Khám phá hiện tượng Đêm trắng: Khi thiên nhiên xóa mờ ranh giới giữa ngày và đêm

Hiện tượng Đêm trắng là một trong những sự kiện tự nhiên độc đáo xảy ra tại các vùng gần vòng Cực Bắc. Trong suốt thời gian này, dù mặt trời đã lặn, bầu trời vẫn sáng như chạng vạng. Vậy hiện tượng Đêm trắng là gì, diễn ra ở đâu và ảnh hưởng như thế nào đến đời sống con người?

Hiện tượng Đêm trắng là gì?

Hiện tượng Đêm trắng (tiếng Anh: White Nights) là hiện tượng khí tượng – thiên văn, trong đó vào ban đêm trời không hoàn toàn tối. Dù Mặt Trời đã lặn, ánh sáng của nó vẫn đủ mạnh để duy trì độ sáng tự nhiên ở đường chân trời.

Đây không phải là hiệu ứng nhân tạo hay hiện tượng hiếm gặp, mà là một phần của chu kỳ thiên văn học hằng năm, thường xảy ra tại các khu vực vĩ độ cao vào mùa hè, khi Mặt Trời không lặn sâu dưới đường chân trời.

Vì sao xảy ra hiện tượng Đêm trắng?

Hiện tượng Đêm trắng xảy ra do sự kết hợp giữa trục nghiêng của Trái Đất (23,5 độ) và quỹ đạo quay quanh Mặt Trời. Vào khoảng thời gian gần ngày Hạ chí (21 – 22/6), bán cầu Bắc nghiêng nhiều nhất về phía Mặt Trời. Hậu quả là Mặt Trời ở các khu vực vĩ độ cao sẽ lặn rất muộn và chỉ nằm thấp dưới đường chân trời trong thời gian ngắn, khiến bầu trời không đủ tối để gọi là “ban đêm”.

Đây chính là giai đoạn mà ánh sáng phân tán từ khí quyển vẫn chiếu rọi vào ban đêm, tạo cảm giác như trời vẫn sáng lờ mờ, tương tự ánh hoàng hôn kéo dài.

Hiện tượng Đêm trắng xảy ra ở đâu?

Đêm trắng xảy ra tại các địa phương nằm ở vĩ độ từ khoảng 60 đến gần 66,5 độ Bắc. Một số thành phố nổi tiếng với hiện tượng này gồm:

• Saint Petersburg (Nga) 
• Helsinki (Phần Lan)
• Stockholm (Thụy Điển)
• Oslo (Na Uy)
• Anchorage (Alaska, Hoa Kỳ)
• Reykjavík (Iceland)

Trong đó, Saint Petersburg được xem là “thủ đô Đêm trắng”, nơi hiện tượng này không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn là thời điểm tổ chức các lễ hội rực rỡ suốt nhiều tuần.

Khi nào diễn ra hiện tượng Đêm trắng?

Đêm trắng xuất hiện vào mùa hè, tập trung quanh ngày Hạ chí (21 hoặc 22/6) – thời điểm ngày dài nhất trong năm ở bán cầu Bắc. Tuy nhiên, thời gian cụ thể có thể kéo dài trước và sau đó:

• Tại Saint Petersburg: Từ 25/5 đến 16/7
• Tại Helsinki và Stockholm: Khoảng đầu tháng 6 đến đầu tháng 7
• Tại Reykjavík (Iceland): Có thể kéo dài đến gần 8 tuần

Càng gần vòng Cực Bắc, thời gian diễn ra Đêm trắng càng lâu và cường độ sáng càng rõ.

Tác động của hiện tượng Đêm trắng đến đời sống

Hiện tượng Đêm trắng tuy kỳ thú, nhưng lại ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của cuộc sống – cả tích cực lẫn tiêu cực. Dưới đây là một số tác động nổi bật:

Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe sinh học

Khi trời sáng cả đêm, nhịp sinh học (circadian rhythm) của con người dễ bị xáo trộn. Hormone melatonin – yếu tố điều hòa giấc ngủ – tiết ra ít hơn khi ánh sáng môi trường quá mạnh. Nhiều người tại vùng Đêm trắng gặp khó ngủ, tỉnh dậy giữa đêm hoặc ngủ không sâu giấc. Tình trạng này có thể gây mệt mỏi, suy giảm tập trung và ảnh hưởng đến hệ miễn dịch nếu kéo dài.

Tác động đến đời sống văn hóa – xã hội

Không chỉ là một hiện tượng thiên nhiên, Đêm trắng còn mang giá trị văn hóa sâu sắc, đặc biệt tại Nga. Lễ hội White Nights Festival ở Saint Petersburg được UNESCO công nhận là một trong những lễ hội mùa hè lớn nhất thế giới. Trong suốt mùa Đêm trắng, người dân và du khách được trải nghiệm:

• Các buổi biểu diễn ballet và opera nổi tiếng tại Nhà hát Mariinsky
• Diễu hành và lễ hội đường phố rực rỡ
• Màn pháo hoa và diễu thuyền "Cánh buồm đỏ thắm" (Scarlet Sails)

Tại các nước Bắc Âu, Đêm trắng cũng gắn liền với các nghi lễ cổ xưa chào mừng mùa hè, gắn liền với thần thoại và các lễ hội lửa truyền thống.

Ảnh hưởng đến sinh vật hoang dã

Không chỉ con người, động vật hoang dã cũng bị ảnh hưởng bởi ánh sáng ban đêm kéo dài. Các loài chim di cư, động vật săn mồi hay thú ngủ ngày – hoạt động đêm sẽ điều chỉnh lại nhịp sinh học hoặc thay đổi hành vi sinh sản, kiếm ăn.

Một số loài cá tại các hồ nước vùng Bắc Âu bị rối loạn chu kỳ đẻ trứng khi Đêm trắng kéo dài bất thường.

Ảnh hưởng trong du lịch và nghệ thuật

Nhiều nhiếp ảnh gia và nhà làm phim chọn thời điểm này để ghi lại những bức ảnh phong cảnh “không có bóng tối” độc đáo. Cảnh thành phố lúc nửa đêm với ánh sáng tự nhiên tạo nên hiệu ứng điện ảnh rất đặc biệt.

Về mặt du lịch, các quốc gia có Đêm trắng thường tung ra các tour khám phá nửa đêm, chèo thuyền, leo núi ban đêm hoặc chụp ảnh “midnight sun” rất hút khách.

Không chỉ dừng lại ở khía cạnh khoa học, Đêm trắng còn là một biểu tượng nghệ thuật sâu sắc. Truyện ngắn “Đêm trắng” của Fyodor Dostoevsky là một trong những tác phẩm nổi bật lấy cảm hứng từ khung cảnh Saint Petersburg giữa mùa Đêm trắng, phản ánh cảm xúc bâng khuâng, mong manh giữa mộng và thực.

Trong âm nhạc, hội họa và điện ảnh, Đêm trắng thường được dùng làm phông nền lãng mạn, gợi nhắc đến những hoài niệm, cô đơn hoặc khoảnh khắc bừng sáng giữa tâm hồn u tối.

Tạm kết

Hiện tượng Đêm trắng không chỉ là sự kiện thiên văn học kỳ lạ mà còn là trải nghiệm đầy xúc cảm với con người. Từ những ảnh hưởng đến giấc ngủ, đến các tác động tích cực về văn hóa và nghệ thuật, Đêm trắng là minh chứng sống động cho sự phong phú của tự nhiên và khả năng thích nghi linh hoạt của xã hội loài người. Nếu có cơ hội, hãy đến Bắc Âu một lần vào mùa hè để cảm nhận sự kỳ diệu của những đêm không tối. Nếu bạn còn có gì thắc mắc hãy bình luận ngay bên dưới bài viết nhé.

Để ghi lại trọn vẹn vẻ đẹp mờ ảo của hiện tượng Đêm trắng hay những bức ảnh phơi sáng ban đêm sắc nét, một chiếc iPhone với camera chụp đêm chuyên sâu, hỗ trợ Night Mode và phơi sáng tùy chỉnh sẽ là người bạn đồng hành lý tưởng. 

iPhone

Xem thêm:

Cực quang là gì? Những điều thú vị chưa biết về hiện tượng cực quang

Trăng máu là gì? Tìm hiểu nguyên nhân và điềm báo khi xuất hiện mặt trăng máu trên bầu trời đêm