Thế chấp là gì? Hiểu rõ thế chấp để bảo vệ tài sản của bạn cũng như thực hiện nghĩa vụ tài chính đúng luật

Trong các giao dịch vay vốn hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính, việc sử dụng tài sản để đảm bảo thực hiện cam kết là một hình thức phổ biến. Đây chính là cơ sở hình thành biện pháp bảo đảm gọi là thế chấp. Vậy thế chấp là gì? Những quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quan hệ thế chấp được pháp luật quy định như thế nào? Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về khái niệm, vai trò và những vấn đề pháp lý xoay quanh hoạt động này.

1. Thế chấp là gì?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp là gì được hiểu là việc một bên dùng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ, mà không phải chuyển giao tài sản đó cho bên nhận bảo đảm. Nói cách khác, bên thế chấp vẫn có quyền giữ và sử dụng tài sản, trừ khi các bên có thỏa thuận giao cho người thứ ba giữ tài sản thế chấp.

Tài sản được dùng để thế chấp có thể là bất động sản (như nhà đất), động sản (như ô tô, máy móc) hoặc quyền tài sản hợp pháp (như quyền sử dụng đất, quyền khai thác…). Việc thế chấp không chỉ xảy ra giữa cá nhân và tổ chức tài chính, mà còn xuất hiện phổ biến trong các quan hệ thương mại, dân sự hoặc đầu tư.

2. Đặc điểm của hình thức thế chấp tài sản

Sau khi hiểu rõ thế chấp là gì, cần nắm thêm các đặc trưng cơ bản để phân biệt thế chấp với các biện pháp bảo đảm khác như cầm cố, bảo lãnh:

• Không chuyển giao tài sản: Tài sản thế chấp không bị giao sang bên nhận mà vẫn do bên thế chấp nắm giữ, sử dụng trong suốt thời gian cam kết.
• Chỉ mang tính bảo đảm: Tài sản thế chấp không được mua bán, chuyển nhượng trong thời gian đang bảo đảm trừ khi có thỏa thuận cho phép.
• Có giá trị pháp lý rõ ràng: Thế chấp phải được lập thành văn bản và đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền trong trường hợp pháp luật yêu cầu (ví dụ: thế chấp quyền sử dụng đất).

Trong thực tế, câu hỏi "thế chấp là gì" không chỉ đơn thuần là khái niệm pháp lý mà còn liên quan trực tiếp đến quyền lợi tài chính của mỗi cá nhân, tổ chức. Hầu hết các khoản vay ngân hàng lớn đều yêu cầu người vay phải có tài sản thế chấp như nhà cửa, xe cộ hoặc bất động sản. Nếu không nắm vững các quy định liên quan, người đi vay rất dễ rơi vào tình trạng mất quyền sở hữu tài sản hoặc chịu tranh chấp pháp lý kéo dài.

3. Quyền và nghĩa vụ của bên thế chấp

Bên sử dụng tài sản của mình để đảm bảo nghĩa vụ, tức là bên thế chấp, sẽ có các quyền và trách nhiệm pháp lý cụ thể như sau:

Nghĩa vụ của bên thế chấp

• Cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ về tình trạng tài sản dùng để thế chấp.
• Bảo quản và không làm giảm giá trị tài sản trong thời gian thế chấp.
• Chỉ được khai thác, sử dụng tài sản trong phạm vi không gây thiệt hại đến giá trị bảo đảm.
• Thực hiện đúng cam kết và giao tài sản để xử lý nếu nghĩa vụ không được hoàn thành đúng thời hạn.
• Không được bán, cho thuê, tặng cho hoặc chuyển nhượng tài sản khi chưa có sự đồng ý của bên nhận thế chấp, trừ các trường hợp được pháp luật cho phép.

Quyền của bên thế chấp

• Được tiếp tục sử dụng tài sản, hưởng lợi từ tài sản trong thời gian bảo đảm.
• Được đầu tư, nâng cấp tài sản để tăng giá trị nếu không ảnh hưởng tiêu cực đến quyền của bên nhận thế chấp.
• Nhận lại tài sản và giấy tờ liên quan sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ bảo đảm.
• Được yêu cầu bên nhận thế chấp xác nhận việc chấm dứt nghĩa vụ thế chấp để làm thủ tục giải chấp.

4. Quyền và nghĩa vụ của bên nhận thế chấp

Người hoặc tổ chức có quyền yêu cầu bảo đảm nghĩa vụ – gọi là bên nhận thế chấp – có vai trò giám sát và sử dụng quyền xử lý tài sản khi bên thế chấp không hoàn thành nghĩa vụ.

Quyền của bên nhận thế chấp

• Kiểm tra tình trạng tài sản bất kỳ lúc nào, miễn là không cản trở việc khai thác hợp pháp của bên thế chấp.
• Yêu cầu được cung cấp thông tin liên quan đến tài sản thế chấp.
• Thực hiện thủ tục đăng ký thế chấp nếu pháp luật yêu cầu.
• Xử lý tài sản thế chấp bằng hình thức phù hợp nếu nghĩa vụ không được thực hiện (đấu giá, bán tài sản, hoặc nhận tài sản để trừ nợ).

Nghĩa vụ của bên nhận thế chấp

• Trả lại giấy tờ liên quan khi nghĩa vụ bảo đảm chấm dứt.
• Thực hiện đúng quy trình xử lý tài sản khi có nhu cầu thực thi quyền của mình, tránh gây thiệt hại hoặc tranh chấp không cần thiết.

5. Trường hợp có người thứ ba giữ tài sản thế chấp

Trong một số trường hợp, các bên có thể thỏa thuận giao tài sản cho người thứ ba giữ hộ trong thời gian thực hiện nghĩa vụ. Khi đó, người thứ ba cũng có quyền và nghĩa vụ riêng biệt.

Quyền của người giữ tài sản:

• Được hưởng thù lao và chi phí nếu có thỏa thuận.
• Có thể khai thác lợi ích từ tài sản nếu không làm giảm giá trị tài sản thế chấp.

Nghĩa vụ của người thứ ba:

• Bảo quản tài sản, tránh mất mát, hư hỏng.
• Giao tài sản theo đúng thỏa thuận hoặc khi có yêu cầu từ bên có quyền xử lý tài sản.
• Không được tự ý định đoạt tài sản mà không có sự cho phép từ bên liên quan.

Kết luận

Việc sử dụng tài sản làm bảo đảm nghĩa vụ là một giải pháp phổ biến trong đời sống dân sự và thương mại. Vì vậy, việc nắm rõ thế chấp là gì, cũng như các quyền và nghĩa vụ liên quan sẽ giúp bạn phòng tránh rủi ro, hiểu rõ trách nhiệm và sử dụng công cụ thế chấp một cách an toàn, minh bạch.

Bạn thường xuyên lưu trữ hồ sơ thế chấp, hợp đồng tài sản hay tài liệu pháp lý quan trọng? Một chiếc USB chất lượng cao sẽ giúp bạn sao lưu dữ liệu an toàn và tiện lợi mọi lúc mọi nơi. Hãy đến ngay FPT Shop để mua USB chính hãng, đảm bảo tốc độ truyền tải dữ liệu nhanh chóng và đảm bảo bảo mật.

USB

Xem thêm:

Vi bằng là gì? Quá trình lập vi bằng như thế nào và những trường hợp nào không được lập vi bằng?

Giáo dục Kinh tế và Pháp luật – Môn học quan trọng giúp định hướng nghề nghiệp tương lai