Dải hội tụ nhiệt đới là gì và ảnh hưởng ra sao đến khí hậu Việt Nam?

Trong những bản tin thời sự về khí hậu, cụm từ “dải hội tụ nhiệt đới” xuất hiện với tần suất dày đặc, đặc biệt vào mùa mưa bão. Vậy dải hội tụ nhiệt đới là gì và vì sao nó lại có sức ảnh hưởng rộng khắp đến đời sống, sản xuất và môi trường tự nhiên? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hình dung một cách cụ thể và dễ hiểu.

Dải hội tụ nhiệt đới là gì?

Dải hội tụ nhiệt đới (Intertropical Convergence Zone – ITCZ) là vùng khí quyển nằm gần xích đạo, nơi các khối gió tín phong bán cầu Bắc và bán cầu Nam gặp nhau. Tại khu vực này, không khí nóng ẩm bốc lên mạnh mẽ, tạo thành những đám mây dày đặc và gây mưa lớn. Đây được xem là một trong những hiện tượng khí tượng quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến thời tiết ở nhiều quốc gia nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.

Đặc điểm của dải hội tụ nhiệt đới

Tìm hiểu dải hội tụ nhiệt đới là gì, bạn sẽ thấy nó có một số đặc trưng cơ bản khiến nó trở thành hiện tượng khí tượng đặc biệt quan trọng.

Về vị trí

Dải hội tụ thường nằm quanh khu vực xích đạo – nơi mặt trời chiếu thẳng góc và lượng nhiệt tích tụ lớn nhất. Tuy nhiên, vị trí này không cố định. Vào mùa hè của bán cầu Bắc, dải hội tụ có xu hướng dịch chuyển lên phía bắc; ngược lại, vào mùa hè của bán cầu Nam, nó dịch chuyển xuống phía nam. Chính sự di chuyển theo mùa này khiến nhiều vùng trên Trái Đất có những đợt mưa kéo dài hoặc thời tiết thay đổi đột ngột.

Về tính chất

Dải hội tụ nhiệt đới là nơi hội tụ của các luồng gió tín phong từ hai bán cầu. Khi gặp nhau, không khí nóng ẩm dâng lên mạnh mẽ, ngưng tụ thành mây dày và gây mưa lớn. Đây cũng chính là “vùng nôi” cho sự hình thành áp thấp nhiệt đới và bão. Trong nhiều tài liệu khí tượng, dải hội tụ còn được ví như “dải mây xích đạo”, bao trùm bầu trời bởi những khối mây dày đặc.

Về thời gian tồn tại

Một dải hội tụ nhiệt đới có thể xuất hiện và duy trì trong vài ngày, thậm chí kéo dài hàng tuần. Độ bền vững này phụ thuộc vào tình hình khí hậu toàn cầu, nhiệt độ bề mặt biển và nhiều yếu tố khí quyển khác. Có những năm, dải hội tụ hoạt động mạnh mẽ và liên tục, gây ra chuỗi mưa bão dồn dập, ảnh hưởng nặng nề đến nhiều quốc gia.

Tầm quan trọng của dải hội tụ nhiệt đới

Khi tìm hiểu dải hội tụ nhiệt đới là gì, điều dễ nhận thấy là ảnh hưởng sâu rộng của nó. Không chỉ dừng lại ở phạm vi khí tượng, hiện tượng này còn chi phối cả đời sống, kinh tế và môi trường.

Khí hậu và môi trường

Dải hội tụ nhiệt đới đóng vai trò như một “nguồn cấp nước tự nhiên” cho hệ sinh thái. Lượng mưa dồi dào từ hiện tượng này giúp sông ngòi đầy ắp, hồ chứa được bổ sung, tạo điều kiện thuận lợi cho đa dạng sinh học phát triển. Thế nhưng, nếu hoạt động quá mạnh, dải hội tụ cũng có thể gây mưa lớn kéo dài, dẫn đến lũ quét, sạt lở đất và những biến động môi trường nghiêm trọng. Đặc biệt, tại các vùng đồi núi và đồng bằng ven biển Việt Nam, hệ quả từ sự hoạt động của nó thường rất rõ rệt.

Nông nghiệp và sản xuất

Ở nước ta, mưa từ dải hội tụ nhiệt đới gắn liền với chu kỳ mùa vụ. Nông dân thường trông chờ vào những đợt mưa này để canh tác, gieo trồng. Tuy nhiên, mưa quá nhiều cũng là con dao hai lưỡi: Đất đai bị ngập úng, mùa màng hư hại, gia súc gia cầm dễ mắc dịch bệnh. Không ít năm, một đợt hoạt động kéo dài của dải hội tụ đã khiến hàng nghìn hecta lúa và hoa màu bị mất trắng.

Kinh tế và xã hội

Không chỉ ảnh hưởng đến nông nghiệp, dải hội tụ nhiệt đới còn tác động trực tiếp đến các hoạt động kinh tế khác. Giao thông đường bộ bị chia cắt bởi lũ lụt, đường hàng không và đường biển bị đình trệ do mưa bão, du lịch cũng chịu thiệt hại nặng nề. Trong đời sống thường nhật, người dân gặp nhiều khó khăn khi sinh hoạt bị gián đoạn. Chính vì vậy, dải hội tụ luôn là yếu tố được các cơ quan khí tượng theo dõi sát sao để kịp thời đưa ra cảnh báo.

Dải hội tụ nhiệt đới và mối liên hệ với thiên tai

Một trong những tác động lớn nhất của dải hội tụ nhiệt đới chính là việc tạo điều kiện thuận lợi cho thiên tai hình thành. Đây là nơi sản sinh ra nhiều áp thấp nhiệt đới, thậm chí phát triển thành bão mạnh. Khi dải hội tụ kết hợp với những yếu tố bất lợi khác như nhiệt độ biển cao hoặc không khí lạnh từ phía bắc, nguy cơ hình thành xoáy thuận nhiệt đới càng lớn.

Ở Việt Nam, trung bình mỗi năm hứng chịu từ 10 – 12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, trong đó phần lớn bắt nguồn hoặc có liên quan đến hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới. Các đợt mưa kéo dài do hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Vì vậy, hiểu và dự báo đúng về dải hội tụ nhiệt đới có ý nghĩa sống còn trong công tác phòng chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.

Tạm kết

Dải hội tụ nhiệt đới là một hiện tượng khí tượng quan trọng, tác động trực tiếp đến khí hậu và thời tiết ở nhiều khu vực, đặc biệt là các nước nhiệt đới gió mùa như Việt Nam. Việc hiểu rõ dải hội tụ nhiệt đới là gì không chỉ giúp nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn hỗ trợ các ngành nông nghiệp, giao thông, du lịch và phòng chống thiên tai chủ động hơn trước những thay đổi bất thường của thời tiết.

Trang bị ngay điện thoại Samsung với màn hình sắc nét và hiệu năng ổn định, để bạn dễ dàng theo dõi thời tiết qua ứng dụng, cập nhật dự báo online mọi lúc mọi nơi. Mua ngay tại FPT Shop để nhận ưu đãi hấp dẫn và tận hưởng trải nghiệm công nghệ thông minh, hỗ trợ công việc và cuộc sống tiện lợi hơn.

Điện thoại Samsung

Xem thêm:

Windy.com - Dự báo & theo dõi tình hình thời tiết mỗi ngày

Giải thích hiện tượng mưa đá từ đâu mà có? Làm sao để có thể phòng tránh mưa đá?