Rừng nguyên sinh là gì? Khám phá vẻ đẹp hoang sơ và vai trò quan trọng với hệ sinh thái

Rừng nguyên sinh là gì? Câu hỏi tưởng chừng giản đơn này mở lối cho hành trình khám phá những cánh rừng cổ đại còn lưu giữ gần như nguyên vẹn hơi thở thuở khai thiên lập địa. Từ định nghĩa, tiêu chí phân loại đến giá trị sinh thái, văn hoá và pháp lý, bài viết sẽ giúp bạn hiểu vì sao rừng nguyên sinh được xem là báu vật không thể thay thế của hành tinh.

Rừng nguyên sinh là gì?

Rừng nguyên sinh là loại rừng tự nhiên chưa từng bị tác động hoặc chỉ bị ảnh hưởng rất ít bởi con người, chưa có sự thay đổi đáng kể về cấu trúc, thành phần loài và hệ sinh thái ban đầu. Đây là dạng rừng giữ được gần như nguyên vẹn các đặc điểm tự nhiên vốn có, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và duy trì cân bằng môi trường.

Để được công nhận là rừng nguyên sinh, khu vực rừng cần đáp ứng một số tiêu chí cơ bản.

Độ tàn che: Tức mức độ bao phủ của tán cây, phải đạt từ 0.1 trở lên, với thành phần chủ yếu là cây thân gỗ, tre nứa hoặc các loài thuộc họ cau.

Diện tích rừng: Phải liền vùng và rộng tối thiểu 0,3 hecta để đảm bảo tính liên tục của sinh cảnh.

Chiều cao trung bình của cây rừng: Là yếu tố phản ánh mức độ phát triển tự nhiên của thảm thực vật, cũng là một trong những tiêu chí quan trọng.

• Đối với rừng nguyên sinh nằm ở đồi, núi đất hoặc vùng đồng bằng, cây rừng phải có chiều cao trung bình từ 5 mét trở lên.
• Ở các khu vực đất ngập nước ngọt, yêu cầu thấp hơn với chiều cao từ 2 mét.
• Rừng trên đất ngập phèn cần có cây cao từ 1,5 mét trở lên.
• Đối với các vùng sinh thái đặc biệt như núi đá, đất cát hay rừng ngập mặn, chiều cao trung bình chỉ cần đạt từ 1 mét là đủ.

Những khu rừng này không chỉ có giá trị sinh thái cao mà còn là kho tàng di sản tự nhiên quý giá, cần được bảo vệ nghiêm ngặt để duy trì sự cân bằng và bền vững cho hệ sinh thái toàn cầu.

Lý do phải bảo vệ rừng nguyên sinh là gì?

Thắc mắc “Rừng nguyên sinh là gì?” đã được giải đáp. Vậy tại sao phải bảo vệ rừng nguyên sinh? Mặc dù rừng nguyên sinh hiện chỉ chiếm khoảng 26% diện tích rừng tự nhiên toàn cầu, tức chưa đầy một phần ba, nhưng vai trò của chúng lại vượt xa con số ấy. Khác với các khu rừng thứ sinh – những vùng rừng đang phục hồi sau tác động của con người – rừng nguyên sinh là những hệ sinh thái gần như còn nguyên vẹn, không bị xáo trộn và có giá trị đặc biệt trong việc chống lại biến đổi khí hậu cũng như bảo tồn đa dạng sinh học.

Một trong những lý do chính để ưu tiên bảo vệ rừng nguyên sinh là khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon vượt trội của chúng. Ước tính, riêng rừng nguyên sinh nhiệt đới đã giữ hơn 141 tỷ tấn carbon – một con số khổng lồ góp phần làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu. Khi cây rừng lớn lên, chúng hấp thụ carbon dioxide từ khí quyển, tích lũy trong thân cây, lá và lớp đất phía dưới. Rừng nguyên sinh – do đã đạt trạng thái cân bằng sinh thái – không chỉ cô lập carbon hiệu quả mà còn tiếp tục tích tụ thêm carbon trong hàng thế kỷ sau đó. Việc phá hủy những khu rừng này sẽ không chỉ giải phóng lượng carbon tích lũy mà còn làm suy yếu khả năng hấp thụ khí nhà kính trong tương lai.

Ngoài giá trị về mặt khí hậu, rừng nguyên sinh còn là nơi tập trung mức độ đa dạng sinh học cao nhất trên hành tinh. Việc không có sự can thiệp của con người giúp các loài sinh vật phát triển tự nhiên, hình thành các mối quan hệ sinh thái phức tạp. Những hệ sinh thái càng phức tạp thì càng có khả năng phục hồi trước biến động môi trường, chẳng hạn như hạn hán, lũ lụt hoặc dịch bệnh.

Không dừng lại ở đó, rừng nguyên sinh còn gắn liền với các giá trị văn hóa – xã hội. Đây là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng bản địa với lối sống truyền thống đã tồn tại hàng thế kỷ. Việc bảo vệ rừng nguyên sinh đồng nghĩa với việc gìn giữ văn hóa, tri thức bản địa và cách con người sống hài hòa với thiên nhiên.

Tóm lại, bảo vệ rừng nguyên sinh không chỉ là bảo vệ một phần thiên nhiên còn sót lại, mà còn là hành động thiết yếu để ứng phó với biến đổi khí hậu, duy trì sự sống đa dạng trên Trái Đất và bảo vệ những di sản văn hóa quý giá của nhân loại.

Các quy định pháp lý về việc khai thác gỗ từ rừng nguyên sinh

Rừng nguyên sinh là những khu rừng tự nhiên hầu như chưa từng bị tác động bởi con người. Với vai trò đặc biệt trong việc bảo vệ đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và duy trì sự ổn định môi trường, các khu rừng này được pháp luật Việt Nam bảo vệ nghiêm ngặt, đặc biệt trong hoạt động khai thác lâm sản.

Theo quy định hiện hành, việc khai thác gỗ tại rừng nguyên sinh là hoàn toàn bị cấm đối với mục đích thương mại. Điều này nhằm ngăn chặn các tác động tiêu cực có thể làm suy thoái hệ sinh thái và mất cân bằng sinh học. Lệnh cấm được áp dụng trên phạm vi toàn quốc và không phân biệt quy mô hay mục đích kinh tế, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt như phục vụ nghiên cứu khoa học hoặc bảo tồn, và chỉ được thực hiện khi có sự chấp thuận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt đối với hệ động thực vật sinh sống trong rừng nguyên sinh, đặc biệt là các loài quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng. Mọi hành vi xâm phạm môi trường sống tự nhiên của chúng – kể cả gián tiếp qua hoạt động khai thác rừng – đều bị xử lý theo quy định.

Trong các khu vực rừng phục hồi, nơi từng là rừng nguyên sinh bị suy giảm, một số hoạt động khai thác có thể được xem xét cấp phép. Tuy nhiên, việc này phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình quản lý rừng bền vững, bao gồm: đánh giá tác động môi trường (ĐTM) trước khi triển khai, thực hiện giám sát chặt chẽ trong suốt quá trình khai thác, và báo cáo định kỳ với cơ quan chức năng. ĐTM là căn cứ quan trọng giúp cơ quan quản lý quyết định cho phép hay từ chối hoạt động khai thác, đồng thời là cơ sở để theo dõi, xử lý kịp thời những tác động không mong muốn đến môi trường.

Ngoài ra, các đơn vị khai thác gỗ gần ranh giới rừng nguyên sinh cũng phải tuân thủ các quy định kỹ thuật về khoảng cách an toàn, quy trình vận chuyển, xử lý chất thải và phục hồi rừng sau khai thác. Mọi hành vi vi phạm đều có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ thiệt hại gây ra.

Những khu rừng nguyên sinh đẹp tại Việt Nam

1. Rừng Nam Cát Tiên (Đồng Nai, Bình Phước, Lâm Đồng)

Nằm trong hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam, Nam Cát Tiên nổi tiếng với hệ sinh thái phong phú và đa dạng. Khu rừng sở hữu hơn 40 loài động vật nằm trong sách Đỏ, đặc biệt từng là nơi sinh sống của loài tê giác Java cực kỳ quý hiếm. Thảm thực vật ở đây bao gồm rừng xanh ẩm, rừng tre và nhiều giống cây quý, cùng hơn 60 loài lan hiếm.

Điểm nhấn đặc biệt của Nam Cát Tiên là Bàu Sấu – khu đất ngập nước rộng lớn, nơi sinh sống của cá sấu nước ngọt và nhiều loài chim. Du khách có thể trải nghiệm tuyến tham quan thú đêm hấp dẫn, chứng kiến đời sống hoang dã của hươu, nai, lợn rừng... Thời điểm lý tưởng để đến đây là từ tháng 12 đến tháng 5, khi rừng khô ráo, thuận lợi cho việc di chuyển và khám phá.

2. Rừng Quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình, Hòa Bình, Thanh Hóa)

Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, được thành lập từ năm 1962. Nơi đây nổi bật với rừng mưa nhiệt đới xanh tốt quanh năm, nơi sinh sống của nhiều loài động – thực vật quý hiếm, nhiều trong số đó có tên trong sách Đỏ như voọc mông trắng, sao đen, cây chò ngàn năm tuổi...

Ngoài giá trị sinh thái, Cúc Phương còn là địa điểm khảo cổ quan trọng. Các di vật thời tiền sử như rìu đá, mũi tên, mộ táng... được tìm thấy trong các hang động, chứng minh sự hiện diện của con người từ hơn 7.000 năm trước. Du khách đến đây còn có thể tham gia các tour sinh thái, trekking, lửa trại, nghỉ dưỡng và tìm hiểu văn hóa bản địa.

3. Rừng thông Bản Áng (Mộc Châu, Sơn La)

Rừng thông Bản Áng nằm ngay sát hồ nước tự nhiên, tạo nên khung cảnh hài hòa, thơ mộng giữa thiên nhiên núi đồi Tây Bắc. Với diện tích hơn 43 ha, nơi đây có hai loại thông chủ yếu: thông địa phương và thông Đà Lạt, mọc trên nền đất đỏ nâu đặc trưng, mang đến cảm giác như lạc vào một Đà Lạt thu nhỏ.

Điểm đặc biệt tại Bản Áng là sự kết hợp giữa rừng, hồ và đồi hoa cải, cùng khu vườn dâu tây Chimi Farm nổi tiếng gần kề. Vào mùa lễ hội, đặc biệt rằm tháng Giêng, du khách có thể tham gia lễ hội “Xe Chả” của người Thái với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc. Không khí trong lành, không gian yên bình khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân lý tưởng.

4. Rừng tràm Trà Sư (An Giang)

Rừng tràm Trà Sư là khu rừng ngập nước đặc trưng của vùng Tây Nam Bộ, nơi sinh sống của hàng trăm loài chim, thú, cá và thực vật. Với mặt nước phủ đầy bèo xanh mướt, nơi đây tạo nên cảnh quan thanh bình, thích hợp cho những chuyến đi thư giãn và khám phá thiên nhiên sông nước.

Theo nghiên cứu, Trà Sư có đến 70 loài chim, trong đó có cò lạo Ấn Độ và cò cổ rắn – những loài quý hiếm trong Sách đỏ. Bên cạnh đó là hệ sinh thái thủy sinh và thực vật phong phú, trong đó có nhiều loài dược liệu có giá trị. Trải nghiệm đi xuồng xuyên rừng, ngắm cảnh hoang sơ và nghe tiếng chim gọi bầy là điểm nhấn khó quên với mọi du khách.

5. Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp)

Tràm Chim là một trong những vùng đất ngập nước tiêu biểu nhất Việt Nam, nổi bật với quần thể sếu đầu đỏ – loài chim quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng. Vào mùa khô (tháng 12 đến tháng 5), nơi đây trở thành điểm dừng chân lý tưởng để ngắm đàn sếu bay lượn trên nền trời xanh.

Không chỉ thu hút bởi sinh cảnh chim muông, Tràm Chim còn là nơi hội tụ văn hóa ẩm thực đặc trưng miền Tây như cá lóc nướng, lẩu cá linh, bông điên điển... Cảnh quan mùa nước nổi, những thảm sen và súng hồng rực cũng làm say lòng du khách bốn phương.

6. Rừng nguyên sinh Pù Mát (Nghệ An)

Nằm ở phía Tây Nghệ An, cách TP. Vinh khoảng 120km, Pù Mát là khu dự trữ sinh quyển thế giới với diện tích lên tới 194.000 ha. Nơi đây là mái nhà của hơn 2.400 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý như pơ mu, sa mu, sao Hải Nam và hàng trăm loại cây dược liệu.

Về động vật, Pù Mát sở hữu hơn 240 loài thú, đặc biệt có sao la – được mệnh danh là “kỳ lân châu Á” và chỉ được phát hiện vào năm 1992. Với địa hình đồi núi hiểm trở, khí hậu mát mẻ và hệ sinh thái đa dạng, Pù Mát là điểm đến lý tưởng cho du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học.

7. Rừng ngập mặn Cần Giờ (TP. Hồ Chí Minh)

Cách trung tâm TP.HCM chỉ hơn 50 km, rừng ngập mặn Cần Giờ là lá phổi xanh của thành phố, đồng thời là khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận. Rừng có diện tích gần 76.000 ha, bao gồm hệ thực vật đặc trưng như đước, mắm, sú, vẹt… Với không khí mát mẻ, cảnh quan yên bình và hệ sinh thái đa dạng, Cần Giờ là điểm nghỉ dưỡng cuối tuần lý tưởng. Du khách có thể trải nghiệm chèo thuyền, tham quan đảo khỉ, hoặc đơn giản là thư giãn giữa thiên nhiên hoang sơ, tránh xa ồn ào phố thị.

8. Rừng nguyên sinh Tam Đảo (Vĩnh Phúc)

Tam Đảo là vườn quốc gia lớn nhất miền Bắc với diện tích gần 35.000 ha, có độ che phủ rừng lên tới 70%. Khí hậu mát mẻ quanh năm cùng hệ sinh thái rừng mưa ẩm thường xanh tạo nên sự đa dạng sinh học đặc biệt. Nơi đây nổi bật với nhiều loài quý hiếm như cá cóc Tam Đảo, khỉ mặt đỏ, lan kim tuyến, cây trà hoa đỏ… Với địa hình đồi núi, nhiều tuyến đường mòn bí ẩn, Tam Đảo là điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thích khám phá và thiên nhiên. Thời điểm lý tưởng nhất để đến đây là vào mùa hè.

Kết luận

Khép lại hành trình tìm hiểu “rừng nguyên sinh là gì?”, hẳn bạn đã thấy rõ hơn bức tranh đa sắc của những khu rừng hoang sơ: kho lưu trữ carbon khổng lồ, ngôi nhà của muôn loài và tấm lá chắn vững vàng trước biến đổi khí hậu. Bảo vệ và phục hồi chúng không chỉ là trách nhiệm của nhà khoa học hay nhà quản lý, mà là nghĩa vụ chung của mỗi công dân toàn cầu để thế hệ mai sau vẫn còn được hít thở hương rừng nguyên sinh thuần khiết.

Nếu bạn yêu thiên nhiên và muốn lưu giữ trọn vẹn những khoảnh khắc giữa rừng nguyên sinh hùng vĩ, đừng quên trang bị cho mình một chiếc điện thoại chụp ảnh sắc nét hay máy tính bảng pin trâu để vừa khám phá vừa kết nối không gián đoạn. Khám phá các thiết bị công nghệ phù hợp tại FPT Shop ngay hôm nay để hành trình của bạn thêm trọn vẹn!

Xem nhanh: Điện thoại Honor

Xem thêm:

• Tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường đất, thực trạng ô nhiễm toàn cầu và cách khắc phục
• Thực trạng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm và 4+ giải pháp cấp bách cho gia đình