực tế thường không phù hợp với quy định giao hàng dọc mạn tàu của FAS.

Rủi ro chuyển giao khi hàng được đặt dọc mạn tàu

Theo FAS, người bán chịu rủi ro mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa cho đến khi hoàn thành việc giao hàng dọc mạn con tàu do người mua chỉ định. Sau thời điểm này, người mua chịu rủi ro trong quá trình bốc hàng lên tàu và vận chuyển tiếp theo.

Tuy nhiên, rủi ro có thể chuyển sang người mua sớm hơn nếu người mua không thực hiện nghĩa vụ thông báo hoặc tàu được chỉ định không đến đúng hạn, không thể nhận hàng hay ngừng nhận hàng sớm hơn dự kiến. Điều này chỉ áp dụng khi đáp ứng các điều kiện tương ứng của FAS, bao gồm việc hàng hóa đã được xác định rõ thuộc hợp đồng mua bán.

Người bán thực hiện thủ tục xuất khẩu

Người bán có trách nhiệm thực hiện và thanh toán các thủ tục thông quan xuất khẩu theo quy định tại quốc gia xuất khẩu. Tùy yêu cầu pháp lý, công việc có thể bao gồm xin giấy phép, hoàn tất hồ sơ hải quan và thực hiện các thủ tục kiểm tra bắt buộc.

Trong khi đó, người mua chịu trách nhiệm thực hiện thủ tục quá cảnh và nhập khẩu khi áp dụng, đồng thời thanh toán các khoản thuế, phí thuộc nghĩa vụ của mình.

Nghĩa vụ của người bán và người mua theo FAS Incoterms 2020

Theo Incoterms 2020, điều kiện FAS quy định nghĩa vụ của người bán và người mua theo 10 nhóm, lần lượt ký hiệu từ A1 đến A10 và B1 đến B10. Các nghĩa vụ chính được tóm tắt trong bảng sau:

Hạng mục	Người bán	Người mua
A1/B1 - Nghĩa vụ chung	Cung cấp hàng hóa, hóa đơn thương mại và chứng từ theo hợp đồng	Thanh toán tiền hàng theo thỏa thuận
A2/B2 - Giao nhận hàng	Giao hàng dọc mạn tàu tại địa điểm và thời gian đã thỏa thuận	Nhận hàng khi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng
A3/B3 - Chuyển giao rủi ro	Chịu rủi ro đến khi hoàn thành giao hàng, trừ các trường hợp ngoại lệ	Chịu rủi ro từ thời điểm giao hàng hoặc sớm hơn trong trường hợp ngoại lệ
A4/B4 - Vận tải	Không bắt buộc ký hợp đồng vận tải chính; hỗ trợ thông tin khi cần	Tổ chức và thanh toán vận tải chính
A5/B5 - Bảo hiểm	Không bắt buộc mua bảo hiểm; cung cấp thông tin hỗ trợ khi được yêu cầu	Không bắt buộc mua bảo hiểm
A6/B6 - Chứng từ giao hàng	Cung cấp bằng chứng giao hàng thông thường	Chấp nhận bằng chứng giao hàng phù hợp
A7/B7 - Thông quan	Thực hiện thủ tục xuất khẩu	Thực hiện thủ tục quá cảnh và nhập khẩu khi áp dụng
A8/B8 - Kiểm tra, đóng gói	Chịu trách nhiệm kiểm tra, đóng gói và ký mã hiệu theo quy định	Hỗ trợ kiểm tra trước khi giao hàng trong những trường hợp được yêu cầu
A9/B9 - Chi phí	Chịu chi phí đến thời điểm giao hàng và các khoản thuộc trách nhiệm của mình	Chịu chi phí sau giao hàng và các khoản thuộc trách nhiệm của mình
A10/B10 - Thông báo	Thông báo việc giao hàng hoặc tình trạng tàu không nhận hàng	Thông báo tên tàu, vị trí xếp hàng và thời điểm giao hàng theo thỏa thuận

Trách nhiệm giao hàng và chuyển giao rủi ro

Người bán phải đặt hàng hóa dọc mạn con tàu do người mua chỉ định tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận, vào ngày hoặc trong khoảng thời gian giao hàng được thống nhất. Nếu người mua không chỉ định vị trí xếp hàng cụ thể, người bán có thể lựa chọn vị trí phù hợp trong cảng theo quy định của FAS.

Rủi ro mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa thông thường chuyển sang người mua khi hàng được giao đúng vị trí dọc mạn tàu. Tuy nhiên, nếu người mua không thông báo đầy đủ, tàu không đến đúng hạn hoặc không nhận hàng theo các trường hợp được quy định, rủi ro có thể chuyển sang người mua sớm hơn. Điều kiện áp dụng là hàng hóa đã được xác định rõ thuộc hợp đồng mua bán.

Trách nhiệm giao hàng và chuyển giao rủi ro

Trách nhiệm vận tải và bảo hiểm

Người mua chịu trách nhiệm ký hợp đồng vận tải chính và thanh toán cước vận chuyển. Người bán không bắt buộc phải thu xếp vận tải, nhưng có thể hỗ trợ thông tin cần thiết theo yêu cầu của người mua. Nếu hai bên thỏa thuận người bán ký hợp đồng vận tải, chi phí và rủi ro liên quan vẫn thuộc người mua theo quy định của FAS.

Cả hai bên đều không có nghĩa vụ bắt buộc phải mua bảo hiểm cho bên còn lại. Khi người mua yêu cầu, người bán cần cung cấp thông tin sẵn có để hỗ trợ việc mua bảo hiểm; chi phí và rủi ro của hoạt động hỗ trợ này do người mua chịu.

Chứng từ và thủ tục hải quan

Người bán có trách nhiệm cung cấp bằng chứng thông thường về việc giao hàng dọc mạn tàu và hoàn tất thủ tục xuất khẩu. Nếu người mua cần chứng từ vận tải, người bán hỗ trợ thu xếp theo yêu cầu và theo các điều kiện quy định tại FAS.

Người mua chịu trách nhiệm thực hiện thủ tục quá cảnh và nhập khẩu khi áp dụng, đồng thời thanh toán các khoản thuế, phí thuộc nghĩa vụ của mình. Hai bên cần phối hợp cung cấp chứng từ và thông tin cần thiết để hoàn thành các thủ tục liên quan.

Nghĩa vụ thông báo giữa hai bên

Người bán phải thông báo cho người mua khi hàng đã được giao dọc mạn tàu hoặc khi tàu không nhận hàng theo quy định. Người mua cần thông báo kịp thời về tên tàu, vị trí xếp hàng và thời điểm giao hàng được lựa chọn trong khoảng thời gian đã thỏa thuận.

Việc thông báo đầy đủ, đúng hạn giúp hai bên chủ động tổ chức giao nhận, hạn chế chi phí phát sinh và xác định trách nhiệm khi xảy ra chậm trễ hoặc sự cố.

Bảng phân chia chi phí theo điều kiện FAS

Ngoài thời điểm chuyển giao rủi ro, FAS còn quy định những khoản chi phí mà mỗi bên phải thanh toán.

Khoản chi phí	Người chịu trách nhiệm thông thường
Kiểm tra, đóng gói và ký mã hiệu hàng hóa	Người bán
Vận chuyển hàng đến vị trí dọc mạn tàu	Người bán
Chi phí xử lý hàng trước khi giao dọc mạn tàu	Người bán
Thủ tục và thuế xuất khẩu theo quy định	Người bán
Cung cấp bằng chứng giao hàng thông thường	Người bán
Bốc hàng từ cầu cảng hoặc xà lan lên tàu	Người mua
Cước vận tải biển chính	Người mua
Chi phí vận chuyển tiếp theo tại nước nhập khẩu	Người mua
Thủ tục quá cảnh và nhập khẩu	Người mua
Thuế nhập khẩu	Người mua
Bảo hiểm hàng hóa	Không bên nào bắt buộc; do các bên tự quyết định hoặc thỏa thuận

Lưu ý: Đây là nguyên tắc phân chia chi phí trong trường hợp giao hàng thông thường. Nếu người mua không thông báo đầy đủ, tàu không đến đúng hạn hoặc không nhận hàng, các chi phí bổ sung có thể được phân chia theo quy định riêng tại B9.

Doanh nghiệp nên kiểm tra hợp đồng và biểu phí của cảng để xác định cụ thể các khoản phí bốc xếp, lưu kho và dịch chuyển hàng trong cảng, tránh phát sinh tranh chấp.

Cách ghi điều kiện FAS trong hợp đồng ngoại thương

Khi sử dụng FAS, các bên cần nêu rõ cảng xếp hàng và nên xác định chính xác vị trí giao hàng trong cảng. Điều này làm rõ điểm kết thúc trách nhiệm thông thường của người bán và thời điểm chuyển giao rủi ro.

Cấu trúc ghi trong hợp đồng:

FAS [Tên cảng xếp hàng, vị trí giao hàng cụ thể], Incoterms 2020

Ví dụ:

FAS Hai Phong Port, [Agreed Berth], Vietnam, Incoterms 2020

Trong hợp đồng thực tế, phần vị trí bến cảng trong ngoặc vuông cần được thay bằng vị trí cụ thể đã được hai bên thống nhất.

Doanh nghiệp không nên chỉ ghi tên thành phố hoặc một địa điểm quá rộng vì nhiều cảng có các khu vực xếp dỡ khác nhau, làm phát sinh sự khác biệt về vận chuyển nội bộ, phí làm hàng và trách nhiệm khi giao nhận.

Bên cạnh điều kiện FAS, hợp đồng nên nêu rõ thời gian giao hàng, thông tin tàu, cách thức thông báo, chứng từ giao hàng và phương án xử lý nếu tàu đến muộn hoặc không nhận hàng.

Ví dụ thực tế về cách áp dụng điều kiện FAS

Một doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng xuất khẩu 1.000 tấn thép cho khách hàng nước ngoài theo điều kiện FAS tại một cảng biển đã thỏa thuận. Trong trường hợp này, trách nhiệm của hai bên được phân chia như sau:

Người bán: Chuẩn bị hàng hóa, hoàn tất thủ tục xuất khẩu và vận chuyển thép đến vị trí dọc mạn tàu theo thỏa thuận.
Người mua: Chỉ định tàu, thông báo lịch nhận hàng, tổ chức bốc thép lên tàu, thanh toán cước vận tải biển và thực hiện thủ tục nhập khẩu.

Giả sử người bán hoàn thành việc giao hàng dọc mạn tàu lúc 10 giờ sáng. Đến 10 giờ 30 phút, một phần thép bị hư hỏng trong quá trình bốc lên tàu do sự cố cẩu hàng. Theo nguyên tắc của FAS, rủi ro mất mát hoặc hư hỏng đã chuyển sang người mua từ thời điểm giao hàng lúc 10 giờ. Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường của đơn vị bốc xếp hoặc bên gây ra sự cố cần được xác định riêng theo hợp đồng và quy định pháp luật liên quan.

Những lưu ý khi sử dụng điều kiện FAS

Xác định rõ địa điểm giao hàng

Hai bên cần ghi cụ thể cảng xếp hàng và vị trí giao hàng dọc mạn tàu trong hợp đồng. Thông tin rõ ràng giúp xác định thời điểm hoàn thành nghĩa vụ giao hàng, phân chia chi phí và hạn chế tranh chấp.

Theo dõi lịch tàu và thông báo đúng hạn

Người mua cần chỉ định tàu và thông báo kịp thời về tên tàu, vị trí xếp hàng cùng thời gian nhận hàng theo thỏa thuận. Nếu người mua không thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo hoặc tàu không nhận hàng theo kế hoạch, người mua có thể phải chịu thêm rủi ro và chi phí theo quy định của FAS, với điều kiện đáp ứng các yêu cầu áp dụng tương ứng.

Cân nhắc mua bảo hiểm hàng hóa

FAS không bắt buộc người bán hoặc người mua mua bảo hiểm cho bên còn lại. Tuy nhiên, người mua chịu rủi ro thông thường từ khi hàng được giao dọc mạn tàu, bao gồm quá trình bốc hàng lên tàu và vận chuyển tiếp theo. Vì vậy, người mua nên cân nhắc bảo hiểm dựa trên giá trị hàng hóa, hành trình và phạm vi rủi ro cần bảo vệ.

Phân biệt chuyển giao rủi ro và quyền sở hữu

Incoterms 2020 quy định việc phân chia nghĩa vụ, chi phí và rủi ro giữa người bán và người mua, nhưng không xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hóa. Do đó, các bên cần thỏa thuận riêng về quyền sở hữu, thanh toán, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng mua bán.

Tạm kết

Qua bài viết, hy vọng bạn đã hiểu rõ FAS là gì và cách điều kiện FAS được áp dụng trong Incoterms 2020. Theo nguyên tắc thông thường, người bán hoàn thành nghĩa vụ khi đặt hàng dọc mạn tàu tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận, còn người mua chịu trách nhiệm bốc hàng lên tàu, tổ chức vận tải chính và thực hiện thủ tục nhập khẩu. Việc xác định chính xác địa điểm giao hàng, thời gian và trách nhiệm chi phí sẽ hạn chế những tranh chấp phát sinh trong quá trình giao dịch.

Nếu đang tìm kiếm một chiếc laptop để xử lý chứng từ xuất nhập khẩu, theo dõi đơn hàng và quản lý công việc, bạn có thể tham khảo các dòng laptop chính hãng tại FPT Shop. Với nhiều lựa chọn về cấu hình, màn hình và dung lượng lưu trữ, người dùng có thể tìm được sản phẩm phù hợp với nhu cầu học tập và làm việc.

Xem thêm:

FAS là gì trong xuất nhập khẩu? Phân tích điều kiện giao hàng FAS theo Incoterms 2020