Ngay tình là gì? Các điều kiện cần thiết để một giao dịch dân sự được xem là ngay tình

Trong các vụ án dân sự liên quan đến tài sản, không ít trường hợp phát sinh tranh chấp do tài sản được giao dịch qua nhiều chủ thể, trong đó người cuối cùng không hề biết về vi phạm pháp luật trước đó. Vậy trong hoàn cảnh đó, người mua hoặc nhận tài sản có được bảo vệ? Hãy cùng tìm hiểu thuật ngữ ngay tình là gì trong giao dịch dân sự để hiểu đúng và vận dụng chính xác khái niệm này.

Ngay tình là gì?

Ngay tình là gì? "Ngay tình" là thuật ngữ pháp lý dùng để chỉ trạng thái ngay thẳng, thực thà, trong sáng về mặt ý chí và nhận thức khi một cá nhân hoặc tổ chức chiếm hữu, nắm giữ tài sản hoặc tham gia giao dịch dân sự. Trong Bộ luật Dân sự Việt Nam, "ngay tình" thường dùng để xác định quyền lợi của người chiếm hữu hoặc người thứ ba trong các trường hợp liên quan đến tài sản.

Vậy tóm lại, ngay tình là gì?

• Ngay tình là việc một người chiếm hữu tài sản mà có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đó, không biết và không thể biết việc chiếm hữu là không có căn cứ pháp luật.
• Ngược lại, không ngay tình là khi người chiếm hữu biết hoặc phải biết rằng mình không có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu.

Ví dụ:

Một người mua tài sản từ người bán mà có đầy đủ giấy tờ hợp lệ, không biết tài sản đó do người bán chiếm đoạt bất hợp pháp. Nếu sau này phát hiện tài sản bị mất cắp, người mua vẫn được coi là chiếm hữu ngay tình.

Giao dịch dân sự ngay tình là gì?

Khái niệm "giao dịch dân sự ngay tình" là một thuật ngữ pháp lý quan trọng nhưng lại chưa được định nghĩa rõ ràng trong Bộ luật Dân sự. Điều này dẫn đến nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn tố tụng dân sự, gây ra không ít vướng mắc khi giải quyết các vụ án có yếu tố tranh chấp về tài sản, đặc biệt là tài sản đã qua nhiều lần chuyển nhượng.

Theo tinh thần chung của pháp luật dân sự Việt Nam, người thứ ba ngay tình là người thiện chí, không biết và không có nghĩa vụ phải biết về việc tài sản được giao dịch trước đó có nguồn gốc từ một giao dịch vô hiệu hoặc có tranh chấp pháp lý. Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015 bảo vệ quyền lợi của người thứ ba trong những giao dịch như vậy với điều kiện người đó là người ngay tình.

Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự không quy định cụ thể các tiêu chí hoặc điều kiện để xác định một giao dịch là “ngay tình” nên việc đánh giá thường phụ thuộc vào bối cảnh vụ việc, chứng cứ và nhận định của cơ quan tố tụng.

Pháp luật bảo vệ quyền lợi của người thứ ba như thế nào?

Có nhiều trường hợp tài sản bị chuyển nhượng qua nhiều người nhưng người cuối cùng nhận tài sản có thể hoàn toàn không biết về các tranh chấp hoặc vi phạm đã xảy ra trước đó. Vậy trong tình huống như vậy, người này có được pháp luật bảo vệ? Đây chính là lúc quy định tại Điều 133 Bộ luật Dân sự năm 2015 phát huy vai trò quan trọng.

Điều 133 Bộ luật Dân sự năm 2015

"Điều 133. Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

1. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký đã được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch được xác lập, thực hiện với người thứ ba vẫn có hiệu lực, trừ trường hợp quy định tại Điều 167 của Bộ luật này.

2. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu.

Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.

3. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại."

Ví dụ minh họa 

Một ví dụ điển hình được nêu tại Công văn số 02/2021 của Tòa án nhân dân Tối cao cho thấy tính phức tạp của vấn đề. Cụ thể, trong một vụ việc, người chồng giả chữ ký của vợ để chuyển nhượng nhà đất cho người khác. Sau đó, người nhận chuyển nhượng đem tài sản này thế chấp tại Ngân hàng. Tuy nhiên, Ngân hàng không thực hiện hoặc không đủ chứng cứ cho việc đã thẩm định rõ về tình trạng pháp lý thực tế của tài sản như việc ai đang quản lý, sử dụng hoặc mối liên hệ giữa người sử dụng và chủ sở hữu.

Tòa án xác định trong trường hợp này, Ngân hàng không phải là người thứ ba ngay tình. Lý do là vì dù không biết giao dịch trước đó vô hiệu (do chữ ký giả) nhưng Ngân hàng có nghĩa vụ thẩm định kỹ lưỡng tài sản trước khi nhận thế chấp. Việc không thực hiện đầy đủ bước này đồng nghĩa với việc thiếu thiện chí, thiếu cẩn trọng cần có và như vậy không đủ điều kiện được pháp luật bảo vệ với tư cách là người ngay tình theo khoản 2 Điều 133.

Điều kiện để được coi là giao dịch ngay tình

Dựa trên quy định của pháp luật và thực tiễn xét xử, có thể tóm tắt một số điều kiện để được coi là giao dịch dân sự ngay tình như sau:

• Không biết và không có nghĩa vụ phải biết tài sản liên quan đến giao dịch trước đó bị vô hiệu.
• Chủ thể tham gia giao dịch đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm thẩm tra, xác minh thông tin về đối tượng giao dịch (tài sản).
• Không có dấu hiệu thông đồng, che giấu hoặc bỏ qua các dấu hiệu bất thường liên quan đến quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản.
• Giao dịch được xác lập một cách thiện chí, minh bạch, đúng trình tự pháp luật và không vi phạm các điều cấm.

Tạm kết

Việc hiểu đúng ngay tình là gì không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn là công cụ thiết thực để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong giao dịch dân sự. Người tham gia giao dịch cần có sự thiện chí và trách nhiệm pháp lý trong việc xác minh tài sản, từ đó được pháp luật bảo vệ nếu có tranh chấp phát sinh. Trong bối cảnh pháp luật ngày càng hoàn thiện, việc nắm vững những quy định về giao dịch ngay tình sẽ giúp mọi chủ thể chủ động phòng ngừa rủi ro và xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, an toàn hơn.

Việc tìm hiểu các khái niệm pháp lý đòi hỏi khả năng tra cứu, đọc hiểu văn bản nhanh chóng và xử lý tài liệu hiệu quả. Đó là lý do vì sao một chiếc MacBook với hiệu năng ổn định, màn hình sắc nét và khả năng đồng bộ hóa tuyệt vời sẽ trở thành người bạn đồng hành lý tưởng cho sinh viên luật, chuyên viên pháp lý và những người làm công tác nghiên cứu. Truy cập ngay FPT Shop!

MacBook

Xem thêm:

• Vi bằng là gì? Quá trình lập vi bằng như thế nào và những trường hợp nào không được lập vi bằng?
• Ký nháy là gì? Người ký nháy phải có trách nhiệm thế nào với chữ ký của mình?
• Hòa giải là gì? Các hình thức hòa giải phổ biến trong tranh chấp