Chiếm hữu là gì và các hình thức chiếm hữu phổ biến theo quy định của Bộ luật Dân sự

Chiếm hữu là gì trong bối cảnh pháp luật dân sự hiện đại? Không chỉ là hành vi nắm giữ tài sản, chiếm hữu còn là cơ sở làm phát sinh quyền tài sản và nghĩa vụ pháp lý. Việc xác định đúng tính chất chiếm hữu là yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Chiếm hữu là gì?

Chiếm hữu là hành vi một cá nhân hoặc tổ chức trực tiếp nắm giữ, quản lý tài sản một cách ổn định, liên tục và công khai, phù hợp với quy định của pháp luật. Việc chiếm hữu có thể được thực hiện bởi chính chủ sở hữu tài sản, người được ủy quyền hợp pháp từ chủ sở hữu, người nhận tài sản thông qua giao dịch dân sự, hoặc người được Nhà nước hoặc tòa án có thẩm quyền giao quyền chiếm hữu.

Theo quy định của Bộ luật Dân sự, người chiếm hữu tài sản thường xác lập quyền của mình đối với tài sản đó như thể họ là chủ sở hữu hoặc có quyền chiếm hữu hợp pháp. Tuy nhiên, hành vi chiếm hữu chỉ được pháp luật công nhận và bảo vệ khi người chiếm hữu thể hiện thái độ, hành vi xử sự phù hợp với vai trò là người có quyền hợp pháp đối với tài sản.

Ngược lại, nếu một người nắm giữ tài sản mà không minh bạch, không dựa trên cơ sở pháp lý rõ ràng hoặc trái pháp luật thì hành vi đó sẽ không được bảo vệ và có thể bị xử lý theo các quy định hiện hành.

Các dạng chiếm hữu là gì?

Thắc mắc “Chiếm hữu là gì?” đã được giải đáp. Vậy chiếm hữu có những dạng nào?

1. Chiếm hữu ngay tình

Chiếm hữu ngay tình là việc một người nắm giữ, quản lý tài sản mà có căn cứ hợp lý để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đó.

Một số trường hợp được coi là chiếm hữu ngay tình gồm:

• Nhận tài sản thông qua giao dịch dân sự hợp pháp.
• Được chủ sở hữu ủy quyền hoặc giao phó quản lý tài sản.
• Phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được ai là chủ sở hữu hoặc tài sản bị lãng quên, chôn giấu,... phù hợp với các điều kiện luật định.
• Một số trường hợp đặc biệt khác như: phát hiện và giữ hộ gia súc, gia cầm bị thất lạc.

2. Chiếm hữu không ngay tình

Chiếm hữu không ngay tình xảy ra khi người đang chiếm hữu biết hoặc phải biết rõ rằng mình không có quyền đối với tài sản đó, nhưng vẫn cố tình giữ tài sản.

Trong trường hợp này, người chiếm hữu phải chấm dứt hành vi chiếm hữu trái pháp luật, hoàn trả tài sản cho người có quyền hợp pháp và nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

3. Chiếm hữu liên tục

Chiếm hữu liên tục là hình thức chiếm hữu diễn ra trong một khoảng thời gian không bị gián đoạn và không có tranh chấp, hoặc có tranh chấp nhưng chưa có quyết định có hiệu lực pháp luật từ cơ quan có thẩm quyền. Ngay cả khi tài sản tạm thời được giao cho người khác chiếm hữu (do cho mượn, thuê,...), nếu không có sự từ chối quyền của người chiếm hữu ban đầu thì vẫn được coi là chiếm hữu liên tục.

4. Chiếm hữu công khai

Chiếm hữu công khai là việc chiếm hữu thể hiện rõ ràng, không giấu giếm, được người xung quanh biết đến. Người chiếm hữu sử dụng tài sản một cách hợp lý, phù hợp với tính năng, mục đích của tài sản và có trách nhiệm bảo quản như tài sản của chính mình.

Chủ thể nào có quyền chiếm hữu đối với tài sản?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, quyền chiếm hữu tài sản không chỉ thuộc về chủ sở hữu mà còn có thể được thực hiện bởi các cá nhân, tổ chức khác trong một số trường hợp nhất định. Cụ thể:

Quyền chiếm hữu của chủ sở hữu tài sản

Theo Điều 186 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có quyền chiếm hữu tài sản và được thực hiện mọi hành vi để nắm giữ, quản lý, kiểm soát tài sản theo ý chí của mình, miễn là không trái với quy định pháp luật và đạo đức xã hội.

Chủ sở hữu được pháp luật công nhận là người có quyền cao nhất đối với tài sản, bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này phải đảm bảo không gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác.

Quyền chiếm hữu của người được chủ sở hữu ủy thác quản lý tài sản

Theo Điều 187 Bộ luật Dân sự 2015, người được chủ sở hữu ủy thác quản lý tài sản có quyền chiếm hữu tài sản trong phạm vi, thời hạn và theo cách thức do chủ sở hữu xác định.

Người được ủy thác chỉ thực hiện quyền chiếm hữu thay mặt cho chủ sở hữu, không được xem là chủ sở hữu của tài sản. Việc sử dụng tài sản phải tuân thủ đúng nội dung ủy quyền và không được vượt quá phạm vi được giao.

Quyền chiếm hữu của người nhận tài sản qua giao dịch dân sự

Cũng theo Điều 187 Bộ luật Dân sự 2015, người nhận tài sản thông qua giao dịch dân sự (như gửi giữ, cho mượn, thuê...) có quyền chiếm hữu tài sản nếu giao dịch không bao gồm việc chuyển quyền sở hữu.

Người này có thể sử dụng hoặc chuyển quyền chiếm hữu cho bên thứ ba nếu có sự đồng ý của chủ sở hữu. Tuy nhiên, người nhận tài sản không có quyền trở thành chủ sở hữu tài sản nếu không đáp ứng điều kiện theo Điều 236 Bộ luật Dân sự.

Các trường hợp chiếm hữu đặc biệt khác

Ngoài các chủ thể trên, Điều 165 Bộ luật Dân sự 2015 còn quy định một số trường hợp khác được phép chiếm hữu tài sản, bao gồm:

• Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được ai là chủ sở hữu, hoặc tài sản bị bỏ quên, chôn giấu, vùi lấp,… nếu đáp ứng các điều kiện do pháp luật quy định.
• Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước bị thất lạc, trong điều kiện tuân thủ đúng quy định của Bộ luật Dân sự và pháp luật liên quan.

Trong các trường hợp này, người chiếm hữu cần thực hiện nghĩa vụ thông báo và bảo quản tài sản theo quy định. Nếu không đáp ứng đúng điều kiện pháp luật, việc chiếm hữu sẽ bị coi là không có căn cứ pháp lý và có thể bị xử lý.

Kết luận

Chiếm hữu là gì không chỉ là câu hỏi khái niệm, mà còn mở ra nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các bên đối với tài sản. Hiểu đúng về chiếm hữu giúp mỗi cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi của mình và tôn trọng quyền tài sản của người khác.

Để có cơ hội sở hữu những thiết bị công nghệ chính hãng, hãy tới cửa hàng FPT Shop. Tại đây, bạn sẽ được tư vấn dựa trên nhu cầu của bản thân mình.

Xem nhanh: Điện thoại Samsung

Xem thêm:

• Quyền tài sản là gì? Có phải là một loại tài sản? Thời điểm chuyển quyền sở hữu và quyền tài sản đối với sở hữu công nghiệp
• Ngay tình là gì? Các điều kiện cần thiết để một giao dịch dân sự được xem là ngay tình