Toxic productivity là gì? Hiểu đúng về năng suất độc hại để tránh kiệt sức trong guồng quay công việc hiện đại

Trong thời đại mà sự chăm chỉ, năng suất và hiệu quả được tôn vinh như thước đo thành công, nhiều người vô tình rơi vào trạng thái luôn phải “làm gì đó” để cảm thấy mình có giá trị. Đó chính là khi toxic productivity là gì trở thành câu hỏi đáng lưu tâm. Năng suất độc hại tưởng như là sự siêng năng đáng khen nhưng thực chất lại là con dao hai lưỡi, âm thầm bào mòn sức khỏe tinh thần, thể chất và làm mất đi sự cân bằng trong cuộc sống. Vậy biểu hiện, nguyên nhân và cách phòng tránh toxic productivity là gì? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện và điều chỉnh thói quen làm việc của mình một cách lành mạnh hơn.

Toxic productivity là gì?

Toxic productivity - hay còn gọi là năng suất độc hại, là trạng thái tâm lý khiến bạn luôn cảm thấy phải làm việc liên tục, không ngừng nghỉ, và chỉ cảm thấy bản thân có giá trị khi hoàn thành được thật nhiều công việc. Người rơi vào trạng thái này thường có xu hướng ám ảnh với việc luôn phải “bận rộn” để cảm thấy bản thân đang hiệu quả.

Thoạt nhìn, toxic productivity có vẻ như một thói quen tích cực vì khuyến khích làm việc chăm chỉ. Tuy nhiên, trên thực tế, nó lại khiến người mắc phải dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, kiệt sức và đặt nặng số lượng công việc hơn là chất lượng. Đây là biểu hiện thường thấy ở những người nghiện công việc, yêu thích sự hối hả, nhưng lâu dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và hiệu suất thật sự.

Bạn có đang rơi vào cái bẫy của toxic productivity?

Toxic productivity không phải lúc nào cũng dễ nhận diện, bởi nó thường được ngụy trang dưới vỏ bọc của sự chăm chỉ và cầu tiến. Tuy nhiên, nếu bạn luôn cảm thấy phải “làm gì đó” mọi lúc mọi nơi, có thể bạn đang bị cuốn vào vòng xoáy năng suất tiêu cực này mà không nhận ra.

Cách bạn đặt tiêu chuẩn cho bản thân

Bạn có thuộc tuýp người cầu toàn, luôn đặt ra mục tiêu rất cao và ít khi cảm thấy hài lòng với kết quả mình đạt được? Nếu câu trả lời là “có”, bạn đang nằm trong nhóm có nguy cơ cao rơi vào trạng thái năng suất độc hại. Theo tiến sĩ Thema Bryant - Chủ tịch Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), sự cầu toàn và toxic productivity thường đi kèm nhau.

Khi bạn luôn gắn giá trị bản thân với mức độ thành công và khối lượng công việc hoàn thành, việc cố gắng không ngừng trở thành áp lực liên tục. Bạn càng nỗ lực đạt “chuẩn cao”, bạn càng dễ kiệt sức mà không nhận ra.

Phong cách làm việc phản ánh điều gì?

Một trong những biểu hiện rõ nhất của toxic productivity là việc cố gắng hoàn thành thật nhiều đầu việc trong ngày mà thiếu sự ưu tiên. Bạn có cảm thấy bứt rứt khi danh sách công việc hôm đó chưa được “gạch hết”? Hoặc nghĩ rằng một ngày không đủ “bận rộn” là một ngày vô ích? Thói quen đánh giá hiệu quả làm việc dựa trên số lượng công việc thay vì chất lượng chính là dấu hiệu của một vòng lặp năng suất độc hại.

Cảm giác khi tạm dừng công việc

Hãy thử dành một buổi để tạm ngưng một vài hoạt động quen thuộc: không kiểm tra email liên tục, không ngồi máy tính 6 - 8 tiếng như thường lệ. Nếu bạn cảm thấy bồn chồn, mất phương hướng, hoặc thậm chí có cảm giác tội lỗi vì không “làm việc”, rất có thể bạn đã phụ thuộc vào guồng quay năng suất quá mức.

Sự khó chịu này không đến từ lười biếng, mà từ một hệ thống suy nghĩ khiến bạn mặc định rằng chỉ có làm - làm - làm mới là đang “sống hiệu quả”.

Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng Toxic productivity là gì?

Toxic productivity (năng suất độc hại) không tự nhiên mà hình thành. Nó thường bắt nguồn từ những tác động bên ngoài như môi trường xã hội, văn hoá làm việc, và cả yếu tố nội tâm bên trong mỗi người. Dưới đây là ba nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này:

Kỳ vọng xã hội ngày càng cao

Trong bối cảnh hiện đại, khi điều kiện sống, học tập và làm việc ngày càng được nâng cao, kỳ vọng về “thành công sớm” cũng theo đó mà lớn dần. Chúng ta dễ bị cuốn vào guồng quay so sánh – phải giỏi hơn, nhanh hơn, làm nhiều hơn. Ở một góc nhìn tích cực, điều này có thể tạo động lực làm việc chăm chỉ. Tuy nhiên, về lâu dài, chính áp lực ấy lại trở thành “chất độc ngọt” khiến con người dần mất đi động lực tự thân, giảm năng lượng sống và rơi vào tình trạng kiệt sức.

Ảnh hưởng từ văn hoá doanh nghiệp

Môi trường làm việc cũng là yếu tố quan trọng định hình cách mỗi người tiếp cận công việc. Trong những tổ chức đề cao năng suất một cách máy móc - nơi thời gian làm việc, chỉ số KPI, khối lượng công việc luôn được đặt lên hàng đầu – nhân viên dễ bị cuốn vào vòng xoáy “phải làm nhiều mới là tốt”. Nếu không có sự cân bằng, điều này có thể dẫn đến tình trạng nhân viên nghỉ việc hàng loạt do áp lực không thể kiểm soát.

Nỗi bất an từ bên trong

Một số người luôn đặt ra kỳ vọng quá cao cho chính mình. Họ dễ rơi vào cảm giác lo lắng, phán xét bản thân nếu một ngày trôi qua mà không đủ “bận rộn” hay “hiệu quả”. Suy nghĩ như “mình chưa làm đủ tốt”, “nghỉ ngơi là lãng phí thời gian” thường xuyên xuất hiện và trở thành vòng lặp độc hại. Những người có xu hướng này thường khó cho phép bản thân được nghỉ ngơi, và chính điều đó khiến họ mất dần kết nối với cảm xúc và năng lượng tích cực trong công việc.

Tác hại của toxic productivity là gì?

Như đã đề cập, khi bạn duy trì trạng thái làm việc với năng suất độc hại trong thời gian dài, cả sức khỏe tinh thần và thể chất đều có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bạn dễ rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, chất lượng các mối quan hệ xã hội giảm sút và nguy cơ kiệt sức (burnout) ngày càng cao. Một số dấu hiệu điển hình cho thấy bạn đang đối mặt với “toxic productivity” bao gồm:

• Cảm giác mệt mỏi, kiệt sức: Ban đầu, cơ thể bạn chỉ đơn giản là mệt vì khối lượng công việc quá lớn. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, sự mệt mỏi sẽ dần xâm chiếm tâm trí, khiến bạn cảm thấy bế tắc và mất phương hướng.
• Luôn cảm thấy lo sợ, tội lỗi: Một trong những nguy hại lớn của “toxic productivity” là khiến bạn không thể nghỉ ngơi một cách trọn vẹn. Bạn liên tục mang cảm giác tội lỗi vì cho rằng mình chưa làm đủ, chưa đạt được kỳ vọng, từ đó dễ sinh lo âu và áp lực.
• Trở nên nhạy cảm, dễ cáu gắt: Căng thẳng kéo dài có thể khiến bạn mất kiểm soát cảm xúc, dễ phản ứng thái quá trước những vấn đề nhỏ. Kèm theo đó là các triệu chứng như tim đập nhanh, thở gấp và cảm giác bồn chồn.
• Bỏ bê việc chăm sóc bản thân: Khi bị cuốn vào guồng quay công việc, người mắc phải “toxic productivity” thường lơ là việc chăm sóc sức khỏe. Họ có xu hướng cắt giảm thời gian ngủ, ăn uống, tập thể dục và thậm chí không còn quan tâm đến các sở thích cá nhân hay hoạt động thư giãn.

Cách hạn chế tình trạng toxic productivity

Sau khi hiểu rõ “toxic productivity” là gì, việc chủ động phòng tránh tình trạng này là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe và cân bằng cuộc sống. Dưới đây là một số cách giúp bạn hạn chế rơi vào trạng thái làm việc độc hại:

Thiết lập ranh giới rõ ràng

Bạn cần xác định rõ thời gian dành cho công việc và thời gian dành cho cuộc sống cá nhân. Việc phân chia thời gian hợp lý sẽ giúp bạn chủ động kiểm soát lịch trình và giảm bớt áp lực. Hãy ưu tiên từng đầu việc theo khung giờ cụ thể và tập trung hoàn toàn khi thực hiện, tránh bị gián đoạn bởi điện thoại, mạng xã hội hay email ngoài giờ.

Ngừng so sánh bản thân với người khác

Một trong những nguyên nhân khiến chúng ta cảm thấy chưa đủ tốt chính là việc không ngừng so sánh mình với người khác. Tuy nhiên, mỗi người có xuất phát điểm, hoàn cảnh sống, khả năng và tốc độ phát triển riêng biệt. Thay vì so sánh, hãy thực hành lòng biết ơn và học cách vui mừng trước thành công của người khác, xem đó là nguồn cảm hứng để phát triển bản thân.

Lên kế hoạch nghỉ ngơi hợp lý

Do áp lực xã hội và kỳ vọng thành công, nhiều người xem việc nghỉ ngơi là lãng phí thời gian. Tuy nhiên, nếu làm việc không ngừng nghỉ, bạn dễ kiệt sức và hiệu suất sẽ giảm sút. Hãy lên lịch nghỉ ngơi cụ thể: đảm bảo giấc ngủ đầy đủ, duy trì thói quen ăn uống lành mạnh, tập thể dục và dành thời gian cho sở thích cá nhân. Nghỉ ngơi đúng cách không chỉ giúp phục hồi năng lượng mà còn nâng cao hiệu quả làm việc.

Kết luận

Tóm lại, việc hiểu rõ toxic productivity là gì không chỉ giúp bạn tránh khỏi nguy cơ kiệt sức mà còn là chìa khóa để xây dựng một lối sống cân bằng và bền vững hơn. Năng suất không nên được đánh đổi bằng sức khỏe hay hạnh phúc cá nhân. Thay vì chạy theo khối lượng công việc, hãy học cách ưu tiên chất lượng, lắng nghe cơ thể và cảm xúc của mình. Khi bạn làm việc với sự tỉnh táo và yêu thương bản thân, đó mới chính là con đường dẫn đến hiệu quả đích thực.

Để nâng cao năng suất lao động, bạn cần một chiếc máy tính cấu hình mạnh mẽ. Tới ngay cửa hàng FPT Shop để tìm cho mình một chiếc máy tính phù hợp.

Xem nhanh: Máy tính xách tay

Xem thêm:

• Stress là gì? Những nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng stress? Phương pháp khắc phục stress hiệu quả
• Peer pressure là gì? Tại sao chúng ta lại rơi vào trạng thái peer pressure?