Tìm hiểu Focus Breathing là gì? Nguyên nhân, ảnh hưởng và cách khắc phục hiệu quả mà dân quay, chụp ảnh không nên bỏ qua

Người dùng máy ảnh chuyên nghiệp không chỉ cần biết cách bấm máy, mà còn cần hiểu sâu về cách thiết bị hoạt động để chủ động kiểm soát mọi tình huống. Trong đó, Focus Breathing là một trong những kiến thức vô cùng quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến bố cục và chất lượng khung hình. Hãy cùng theo dõi bài viết ngày hôm nay của FPT Shop để tìm hiểu chi tiết về hiện tượng này nhé!

Focus Breathing là gì?

Focus breathing hay còn gọi là hiện tượng ống kính thở, là một lỗi quang học thường gặp ở ống kính máy ảnh. Hiện tượng này xảy ra khi bạn thay đổi điểm lấy nét từ gần sang xa hoặc ngược lại, khiến khung hình cũng thay đổi nhẹ, dù bạn không hề thay đổi tiêu cự hay vị trí máy ảnh.

Cụ thể, khi bạn xoay vòng lấy nét để điều chỉnh tiêu điểm, hình ảnh trong khung có thể bị phóng to hoặc thu nhỏ nhẹ, làm thay đổi bố cục, đặc biệt ở các vùng rìa ảnh. Sự thay đổi này không phải do thao tác zoom mà do cấu trúc bên trong ống kính làm thay đổi nhẹ độ phóng đại và góc nhìn.

Hiện tượng này thường khó nhận ra khi chỉ chụp ảnh thông thường, nhưng sẽ dễ thấy hơn nếu bạn quay video hoặc thực hiện các kỹ thuật như chụp xếp lớp tiêu điểm. Tùy vào chất lượng thiết kế và cấu tạo quang học, mỗi ống kính sẽ thể hiện mức độ focus breathing khác nhau.

Nguyên nhân gây ra tình trạng Focus Breathing

Cơ chế lấy nét bên trong ống kính

Phần lớn các ống kính hiện đại sử dụng hệ thống lấy nét bên trong, nghĩa là các thấu kính di chuyển bên trong thân ống để điều chỉnh tiêu điểm, thay vì làm thay đổi chiều dài ống kính. Chính sự di chuyển độc lập của một nhóm thấu kính này khiến tiêu cự hiệu dụng và góc nhìn thay đổi nhẹ, tạo ra hiện tượng focus breathing.

Thiết kế quang học ưu tiên tốc độ và gọn nhẹ

Để đạt được tốc độ lấy nét nhanh, kích thước nhỏ gọn và khả năng tương thích với filter, lens hood, các nhà sản xuất thường chấp nhận đánh đổi giữa hiệu suất quang học và độ ổn định tiêu cự khi lấy nét. Điều này dẫn đến hiện tượng focus breathing ở nhiều dòng ống kính phổ thông và tầm trung.

Ống kính nhiếp ảnh khác với ống kính điện ảnh

Các ống kính dành cho nhiếp ảnh thường không được tối ưu để kiểm soát focus breathing vì đây không phải là yếu tố gây ảnh hưởng rõ rệt đến ảnh tĩnh. Trong khi đó, ống kính điện ảnh được thiết kế chuyên biệt để triệt tiêu gần như hoàn toàn hiện tượng này nhằm đảm bảo hình ảnh không bị nhảy khung khi đổi tiêu điểm.

Sự thay đổi trong độ phóng đại hình ảnh khi lấy nét gần

Khi bạn lấy nét vào vật thể rất gần, ống kính phải điều chỉnh vị trí cụ thể của các nhóm thấu kính, khiến độ phóng đại hình ảnh thay đổi nhẹ so với khi lấy nét ở khoảng cách xa. Điều này càng rõ rệt khi chuyển tiêu điểm từ khoảng cách gần đến vô cực.

Focus Breathing ảnh hưởng thế nào đến video và ảnh?

Focus Breathing không chỉ là một giới hạn kỹ thuật, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình ảnh và trải nghiệm thị giác trong cả quay video và chụp ảnh. Dưới đây là phân tích cụ thể về ảnh hưởng của yếu tố này tới video và ảnh:

Đối với quay video

Trong quá trình quay video, đặc biệt là khi cần những chuyển động mượt mà giữa các lớp tiêu điểm, hiện tượng ống kính thở có thể trở thành yếu tố gây nhiễu không mong muốn.

• Làm biến dạng khung hình khi chuyển tiêu điểm: Khi thực hiện kỹ thuật rack focus, sự thay đổi nhẹ về tiêu điểm khiến hình ảnh có cảm giác như đang zoom vào hoặc ra, dù ống kính không thay đổi tiêu cự. Điều này làm mất đi sự ổn định cần thiết của bố cục khung hình.
• Ảnh hưởng đến tính điện ảnh và cảm xúc thị giác: Sự thay đổi không mong muốn về trường nhìn gây gián đoạn dòng chảy hình ảnh, ảnh hưởng đến khả năng dẫn dắt cảm xúc người xem trong các phân cảnh chuyển nét quan trọng.
  Giảm độ chuyên nghiệp trong sản xuất: Các rung lắc thị giác do focus breathing tạo ra có thể khiến video trông thiếu trau chuốt, làm giảm chất lượng sản phẩm đầu ra, đặc biệt trong quảng cáo, điện ảnh hoặc các dự án yêu cầu tính thẩm mỹ cao.

Đối với chụp ảnh

Dù không gây ảnh hưởng rõ rệt như trong quay video, focus breathing vẫn có thể là một vấn đề trong một số kỹ thuật nhiếp ảnh chuyên sâu:

• Gây sai lệch khi focus stacking: Trong kỹ thuật xếp chồng lấy nét, từng ảnh cần giữ nguyên bố cục để việc ghép mượt mà. Tuy nhiên, khi tiêu điểm thay đổi, hình ảnh bị thay đổi nhẹ về độ phóng đại, khiến phần mềm xử lý gặp khó khăn, buộc phải crop ảnh cuối.
• Làm sai lệch kết quả trong chụp ảnh khoa học/kỹ thuật: Trong các lĩnh vực yêu cầu độ chính xác cao như vi sinh, vật lý, thiên văn, sự không đồng nhất giữa các ảnh do focus breathing có thể dẫn đến phân tích sai lệch.
• Tác động không đáng kể trong nhiếp ảnh thông thường: Đối với ảnh chân dung, đời sống hay phong cảnh cơ bản, hiện tượng này thường khó nhận ra và ít ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng.

Hướng dẫn cách khắc phục Focus Breathing hiệu quả

Focus Breathing là hiện tượng xuất hiện ngay từ khâu thiết kế quang học của ống kính, do đó không thể loại bỏ hoàn toàn bằng thao tác người dùng. Tuy nhiên, nếu hiểu đúng bản chất và áp dụng một số phương pháp dưới đây, bạn có thể giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực mà nó gây ra.

Sử dụng ống kính hạn chế focus breathing

Cách hiệu quả nhất để khắc phục hiện tượng này là lựa chọn ống kính được thiết kế tối ưu để kiểm soát hiện tượng này.

• Ống kính điện ảnh hay còn gọi là cinema lenses thường được chế tạo với cấu trúc quang học và cơ học đặc biệt để đảm bảo góc nhìn và độ phóng đại không thay đổi khi lấy nét, gần như triệt tiêu hoàn toàn focus breathing.
• Trong nhiếp ảnh, hầu hết ống kính đều không công bố thông tin về focus breathing. Tuy nhiên, bạn có thể ưu tiên những ống kính có hệ số phóng đại cao, thông số này càng lớn thì mức độ focus breathing càng nhỏ.
• Ngoài ra, một số nhà sản xuất như Nikon, Canon, Sony, Sigma... có những dòng ống kính mới tối ưu phần nào vấn đề này, dù không triệt để như ống kính điện ảnh.

Điều chỉnh bố cục hoặc khoảng cách lấy nét

Khi không thể đổi ống kính, bạn vẫn có thể giảm ảnh hưởng của focus breathing bằng cách thay đổi cách bố trí cảnh vật hoặc điều chỉnh tư thế máy ảnh.

• Hạn chế thay đổi tiêu cự lấy nét quá xa: Focus breathing dễ nhận thấy nhất khi bạn chuyển nét từ khoảng cách rất gần sang rất xa (hoặc ngược lại). Nếu chủ thể chính nằm trong cùng một khoảng cách lấy nét, ảnh sẽ ít bị thay đổi phóng đại.
• Tăng khoảng cách máy ảnh với chủ thể: Việc lùi xa máy ảnh và sử dụng tiêu cự dài sẽ khiến sự thay đổi góc nhìn khi lấy nét trở nên nhỏ hơn. Đây là mẹo hữu hiệu trong quay video hoặc chụp macro.

Hạn chế kỹ thuật rack focus khi quay phim

Rack focus là kỹ thuật chuyển điểm nét giữa hai chủ thể trong cùng một cảnh. Đây là nguyên nhân làm lộ rõ hiện tượng focus breathing nếu lens không tối ưu.

Để giảm hiện tượng này bạn có thể:

• Giảm khoảng cách giữa hai điểm nét trong cảnh quay.
• Giữ bố cục càng ổn định càng tốt để không bị thay đổi khung hình quá nhiều khi chuyển nét.
• Sử dụng ống kính điện ảnh nếu bắt buộc dùng rack focus, vì đây là dòng lens được thiết kế chuyên biệt để duy trì sự liền mạch trong bố cục khi thay đổi tiêu điểm.

Xử lý hậu kỳ khi chụp ảnh focus stacking

Trong nhiếp ảnh, focus breathing ảnh hưởng nhiều nhất khi thực hiện kỹ thuật chụp nhiều ảnh với tiêu điểm khác nhau để tăng độ sâu trường ảnh, phổ biến trong chụp macro hoặc sản phẩm. Do sự thay đổi nhẹ về phóng đại giữa các ảnh, ảnh xếp chồng có thể bị lệch, gây khó khăn cho phần mềm xử lý.

Cách khắc phục bằng Photoshop

Bước 1: Đầu tiên, bạn truy cập vào Photoshop và mở tất cả các ảnh cần sử dụng dưới dạng từng layer riêng biệt.
Bước 2: Tiếp theo, chọn toàn bộ các layer trong bảng Layers, sau đó vào menu Edit, chọn Auto-Align Layers. Khi hộp thoại hiện ra, tiếp tục chọn tùy chọn Auto để Photoshop tự động căn chỉnh các layer lại với nhau.
Bước 3: Sau khi các layer đã được căn chỉnh, bạn chọn Edit, sau đó chọn Auto-Blend Layers, và chọn chế độ Stack Images để Photoshop tự động kết hợp các vùng nét rõ nhất từ mỗi layer.
Bước 4: Cuối cùng, hãy Crop lại ảnh để loại bỏ phần bị méo hoặc lệch khung.

Lời kết

Trên đây là giải đáp chi tiết Focus Breathing là gì cùng cách khắc phục hiện tượng này một cách hiệu quả. Dù không phải lúc nào cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng việc hiểu rõ và biết cách xử lý focus breathing sẽ giúp bạn kiểm soát tốt hơn chất lượng khung hình, đặc biệt trong các cảnh quay chuyên nghiệp hoặc các kỹ thuật chụp ảnh yêu cầu độ chính xác cao. Hy vọng bài viết đã mang đến cho bạn những kiến thức hữu ích và có thể áp dụng ngay vào quá trình sáng tạo của mình.

Ngoài máy ảnh chuyên dụng, nhiều dòng điện thoại hiện nay cũng được tích hợp thuật toán xử lý focus thông minh. Nếu bạn quan tâm đến smartphone có camera chụp ảnh đẹp, đừng ngần ngại ghé FPT Shop để trải nghiệm.

Điện thoại iPhone

Xem thêm:

• Khẩu độ là gì? Bật mí những ý nghĩa thú vị của khẩu độ khi xử lý hình ảnh
• Stalk là gì? Vì sao cụm từ Stalk và Stalking phổ biến trên mạng xã hội?