Zero day là gì? Tìm hiểu về lỗ hổng bảo mật nguy hiểm bậc nhất trong thế giới số

Zero day là gì? Đây là một trong những thuật ngữ được giới chuyên gia an ninh mạng đặc biệt quan tâm. Trong thế giới số ngày càng phát triển, việc nhận diện và đối phó với các lỗ hổng bảo mật dạng Zero day đóng vai trò then chốt để bảo vệ hệ thống khỏi các cuộc tấn công nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất, cơ chế hoạt động và cách phòng tránh rủi ro liên quan đến Zero day.

Zero day là gì?

Về vấn đề “Zero day là gì”. "Zero day" (hay "zero-day vulnerability") là thuật ngữ chỉ một lỗ hổng trong phần mềm hoặc phần cứng mà nhà phát triển chưa biết đến. Lý do gọi là "zero day" là vì khi lỗ hổng được phát hiện, nhà phát triển chưa có bất kỳ ngày nào (zero day) để chuẩn bị bản vá hoặc biện pháp khắc phục.

Trong giai đoạn này, kẻ tấn công có thể tận dụng lỗ hổng để xâm nhập hệ thống, chiếm quyền điều khiển, đánh cắp dữ liệu hoặc phát tán phần mềm độc hại mà không gặp bất kỳ rào cản nào. Đó là lý do vì sao Zero day được xem là mối đe dọa đặc biệt nguy hiểm trong thế giới bảo mật.

Cách thức hoạt động của một cuộc tấn công zero day

Phát hiện lỗ hổng chưa được vá

Một kẻ tấn công hoặc một nhóm tin tặc có thể phát hiện ra một lỗ hổng bảo mật trong một phần mềm phổ biến (trình duyệt, hệ điều hành, ứng dụng văn phòng…). Thông thường, lỗ hổng này vẫn chưa được nhà sản xuất biết tới.

Phát triển mã khai thác (exploit)

Sau khi xác định được điểm yếu, tin tặc sẽ viết mã khai thác để tận dụng lỗ hổng đó. Đây là bước quan trọng biến một phát hiện kỹ thuật thành công cụ tấn công thực sự.

Phát động tấn công

Các cuộc tấn công Zero day thường diễn ra âm thầm, nhắm vào mục tiêu cụ thể. Tin tặc có thể gửi email chứa mã độc (phishing), nhúng mã vào website hoặc phát tán qua tài liệu đính kèm. Khi người dùng mở file hoặc truy cập trang web độc hại, mã khai thác được kích hoạt và tấn công hệ thống.

Gây hậu quả

Kết quả của cuộc tấn công Zero day có thể rất nghiêm trọng: từ đánh cắp dữ liệu cá nhân, tài khoản ngân hàng, cho đến kiểm soát hoàn toàn hệ thống doanh nghiệp, chính phủ. Nhiều chiến dịch APT (Advanced Persistent Threat) quy mô lớn từng dựa vào Zero day để xâm nhập và do thám lâu dài.

Nguy cơ của việc tấn công Zero day là gì?

Khác với các lỗ hổng thông thường, lỗ hổng zero day không có sẵn bản vá khi được phát hiện. Yếu tố này khiến người dùng và tổ chức không có cách nào ngăn chặn hiệu quả trừ khi họ biết rõ và kiểm soát mọi hành vi truy cập. Kẻ tấn công có thể hành động âm thầm trong một thời gian dài trước khi bị phát hiện.

Ngoài ra, lỗ hổng Zero day thường nhắm vào các phần mềm phổ biến như Microsoft Windows, Adobe Reader, Chrome hoặc các nền tảng web lớn. Điều đó khiến quy mô ảnh hưởng của một cuộc tấn công có thể lên tới hàng triệu thiết bị.

Các ví dụ điển hình về tấn công zero day

Stuxnet (2010)

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là Stuxnet - một sâu máy tính được cho là do chính phủ Mỹ và Israel phát triển để phá hoại chương trình hạt nhân của Iran. Stuxnet đã khai thác nhiều lỗ hổng Zero day trong Windows để lây nhiễm và phá hoại hệ thống máy ly tâm uranium.

Hacking Team (2015)

Một vụ rò rỉ dữ liệu từ công ty bảo mật Ý Hacking Team tiết lộ họ đã mua bán và khai thác hàng loạt lỗ hổng Zero day để theo dõi và xâm nhập các mục tiêu toàn cầu. Vụ việc làm dấy lên lo ngại về việc thương mại hóa các lỗ hổng chưa vá.

Pegasus spyware (NSO Group)

Phần mềm gián điệp Pegasus do NSO Group phát triển đã sử dụng nhiều lỗ hổng zero day trên iOS và Android để xâm nhập điện thoại, đánh cắp dữ liệu, nghe lén mà không cần người dùng bấm vào liên kết độc hại. Đây là minh chứng rõ ràng về mức độ tinh vi của Zero day hiện đại.

Ai là mục tiêu của tấn công Zero day?

• Cá nhân: Đặc biệt là những người có dữ liệu giá trị cao (nhà báo, chính trị gia, doanh nhân...).
• Tổ chức doanh nghiệp: Các tập đoàn lớn có thể trở thành mục tiêu đánh cắp dữ liệu khách hàng, tài chính hoặc gián điệp công nghiệp.
• Chính phủ: Các hệ thống nhạy cảm trong quân đội, ngoại giao, an ninh quốc gia luôn là mục tiêu hàng đầu.

Cách phát hiện và phòng tránh zero day

Cập nhật phần mềm thường xuyên

Mặc dù không thể vá ngay lỗ hổng zero day, nhưng các bản cập nhật bảo mật giúp giảm nguy cơ từ những lỗ hổng đã biết và tăng cường cơ chế phòng thủ tổng thể.

Dùng phần mềm bảo mật mạnh mẽ

Các phần mềm chống virus thế hệ mới sử dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích hành vi để phát hiện các mối đe dọa chưa xác định, bao gồm cả Zero day.

Phân tách mạng, phân quyền truy cập

Không để toàn bộ hệ thống truy cập tự do. Việc phân tầng quyền hạn và cô lập các thành phần quan trọng sẽ giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra tấn công.

Giám sát hành vi và ghi log

Giám sát mạng thường xuyên giúp phát hiện các hành vi bất thường - một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của cuộc tấn công Zero day đang diễn ra.

Huấn luyện nhân viên

Phishing là kênh phổ biến để triển khai Zero day. Việc huấn luyện người dùng về an ninh mạng cơ bản là bước phòng ngừa hiệu quả.

Tạm kết

Như vậy, qua bài viết trên của FPT Shop bạn đã hiểu được “Zero day là gì”. Đó là những lỗ hổng chưa được vá và có thể gây ra những cuộc tấn công tinh vi, nguy hiểm trên diện rộng. Dù bạn là cá nhân hay tổ chức, nhận thức đúng và chuẩn bị tốt là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro.

Nếu bạn đang tìm kiếm phần mềm bảo mật có khả năng chống lại các mối đe dọa như Zero day, hãy tham khảo các gói phần mềm bảo mật toàn diện đang được phân phối tại FPT Shop nhé:

• Phần mềm diệt virus

Xem thêm:

• Mã độc là gì? Tổng hợp 12 loại mã độc phổ biến trên thế giới và cách nhận biết
• Tìm hiểu về các loại virus máy tính nguy hiểm nhất lịch sử từ trước đến nay