Tìm hiểu về các loại Malware trên Android và cách xử lý khi điện thoại bị nhiễm Malware

Điện thoại Android ngày càng được sử dụng cho nhiều tác vụ quan trọng như thanh toán, lưu trữ thông tin cá nhân và làm việc trực tuyến. Chính vì vậy, khi thiết bị bị nhiễm Malware trên Android, hậu quả có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu suất hoạt động lẫn quyền riêng tư của người dùng. Tìm hiểu các loại malware phổ biến và cách xử lý đúng cách là bước cần thiết để giữ cho điện thoại luôn an toàn và ổn định.

1. Các loại Malware trên Android

Malware là thuật ngữ dùng để chỉ các phần mềm độc hại được tạo ra nhằm gây ảnh hưởng xấu đến thiết bị hoặc người dùng. Hiện nay có nhiều dạng malware khác nhau như virus, worm, trojan, spyware hay adware (phần mềm quảng cáo). Phần lớn các loại mã độc này đều được phát triển với mục đích trục lợi. Tùy vào từng loại malware, chúng có thể làm giảm hiệu suất hoạt động của thiết bị, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc tạo điều kiện để kẻ xấu truy cập trái phép vào tài khoản của bạn.

Sau đây là những kiểu Malware trên Android thường gặp nhất:

• Phần mềm quảng cáo (Adware): Liên tục chèn quảng cáo lên màn hình, có thể làm máy bị đơ lag hoặc sập nguồn.
• Mã độc Trojan (Trojan horses): Dùng các chiêu trò lừa đảo để xâm nhập vào điện thoại, từ đó đánh cắp mật khẩu, thông tin ngân hàng và nhiều dữ liệu khác.
• Phần mềm gián điệp (Spyware): Có thể âm thầm lợi dụng phần cứng của máy để theo dõi tin nhắn, lịch sử duyệt web, vị trí và các tệp đa phương tiện của bạn.
• Phần mềm theo dõi (Stalkerware): Công cụ giúp những kẻ lạm dụng rình mò nạn nhân, thường được "núp bóng" dưới dạng phần mềm bảo mật.
• Phần mềm ghi log bàn phím (Keyloggers): Gián điệp ghi lại mọi nội dung văn bản bạn gõ trên máy.
• Mã độc Rootkit: Chiếm quyền điều khiển thiết bị Android một cách bí mật để thực hiện các hành vi phá hoại.
• Mã độc tống tiền (Ransomware): Khóa thiết bị của bạn lại và đòi tiền chuộc để đổi lấy mã mở khóa.

2. Dấu hiệu điện thoại Android nhiễm Malware

Để biết cách xử lý điện thoại bị nhiễm Malwarehiệu quả, trước tiên bạn cần xác định liệu thiết bị của mình có đang bị tấn công bởi mã độc hay không. Dưới đây là một số dấu hiệu phổ biến giúp nhận biết điện thoại có thể đã nhiễm phần mềm độc hại mà bạn nên chú ý:

Điện thoại hoạt động bất thường (hao pin nhanh, nóng máy, giật lag): Khi thiết bị bị nhiễm virus, các chương trình độc hại thường âm thầm chạy nền và tiêu tốn nhiều tài nguyên hệ thống. Điều này khiến CPU phải hoạt động liên tục, dẫn đến tình trạng máy nóng bất thường, hiệu suất giảm rõ rệt, pin tụt nhanh hoặc thậm chí thiết bị tự tắt nguồn đột ngột.

Liên tục xuất hiện cảnh báo nhiễm virus: Trong quá trình sử dụng, nếu điện thoại thường xuyên hiện các thông báo cho rằng thiết bị đã bị nhiễm virus hoặc yêu cầu xử lý khẩn cấp, bạn cần cẩn trọng. Dù đã đóng hoặc bỏ qua, những cảnh báo này vẫn lặp lại nhiều lần nhằm dụ người dùng nhấn vào các liên kết không an toàn.

Quảng cáo xuất hiện dày đặc và khó tắt: Nếu quảng cáo bật lên liên tục kể cả khi bạn không mở ứng dụng nào, rất có thể điện thoại đang bị ảnh hưởng bởi adware (phần mềm quảng cáo). Một số quảng cáo còn gắn nút tắt giả hoặc đường link lừa đảo, việc nhấn vào có thể khiến tình trạng nhiễm mã độc nghiêm trọng hơn.

Lưu lượng dữ liệu di động tăng bất thường: Trong trường hợp bạn không dùng mạng quá nhiều nhưng dung lượng dữ liệu lại tăng đột biến, đây có thể là dấu hiệu Malware trên Android đang âm thầm gửi dữ liệu, spam hoặc kết nối trái phép ra bên ngoài.

Xuất hiện ứng dụng lạ tự động cài đặt: Nếu trên điện thoại bất ngờ có thêm các ứng dụng không rõ nguồn gốc mà bạn chưa từng tải xuống, khả năng cao thiết bị đã bị xâm nhập. Những ứng dụng này nên được kiểm tra và gỡ bỏ càng sớm càng tốt để tránh rủi ro bảo mật.

Chất lượng cuộc gọi hoặc kết nối mạng suy giảm: Khi điện thoại trước đó hoạt động ổn định nhưng gần đây các cuộc gọi trực tuyến bị gián đoạn, tín hiệu mạng yếu bất thường dù cùng mạng Wi-Fi hoặc dữ liệu di động các thiết bị khác vẫn dùng bình thường, đây có thể là dấu hiệu mã độc đang chạy ngầm, kết nối tới máy chủ bên ngoài và làm ảnh hưởng đến khả năng truy cập mạng của thiết bị.

3. Cách xử lý Malware trên Android

Sử dụng phần mềm quét virus

Cài đặt ứng dụng diệt virus là một trong những giải pháp phổ biến để bảo vệ điện thoại khỏi mã độc. Sau khi thiết lập hoàn tất, phần mềm sẽ tự động kiểm tra hệ thống, phát hiện những nguy cơ tiềm ẩn và hỗ trợ loại bỏ các chương trình gây hại trên thiết bị.

Tuy nhiên, hiện nay có không ít ứng dụng giả mạo phần mềm diệt virus, không chỉ không mang lại hiệu quả mà còn chiếm dung lượng bộ nhớ và có thể khiến điện thoại gặp nhiều rủi ro hơn. Vì vậy, người dùng nên ưu tiên lựa chọn các phần mềm bảo mật đáng tin cậy như BitDefender, Kaspersky, Norton hoặc McAfee.

Gỡ bỏ ứng dụng nghi ngờ chứa mã độc

Nếu xác định được phần mềm độc hại xâm nhập qua một ứng dụng cụ thể, bạn nên xóa ứng dụng đó càng sớm càng tốt để hạn chế ảnh hưởng đến thiết bị. Các bước thực hiện như sau:

• Truy cập Cài đặt > chọn Ứng dụng để kiểm tra danh sách app đang cài trên điện thoại.
• Nhấn vào ứng dụng mà bạn nghi ngờ để mở các tùy chọn chi tiết.
• Chọn Gỡ cài đặt để xóa khỏi thiết bị.

Ngoài ra, bạn cũng có thể gỡ ứng dụng nhanh bằng cách nhấn giữ biểu tượng app trên màn hình chính, sau đó chọn dấu “-” hoặc kéo ứng dụng vào biểu tượng thùng rác tùy theo giao diện máy.

Khôi phục cài đặt gốc

Đây là một trong những phương pháp xử lý điện thoại bị nhiễm virus khá nhanh và hiệu quả mà nhiều người dùng áp dụng. Các bước thực hiện gồm:

• Sao lưu toàn bộ dữ liệu quan trọng để tránh mất thông tin cần thiết.
• Mở Cài đặt và truy cập vào mục Thông tin điện thoại.
• Chọn Đặt lại, sau đó xác nhận bằng cách nhấn Khôi phục cài đặt gốc trên thiết bị Android.

Xóa dữ liệu trình duyệt web

Trong trường hợp gần đây bạn tải tệp hoặc truy cập các trang web không an toàn bằng trình duyệt, rất có thể mã độc đã xâm nhập từ đó và gây ảnh hưởng đến điện thoại. Vì vậy, việc xóa dữ liệu trình duyệt là bước nên thực hiện sớm bằng cách:

• Nhấn giữ biểu tượng ứng dụng trình duyệt cho đến khi các tùy chọn xuất hiện.
• Chọn Thông tin ứng dụng > Xóa dữ liệu để làm sạch bộ nhớ trình duyệt.

Kích hoạt chế độ Safe Mode

Một cách khác để loại bỏ virus là sử dụng Safe Mode, tính năng có trên phần lớn điện thoại Android đời mới và một số thiết bị hỗ trợ chế độ an toàn tương tự. Để bật chế độ này, bạn có thể nhấn giữ nút nguồn, sau đó tiếp tục giữ vào tùy chọn Tắt nguồn cho đến khi màn hình hiển thị chế độ Safe Mode.

Khi được kích hoạt, điện thoại sẽ chỉ chạy các ứng dụng mặc định của hệ thống và tạm ngưng phần lớn ứng dụng bên thứ ba. Lúc này, bạn có thể kiểm tra và gỡ bỏ những ứng dụng đáng ngờ đang có quyền truy cập hệ thống. Sau khi hoàn tất, hãy tắt Safe Mode để quay lại chế độ hoạt động bình thường và kiểm tra xem thiết bị còn dấu hiệu nhiễm virus hay không.

4. Cách phòng tránh Malware trên Android

Để hạn chế nguy cơ phần mềm độc hại xâm nhập và gây ảnh hưởng đến điện thoại, bạn nên chú ý một số nguyên tắc sau:

• Tránh tải hoặc truy cập các ứng dụng, phần mềm không rõ nguồn gốc, đặc biệt là game crack, phim lậu hoặc các tệp đã bị chỉnh sửa trái phép.
• Không vội nhấn vào các thông báo cảnh báo điện thoại nhiễm virus vì nhiều trường hợp đây chỉ là quảng cáo giả mạo nhằm đánh lừa người dùng, khiến thiết bị dễ bị tấn công nghiêm trọng hơn hoặc tạo cơ hội cho hacker xâm nhập.
• Hạn chế truy cập vào những website chứa nội dung đáng ngờ hoặc có nhiều quảng cáo bất thường.
• Cẩn trọng với các đường link được đính kèm trong tin nhắn, email hoặc bài đăng từ người lạ để tránh bị dẫn đến các trang web chứa mã độc.
• Chỉ nên cài đặt các ứng dụng cần thiết và tải từ kho ứng dụng chính thức của điện thoại, chẳng hạn như Zalo, Facebook, Messenger hoặc các nền tảng uy tín khác.
• Luôn kiểm tra kỹ email nhận được, đặc biệt là những thư có địa chỉ gửi không rõ ràng hoặc mạo danh doanh nghiệp, vì đây có thể là hình thức lừa đảo nhằm phát tán malware.

Tạm kết

Malware trên Android có thể gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng như làm giảm hiệu suất thiết bị, đánh cắp dữ liệu cá nhân hoặc tạo cơ hội cho hacker xâm nhập vào điện thoại. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp như quét virus, gỡ ứng dụng đáng ngờ, khôi phục cài đặt gốc hoặc bật Safe Mode sẽ giúp bạn hạn chế tối đa rủi ro. Bên cạnh đó, chủ động phòng tránh bằng cách tải ứng dụng từ nguồn uy tín, không truy cập liên kết lạ và cẩn trọng khi sử dụng internet cũng là cách hiệu quả để bảo vệ thiết bị lâu dài.

Nếu đang có nhu cầu mua điện thoại mới, bạn đừng quên ghé các cửa hàng FPT Shop để được tư vấn và lựa chọn sản phẩm phù hợp túi tiền và nhu cầu sử dụng. Điện thoại iPhone, Samsung, OPPO tại FPT Shop có nhiều mẫu mã đa dạng, nhiều mức giá cho người dùng, đi kèm chế độ bảo hành lâu dài.

Xem thêm:

Cách diệt Virus trên điện thoại Android đơn giản mà hiệu quả

Điện thoại bị nhiễm virus quảng cáo: Nguyên nhân và 6 cách khắc phục đơn giản, nhanh chóng