Tìm hiểu chi tiết về Escapism là gì? Góc nhìn đa chiều về chủ nghĩa thoát ly trong xã hội hiện đại

Có những ngày bạn cảm thấy áp lực đến mức chỉ muốn biến mất, muốn trốn đi đâu đó thật xa – vào một cuốn sách, một bộ phim dài tập, hay đơn giản là cắm mặt vào mạng xã hội hàng giờ. Đó chính là lúc escapism bắt đầu len lỏi. Nhưng escapism là gì? Nó đơn thuần là một cách tự vệ tinh thần, hay là con dao hai lưỡi dễ khiến con người lạc lối trong thế giới do chính họ tạo ra?

Bài viết này sẽ cùng bạn đi sâu vào khái niệm escapism là gì, lý do vì sao nó hấp dẫn đến thế, đâu là ranh giới giữa thoát ly lành mạnh và thoát ly tiêu cực, cùng những gợi ý thiết thực để bạn cân bằng trạng thái tâm lý của mình.

Escapism là gì? Chủ nghĩa thoát ly dưới góc nhìn tâm lý học

Escapism trong tiếng Việt được gọi là chủ nghĩa thoát ly, là xu hướng tâm lý khiến con người tìm cách rút lui khỏi thực tại bằng cách đắm chìm vào một thế giới khác, có thể là thế giới tưởng tượng, các phương tiện giải trí hoặc bất kỳ hoạt động nào giúp họ "tạm quên" những lo âu trong cuộc sống thường ngày.

Thoạt nghe có vẻ đơn giản như một cách thư giãn, nhưng về bản chất, escapism có thể là một cơ chế phòng vệ. Nó giúp tâm trí tìm nơi trú ẩn tạm thời khi không muốn đối mặt với áp lực từ công việc, mối quan hệ hoặc cảm xúc tiêu cực. Tùy vào tần suất và mục đích sử dụng, escapism có thể mang tính tích cực hoặc tiêu cực.

Vì sao escapism dễ xuất hiện trong xã hội hiện đại?

1. Cường độ áp lực ngày càng cao

Môi trường sống ngày nay khiến con người luôn ở trong trạng thái căng thẳng: deadline công việc dày đặc, nỗi lo tài chính, kỳ vọng xã hội và sự cạnh tranh liên tục. Trong bối cảnh đó, escapism là “liều thuốc giảm đau” tạm thời để não bộ được nghỉ ngơi.

2. Công nghệ thúc đẩy khả năng thoát ly

Sự phát triển của internet, mạng xã hội, trò chơi điện tử, nền tảng phim ảnh trực tuyến… khiến việc thoát ly trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ một cái chạm tay, bạn đã có thể bước vào một thế giới hoàn toàn khác biệt với đời thực.

3. Khoảng trống cảm xúc và khủng hoảng hiện sinh

Khi con người mất phương hướng hoặc cảm thấy cuộc sống thiếu mục tiêu rõ ràng, escapism đóng vai trò như một chiếc phao cứu sinh – giúp lấp đầy những khoảng trống đó bằng cảm giác dễ chịu, dù chỉ là tạm thời.

Escapism là gì trong từng hành vi cụ thể?

Những hình thức escapism thường gặp

• Dành hàng giờ xem phim, lướt TikTok hoặc chơi game để trốn tránh thực tế.
• Tưởng tượng về một thế giới lý tưởng trong đầu và gắn bó quá mức với nó.
• Sử dụng chất kích thích hoặc rượu bia để làm tê liệt cảm giác khó chịu.
• Đắm mình vào sách truyện, nghệ thuật hoặc du lịch để tránh đối diện vấn đề cá nhân.

Khi nào escapism trở thành vấn đề?

Không phải mọi hành vi thoát ly đều tiêu cực. Việc giải trí lành mạnh sau một ngày làm việc căng thẳng là điều cần thiết. Tuy nhiên, escapism bắt đầu trở nên nguy hiểm khi:

• Nó chiếm quá nhiều thời gian trong ngày.
• Bạn dùng escapism như một cách trốn tránh trách nhiệm hoặc sự thật.
• Nó làm tổn hại đến các mối quan hệ và hiệu suất công việc.

Escapism có lợi hay hại?

Lợi ích tích cực khi escapism được kiểm soát

• Tái tạo năng lượng tinh thần: Thoát khỏi thực tại tạm thời giúp não bộ nghỉ ngơi, giảm stress.
• Tăng khả năng sáng tạo: Khi tâm trí được thả lỏng, khả năng liên tưởng và sáng tạo được kích hoạt.
• Hồi phục sau tổn thương: Với những người đang trải qua cú sốc tâm lý, escapism là công cụ chữa lành tạm thời.

Mặt trái của escapism khi lạm dụng

• Gây trì hoãn: Bạn dễ sa đà vào cảm giác dễ chịu và không muốn quay lại với thực tại.
• Suy giảm kết nối xã hội: Sự gắn bó quá mức với thế giới ảo khiến các mối quan hệ thật trở nên nhạt nhòa.
• Rối loạn tâm lý: Trốn chạy lâu ngày có thể khiến bạn phát triển các biểu hiện như lo âu, mất động lực sống.

Cách cân bằng giữa escapism và đối diện thực tế

Đặt giới hạn thời gian cho các hoạt động thoát ly

Bạn có thể giải trí, nhưng nên thiết lập khung giờ cụ thể cho việc xem phim, chơi game hoặc lướt mạng xã hội. Hãy dùng escapism như một phần thưởng thay vì là chốn lánh nạn.

Rèn luyện kỹ năng đối mặt

Không phải vấn đề nào cũng cần giải quyết ngay, nhưng trốn tránh liên tục không làm chúng biến mất. Hãy học cách phân tích, xác định nguyên nhân và đưa ra kế hoạch hành động thay vì phó mặc cảm xúc.

Tìm sự hỗ trợ từ cộng đồng hoặc chuyên gia

Khi nhận thấy mình đang lệ thuộc vào escapism, hãy tìm người để trò chuyện. Một người bạn tin cậy hoặc nhà trị liệu có thể giúp bạn tái thiết lập góc nhìn thực tế và từng bước quay lại với nhịp sống lành mạnh.

Escapism trong nghệ thuật và văn hóa đại chúng

Nhiều tác phẩm văn học, phim ảnh hoặc game lấy escapism làm chủ đề trung tâm, phản ánh nhu cầu sâu sắc của con người về một “nơi chốn khác”. Thế giới của Harry Potter, những bộ phim hoạt hình Studio Ghibli hay vũ trụ game như The Legend of Zelda đều là minh chứng sống động cho escapism tích cực – nơi người xem tìm thấy cảm hứng, hy vọng và cả sự chữa lành.

Tuy nhiên, ngay cả những thế giới ấy cũng ẩn chứa thông điệp rằng: trốn đi một lúc thì ổn, nhưng cuối cùng vẫn phải trở lại thực tại để tiếp tục hành trình sống.

Tạm kết

Quay lại với câu hỏi ban đầu escapism là gì, có thể thấy đây là phản ứng bản năng của con người khi thực tại trở nên quá sức chịu đựng. Nó không xấu nếu được điều chỉnh hợp lý. Vấn đề chỉ xuất hiện khi escapism trở thành lối sống thay vì một giai đoạn nghỉ ngơi tạm thời. Để sống trọn vẹn, đôi khi chúng ta cần một chuyến đi vào thế giới tưởng tượng. Nhưng rồi, hãy trở về với trách nhiệm, với bản thân, và với cuộc đời thật đang chờ ta phía trước.

Sau những giây phút thoát ly bằng âm nhạc, phim ảnh hay game, bạn có thể nâng trải nghiệm đó lên tầm cao mới cùng Tivi chất lượng, âm thanh sống động và hiệu suất mạnh mẽ tại FPT Shop. Truy cập ngay để chọn thiết bị công nghệ đồng hành trong cả thế giới ảo lẫn cuộc sống thật: 

• Tivi

Xem thêm: 

• Hikikomori là gì? Lối sống ẩn sĩ khi cuộc sống xã hội trở thành nỗi ám ảnh cho những người trẻ
• Hội chứng Lima là gì? Bóc tách phản ứng tâm lý ngược khi kẻ bắt cóc quay sang bảo vệ nạn nhân