Tiêu cự là gì? Cách chọn tiêu cự phù hợp khi chụp chân dung, phong cảnh

Độ dài tiêu cự thường được nhiếp ảnh gia cân nhắc đầu tiên khi quyết định sử dụng ống kính nào để chụp một cảnh hoặc chủ đề nhất định. Vậy tiêu cự là gì? Bài viết này sẽ giải thích cho câu hỏi trên, bao gồm cả cách quyết định độ dài tiêu cự nào phù hợp với phong cách chụp ảnh của bạn.

Tiêu cự là gì?

Để hiểu khái niệm tiêu cự là gì, trước hết bạn cần nắm vững một chút kiến thức về vật lý và quang học.

Tiêu cự hay độ dài tiêu cự thường biểu thị bằng milimét (mm) là mô tả cơ bản của ống kính chụp ảnh. Nó cũng có thể áp dụng trên cả ống kính gắn ngoài và ống kính trên điện thoại, máy tính bảng, laptop.

Nó không phải là chiều dài thực tế của ống kính mà là phép tính khoảng cách quang học từ điểm các tia sáng hội tụ để tạo thành hình ảnh sắc nét của vật thể đến cảm biến kỹ thuật số hoặc phim 35mm ở mặt phẳng tiêu cự trong máy ảnh.

Khi ánh sáng đi vào phía trước ống kính, các phần tử bên trong vỏ sẽ uốn cong và định hình nó để hội tụ thành một điểm tiêu điểm duy nhất, được gọi là “quang tâm”. Điều cần lưu ý là tiêu cự của thấu kính được xác định khi thấu kính được lấy nét ở vô cực và các ống kính được đặt tên theo tiêu cự in trên thân ống kính.

Giải thích một cách đơn giản thì tiêu cự đo khoảng cách, tính bằng milimét giữa “điểm nút” của ống kính và cảm biến của máy ảnh. Điểm nút nghe có vẻ phức tạp nhưng nó đơn giản là điểm mà ánh sáng hội tụ trong thấu kính.

Tiêu cự của ống kính cho chúng ta biết góc xem, tức là có thể biết những chi tiết nào của khung cảnh có thể nằm trong tầm quan sát của ống kính.

Tiêu cự càng dài thì góc nhìn càng hẹp và độ phóng đại càng cao. Tiêu cự càng ngắn thì góc nhìn càng rộng và độ phóng đại càng thấp.

Trong nhiếp ảnh và kính thiên văn, các đối tượng về cơ bản ở rất xa, tiêu cự dài hơn dẫn đến độ phóng đại cao hơn và góc xem hẹp hơn. Ngược lại, tiêu cự ngắn hơn sẽ cho độ phóng đại thấp hơn và góc xem rộng hơn.

Mặt khác, trong các ứng dụng như kính hiển vi, người ta có thể đạt được độ phóng đại lớn bằng cách đưa vật đến gần thấu kính. Tiêu cự ngắn hơn dẫn đến độ phóng đại cao hơn vì vật thể được đưa đến gần tâm chiếu hơn.

Như vậy chúng ta đã cùng điểm qua khái niệm tiêu cự là gì. Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu về ứng dụng của tiêu cự trong nhiếp ảnh và cách dùng trong ống kính.

Cách sử dụng tiêu cự trong nhiếp ảnh

Tiêu cự ngắn (14-35mm)

Ống kính tiêu cự ngắn được sử dụng trong chụp ảnh kiến trúc, tư liệu và phong cảnh vì chúng có góc xem rộng. Những ống kính góc rộng này làm cho đối tượng có vẻ nhỏ hơn, điều này đòi hỏi các nhiếp ảnh gia phải đứng gần hơn để có thể lấp đầy khung hình. Tiêu cự ngắn phù hợp chụp chân dung môi trường, nhóm đông người và không gian nhỏ.

Hãy nhớ rằng ảnh chụp ở tiêu cự ngắn thường sẽ bị biến dạng, đặc biệt là xung quanh các cạnh sẽ bị uốn cong. Vì vậy phải hết sức cẩn thận khi dùng các ống kính tiêu cự ngắn nếu bạn muốn bức ảnh không bị quá méo. Tiêu cự này cũng thường thấy trên camera của điện thoại và máy tính bảng trên thị trường.

Tiêu cự chuẩn (50mm)

50mm thường được coi là tiêu cự gần giống nhất với trường nhìn của con người nhất.

Những ống kính tiêu chuẩn này có độ biến dạng tối thiểu nên sẽ giúp nổi bật đối tượng rất tốt. Đa số các ống kính 50mm thường là ống một tiêu cự và có khẩu độ (độ mở ống kính) lớn, thường từ f/1.8 đến f/1.4 nên rất phù hợp để tạo ra hiệu ứng làm mở hậu cảnh hay xóa phông đẹp mắt, giúp người xem có thể tập trung chú ý vào đối tượng chính.

Tiêu cự gần 50mm rất linh hoạt và được sử dụng cho hầu hết mọi thể loại nhiếp ảnh từ chân dung đến ảnh đường phố, ngoại trừ những thể loại yêu cầu ống kính chuyên dụng.

Tiêu cự dài

Tiêu cự từ 70 mm trở lên là tiêu cự dài và chúng thường được gọi là “ống kính tele”. Cho dù bạn sử dụng ống kính zoom hay ống kính một tiêu cự (ống fix) thì hiệu ứng của tiêu cự dài sẽ đều giống nhau. Khi đó bạn sẽ cảm nhận được độ nén về khoảng cách và ít biến dạng hơn khi nhìn ở tiêu cự dài.

Điều này cho phép các nhiếp ảnh gia có thể giữ khoảng cách giữa họ và đối tượng dễ dàng. Loại ống kính tiêu cự dài rất lý tưởng và phù hợp cho những tình huống chụp ảnh từ xa, cần sự kín đáo và tránh ảnh hưởng đến tâm lý của chủ thể, ví dụ như khi chụp ảnh thể thao, động vật hoang dã hoặc ảnh cưới.

Kích thước cảm biến có liên quan gì đến tiêu cự?

Trong khi ống kính kiểm soát góc nhìn thì trường nhìn trong ảnh phụ thuộc vào sự tương tác giữa tiêu cự và cảm biến máy ảnh. Cảm biến máy ảnh full frame có cùng kích thước 35mm với các tấm film cũ. Nó ghi lại góc xem đầy đủ mà độ dài tiêu cự có thể mang lại.

Trong khi đó cảm biến crop (thu nhỏ khung hình) không thể thu thập đầy đủ tất cả dữ liệu của hình ảnh. Vì vậy, tùy thuộc vào hệ số crop của cảm biến, tiêu cự 35mm có thể trông giống như tiêu cự 50mm.

Tại sao tiêu cự lại quan trọng?

Trong hướng dẫn ban đầu về tiêu cự là gì, chúng ta đã biết rằng, tiêu cự của ống kính cho chúng ta biết góc xem, tức là biết những chi tiết nào của khung cảnh có thể nằm trong tầm quan sát của ống kính. Vì vậy việc nắm chắc khái niệm tiêu cự là gì rất quan trọng để có thể ứng dụng nó trong nhiếp ảnh tốt hơn.

Tại sao nó độ dài tiêu cự quan trọng? Bởi nó liên quan đến trường nhìn của ống kính, tức là khả năng thu được bao nhiêu chủ thể, cảnh vật vào trong một bức ảnh. Nó cũng giải thích chủ thể trong ảnh của bạn sẽ xuất hiện lớn hay nhỏ ra sao.

Điều quan trọng là các nhiếp ảnh gia phải biết tác động của tiêu cự đối với ảnh chụp ra. Độ dài tiêu cự của ống kính tác động đến ba lĩnh vực chính:

Góc nhìn

Ống kính có vai trò hiển thị khung cảnh để cảm biến máy ảnh có thể thu nhận thông tin và tạo ra bức ảnh kỹ thuật số. Tiêu cự ống kính ngắn hơn có góc xem rộng, trong khi tiêu cự dài có góc xem hẹp hơn. Chiều dài tiêu cự trung bình khoảng 50mm có góc nhìn tương tự như mắt người.

Kích thước chủ thể

Khoảng cách giữa người chụp và chủ thể, vật thể sẽ ngắn hơn nếu chụp ảnh bằng ống kính tiêu cự ngắn và xa hơn khi chụp ở tiêu cự dài hơn.

Độ nén của ảnh

Là khoảng cách giữa các chủ thể trong một cảnh. Tiêu cự dài hơn sẽ nén khoảng cách, làm cho tiền cảnh, giữa và hậu cảnh có vẻ gần nhau hơn. Tiêu cự ngắn hơn sẽ làm tăng khoảng cách giữa các mặt phẳng và làm cho khoảng cách giữa tiền cảnh và hậu cảnh xa hơn.

Xem thêm: Tốc độ màn trập là gì? Có quan trọng trong nhiếp ảnh hay không?

Tiêu cự ống kính so với cảm biến máy ảnh

Vì máy ảnh có nhiều kích cỡ cảm biến khác nhau nên không phải tất cả các kiểu máy đều cho bạn biết tiêu cự thực sự của ống kính. Tiêu cự của ống kính dựa trên kích thước cảm biến 35mm làm chuẩn. Hầu hết các cảm biến máy ảnh full frame đều tương đương với 35mm, vì vậy ống kính 100mm thực tế sẽ có tiêu cự 100mm.

Nhưng nếu ống kính 100mm được gắn trên một chiếc máy ảnh có kích thước cảm biến crop, tức bị thu nhỏ xuống khoảng 1,6 lần so với cảm biến 35mm thì tiêu cự sẽ không còn là 100mm nữa mà là 160mm. Nói cách khác khi ống kính được gắn lên một chiếc máy ảnh có cảm biến nhỏ hơn thì ta cần phải nhân với khoảng chênh lệch kích thước. Cảm biến crop của Canon sẽ phóng to hình ảnh lên 1,6 lần. Vì vậy bạn cần lấy 100mm x 1,6 để cho ra tiêu cự chuẩn là 160mm.

Máy ảnh cảm biến crop của Nikon có độ phóng đại 1,5x, do đó cùng một ống kính 100mm trên máy ảnh full frame 35mm sẽ cho ra ảnh chụp tương đương 150mm trên máy crop. Một số máy ảnh thậm chí còn có cảm biến nhỏ hơn và độ phóng đại lớn hơn.

Điều quan trọng là phải biết liệu máy ảnh của bạn có hệ số phóng đại hay không để lựa chọn điều chỉnh độ dài tiêu cự một cách phù hợp.

Gợi ý độ dài tiêu cự phù hợp dựa trên loại hình ảnh chụp

Chụp chân dung

Đối với chụp ảnh chân dung, bạn cần chọn độ dài tiêu cự phù hợp với đối tượng. Cố gắng tránh ống kính góc rộng, đặc biệt nếu người đó ở gần máy ảnh hoặc đặt lệch tâm vì sẽ dễ khoe các “góc chết” của chủ thể. Đối với bố cục chân dung phần đầu và phần trên cơ thể, tiêu cự 50mm là tuyệt vời nhất. Nếu muốn cảm nhận rõ hơn phần đầu và vai, hãy thử ống kính có tiêu cự 85-90mm. Để có một bức ảnh chân dung gương mặt thuần túy, tiêu cự 135-200mm sẽ rất phù hợp.

Chụp đường phố

Đối với chụp ảnh đường phố, 35mm và 50mm là phổ biến nhất. 50mm đem tới bố cục gần gũi hơn, trong khi 35mm sẽ mang tới nhiều chi tiết xung quanh hơn của bối cảnh. Một số người còn đề xuất 28 hoặc 24mm để mang lại trường nhìn lớn hơn về không gian. Tuy nhiên với độ dài tiêu cự rộng như vậy, bạn sẽ cần đến gần đối tượng hơn.

Ống kính zoom 24-70mm là ống kính được nhiều nhiếp ảnh gia du lịch và đường phố lựa chọn. Nhưng 16-35mm cũng là một ống kính zoom đáng cân nhắc vì lợi thế góc rộng. Muốn đa năng hơn nữa thì 18-135mm hoặc 24-105mm cũng rất đáng cân nhắc.

Ngành kiến ​​​​trúc

Hình ảnh kiến trúc cổ điển về nội thất và tòa nhà lớn thường được chụp bằng ống kính góc siêu rộng, thường nằm trong dải 12-24mm. Một số ống kính góc siêu rộng trên smartphone cũng có thể chụp được những bức ảnh kiến trúc.

Góc rộng cho phép bạn chụp được nhiều đối tượng hơn trong môi trường chật hẹp. Điều quan trọng là phải giữ cho máy ảnh và ống kính luôn cân bằng để các đường thẳng không bị biến dạng.

Phong cảnh

Ảnh chụp phong cảnh có thể tạo ra từ rất nhiều các tiêu cự khác nhau, tùy thuộc vào bố cục và mong muốn của bạn. Phong cảnh “cổ điển” với các yếu tố tiền cảnh, trung cảnh và hậu cảnh rõ ràng thường sẽ được chụp bằng ống kính siêu rộng hoặc góc rộng (tầm 16-24mm).

Tuy nhiên nếu không thể tiếp cận gần phong cảnh thì ống tele có thể giúp bạn thu hẹp phong cảnh bạn muốn chụp. Chưa kể ống tiêu cự dài còn có hiệu ứng nén phần tiền cảnh và hậu cảnh, giúp đưa các vật thể ở xa đến gần hơn với mắt của người nhìn. Ống kính có tiêu cự 200-400mm sẽ rất phù hợp để chụp phong cảnh từ xa.

Động vật hoang dã và thể thao

Hầu hết sẽ đồng ý rằng động vật hoang dã và thể thao nên chụp tốt nhất bằng ống kính tele có tiêu cự dài, thường từ 70-200mm hoặc lớn hơn lên tới 400-600mm, tùy thuộc vào vị trí đứng của người chụp và khoảng cách của họ tới nơi có động vật và sự kiện thể thao.

Tổng kết

Khi bạn hiểu khái niệm tiêu cự là gì, bản chất, chức năng của độ dài tiêu cự trong nhiếp ảnh, bạn sẽ chuẩn bị tốt hơn cho việc chọn độ dài tiêu cự thích hợp khi chụp ảnh.

Định nghĩa kỹ thuật về tiêu cự là khoảng cách giữa điểm hội tụ trong ống kính và cảm biến của máy ảnh. Nhưng sự khác biệt thực tế giữa các tiêu cự mới là điều quan trọng đối với hầu hết các nhiếp ảnh gia.

Bạn đang tìm kiếm một chiếc điện thoại có khả năng chụp ảnh ấn tượng và tiêu cự lớn thì có thể tham khảo các sản phẩm điện thoại Xiaomi chuyên chụp ảnh của tại FPT Shop:

Xem thêm:

• Tips chụp ảnh trước gương đèn flash sang xịn mịn bằng điện thoại 
• Top 4 chiếc laptop cho nhiếp ảnh gia thích chỉnh màu trên Lightroom
• Tìm hiểu Focus Breathing là gì? Nguyên nhân, ảnh hưởng và cách khắc phục hiệu quả mà dân quay, chụp ảnh không nên bỏ qua