Gió mùa Đông Bắc là gì? Vì sao gió mùa Đông Bắc khiến trời lạnh đột ngột và khô hanh kéo dài?

Tháng 10, khi những cơn gió lạnh đầu mùa tràn về cũng là lúc miền Bắc bước vào thời kỳ gió mùa Đông Bắc. Nhiều người chỉ cảm nhận được “trời trở lạnh”, nhưng ít ai biết rằng gió mùa Đông Bắc là gì, nó hình thành ra sao và tác động thế nào đến khí hậu cả nước. Hãy cùng tìm hiểu hiện tượng đặc trưng này để hiểu hơn về những biến đổi của thời tiết Việt Nam.

Gió mùa Đông Bắc là gì?

Gió mùa Đông Bắc là loại gió mùa thổi từ khu vực áp cao Siberia (Trung Quốc và Mông Cổ) về phía Nam, di chuyển qua lãnh thổ Trung Quốc rồi tràn xuống Việt Nam. Đây là loại gió mang đặc điểm lạnh và khô, hoạt động chủ yếu từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

Khi khối không khí lạnh di chuyển xuống phía Nam, do sự chênh lệch áp suất giữa vùng lạnh ở phương Bắc và vùng nóng ở phương Nam, nó tạo thành luồng gió mạnh hướng về Việt Nam. Gió đi qua biển Đông có thể hút ẩm, gây mưa ở ven biển và khu vực đồng bằng, đặc biệt là Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Cường độ gió mùa Đông Bắc thường thay đổi theo từng đợt, gọi là đợt không khí lạnh. Có năm gió yếu, chỉ làm thời tiết se lạnh; có năm mạnh, khiến nền nhiệt giảm sâu, xuất hiện sương muối, thậm chí băng giá ở vùng núi cao như Sa Pa, Mẫu Sơn.

Đặc điểm của gió mùa Đông Bắc ở Việt Nam

Để hiểu hơn gió mùa Đông Bắc là gì, ta sẽ cần tìm hiểu qua các đặc điểm của nó.

Thời gian hoạt động

Gió mùa Đông Bắc bắt đầu xuất hiện khoảng tháng 10 – 11 hàng năm, mạnh nhất vào tháng 12 đến tháng 2, và suy yếu dần từ tháng 3 – 4.

Ở miền Bắc, gió mùa Đông Bắc chi phối gần như toàn bộ thời tiết mùa đông. Ở miền Trung, do dãy Trường Sơn chắn gió, không khí lạnh khi vượt qua đây bị biến tính, trở nên khô và nóng hơn, tạo nên hiện tượng “gió phơn Tây Nam” (gió Lào) vào mùa khô.

Đặc trưng về thời tiết

Sau khi hiểu cách hình thành, có thể dễ dàng nhận thấy rằng gió mùa Đông Bắc tác động đến từng vùng của Việt Nam theo những cách khác nhau. Do địa hình trải dài từ Bắc vào Nam, khí lạnh khi di chuyển qua mỗi khu vực sẽ tạo ra đặc điểm thời tiết riêng biệt.

• Miền Bắc: Không khí lạnh gây ra thời tiết lạnh, khô, có khi rét đậm, rét hại. Độ ẩm thấp khiến trời hanh khô, dễ nứt nẻ da hoặc cháy rừng.

• Bắc Trung Bộ: Thường có mưa phùn hoặc mưa nhỏ kéo dài, trời âm u nhiều ngày.
• Miền Nam: Ảnh hưởng rất ít, chỉ cảm nhận rõ khi gió mạnh, làm giảm nhẹ nhiệt độ vào đầu mùa khô.

Phân loại gió mùa Đông Bắc

Không phải đợt gió mùa nào cũng giống nhau. Tùy theo thời điểm và cường độ, gió mùa Đông Bắc được chia thành ba giai đoạn chính, mỗi giai đoạn mang đặc điểm khí hậu riêng.

• Gió mùa đầu mùa: Mới tràn về, cường độ nhẹ, thời tiết se lạnh, ít mưa.
• Gió mùa chính đông: Cường độ mạnh, nhiệt độ giảm sâu, nhiều nơi rét đậm, vùng núi có băng giá.
• Gió mùa cuối mùa: Yếu dần, không khí ẩm tăng, xuất hiện sương mù và mưa phùn đặc trưng tháng 2 – 3.

Các ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc

Ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe

Khi gió mùa Đông Bắc tràn về, nhiệt độ giảm nhanh khiến cơ thể phải thích nghi đột ngột. Người già, trẻ nhỏ và người mắc bệnh hô hấp dễ bị cảm lạnh, ho hoặc viêm phổi. Vì vậy, việc giữ ấm cơ thể và bảo vệ sức khỏe trong những đợt gió mùa là điều rất cần thiết.

Trong sinh hoạt hàng ngày, độ ẩm thấp làm da khô, môi nứt nẻ, vật dụng gỗ dễ co rút. Người dân thường sử dụng máy tạo ẩm, bôi kem dưỡng, hoặc hạn chế ra ngoài khi gió lạnh mạnh.

Ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Gió mùa Đông Bắc làm nhiệt độ giảm, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây trồng, đặc biệt là rau màu, cây ăn quả nhiệt đới. Một số loại cây như cam, bưởi, su hào, cải bắp lại phát triển tốt trong thời tiết lạnh, nên được trồng nhiều ở miền Bắc.

Tuy nhiên, rét đậm kéo dài có thể khiến gia súc, gia cầm chết rét, đặc biệt là ở vùng núi cao. Vì thế, bà con cần chủ động gia cố chuồng trại, dự trữ thức ăn và che chắn gió cho vật nuôi.

Ảnh hưởng đến giao thông và năng lượng

Khi gió mùa Đông Bắc mạnh, sóng biển dâng cao, ảnh hưởng đến tàu thuyền hoạt động ở Vịnh Bắc Bộ. Nhiều chuyến đánh bắt phải tạm ngừng để đảm bảo an toàn. Ngoài ra, nhiệt độ giảm sâu làm tăng nhu cầu sử dụng điện sưởi ấm, dẫn đến áp lực lên hệ thống điện ở các thành phố lớn.

Gió mùa Đông Bắc trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Xu hướng thay đổi cường độ và thời gian xuất hiện

Theo các nhà khí tượng, những năm gần đây, gió mùa Đông Bắc có xu hướng đến muộn hơn và yếu hơn, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu. Mùa đông không còn rét sâu như trước, nhưng lại xuất hiện nhiều đợt lạnh ngắn, đến rồi tan nhanh.

Điều này ảnh hưởng đến nông nghiệp, nguồn nước và cả sức khỏe người dân – bởi sự thay đổi thất thường khiến cơ thể khó thích nghi.

Ý nghĩa trong nghiên cứu và dự báo

Hiểu rõ gió mùa Đông Bắc là gì giúp các nhà khí tượng dự báo chính xác hơn, đồng thời giúp người dân, đặc biệt ở vùng núi cao và ven biển, chủ động ứng phó với thời tiết. Các bản tin dự báo thời tiết hiện nay thường cập nhật liên tục từng đợt không khí lạnh để người dân chuẩn bị trước.

Tạm kết

Gió mùa Đông Bắc là một hiện tượng khí hậu có vai trò quan trọng đối với thời tiết Việt Nam. Sự hiểu biết về gió mùa giúp chúng ta chủ động hơn trong sinh hoạt, sản xuất và bảo vệ sức khỏe. Do đó, hiểu rõ gió mùa Đông Bắc là gì cũng là cách giúp mỗi người nhận thức tốt hơn về biến động khí hậu quanh mình và có những phương án thích nghi phù hợp.

Những ngày gió mùa sắp về là lúc bạn nên chuẩn bị cho mình và gia đình không gian ấm áp hơn. Một chiếc máy sưởi hoặc quạt sưởi hiện đại sẽ giúp xua tan giá lạnh, giảm nguy cơ cảm cúm và giữ cơ thể khỏe mạnh suốt mùa đông. Hãy ghé FPT Shop để chọn thiết bị sưởi phù hợp, an toàn và tiết kiệm điện.

Thiết bị sưởi

Xem thêm:

• Gió Chướng là gì? Tìm hiểu hiện tượng thời tiết đặc trưng cho vùng ven biển Nam Bộ
• Tháng mấy lạnh ở nước ta? Tìm hiểu thời điểm trời chuyển lạnh và đặc điểm mùa đông từng vùng