Quan trắc môi trường là gì? Vai trò của quan trắc môi trường trong cuộc sống

Hiện nay, cùng với tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ và sự xuất hiện ngày càng nhiều khu công nghiệp, nhà máy, tình trạng ô nhiễm môi trường trở thành vấn đề khó tránh khỏi. Để kiểm soát và giảm thiểu tác động tiêu cực, hoạt động quan trắc môi trường giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Vậy quan trắc môi trường là gì?

Quan trắc môi trường là gì?

Quan trắc môi trường trong tiếng Anh gọi là environmental monitoring. Hoạt động này bao gồm việc theo dõi và quan sát có hệ thống các thành phần môi trường như đất, nước và không khí. Mục tiêu hướng tới việc cung cấp thông tin phục vụ đánh giá hiện trạng, theo dõi diễn biến chất lượng và xác định các tác động tiêu cực đến môi trường.

Các hình thức quan trắc môi trường tại Việt Nam:

• Quan trắc môi trường tiếng ồn
• Quan trắc môi trường không khí
• Quan trắc môi trường đất
• Quan trắc môi trường nước

Lý do cần thực hiện quan trắc môi trường

Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp nặng như luyện kim, khai thác than, sản xuất phân bón, cơ khí, điện tử tin học và công nghiệp năng lượng, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, các ngành này cũng gây ra những tác động đáng kể đến môi trường. Vì vậy, việc tiến hành quan trắc môi trường thường xuyên là cần thiết để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực trong tương lai.

Tầm quan trọng của quan trắc môi trường đối với đời sống

Thực tế, quan trắc môi trường giữ vai trò lớn trong nhiều lĩnh vực sản xuất và đời sống. Chẳng hạn, ở Việt Nam có rất nhiều hộ gia đình sinh sống bằng nghề nuôi tôm, nuôi cá. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, việc nuôi cá basa phục vụ xuất khẩu đòi hỏi phải thường xuyên thực hiện quan trắc để đánh giá những yếu tố bất lợi có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước và kịp thời đưa ra phương án xử lý.

Một ví dụ khác là ở Đồng Tháp, nơi có diện tích trồng lúa lớn. Nếu nguồn nước bất ngờ bị nhiễm mặn hoặc nhiễm phèn mà không tiến hành quan trắc thì rất khó đánh giá mức độ tác động để tìm giải pháp khắc phục.

Những dẫn chứng trên cho thấy quan trắc môi trường có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống và sản xuất, góp phần bảo vệ sinh kế cũng như chất lượng môi trường.

Mục tiêu của quan trắc môi trường là gì?

Hoạt động quan trắc môi trường nhằm đánh giá diễn biến chất lượng môi trường trên phạm vi quốc gia, đồng thời phục vụ cho việc xây dựng báo cáo hiện trạng môi trường.

Ngoài ra, hoạt động này còn cung cấp thông tin đánh giá về diễn biến chất lượng môi trường tại các vùng trọng điểm được theo dõi, phục vụ yêu cầu quản lý của các cấp nhà nước trong công tác bảo vệ môi trường.

Quan trắc môi trường cũng hướng đến việc cảnh báo kịp thời các diễn biến bất thường hoặc nguy cơ ô nhiễm, suy thoái có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Các đơn vị đủ điều kiện thực hiện quan trắc môi trường

Theo Điều 8, Nghị định số 127/2014/NĐ-CP, điều kiện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường trong lĩnh vực quan trắc tại hiện trường như sau:

“1. Có Giấy chứng nhận đầu tư do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp, trong đó có hoạt động thuộc lĩnh vực quan trắc môi trường.

2. Đủ điều kiện về nhân lực thực hiện hoạt động quan trắc hiện trường:

a) Người đứng đầu tổ chức phải có trình độ từ đại học trở lên;

b) Có đủ số lượng người thực hiện hoạt động quan trắc môi trường tại hiện trường theo các thành phần môi trường và thông số quan trắc đề nghị chứng nhận;

c) Có người trực tiếp phụ trách đội quan trắc tại hiện trường có trình độ đại học trở lên thuộc một trong các chuyên ngành về môi trường, lâm nghiệp, thổ nhưỡng, địa lý, địa chất, hóa học, sinh học, vật lý hạt nhân hoặc phóng xạ, đồng thời có tối thiểu 02 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quan trắc môi trường;

d) Người thực hiện quan trắc tại hiện trường phải có tối thiểu trình độ sơ cấp tương ứng với ngạch quan trắc viên sơ cấp tài nguyên và môi trường, trong đó tỷ lệ người có trình độ sơ cấp không vượt quá 30% tổng số nhân sự thực hiện quan trắc tại hiện trường.

3. Đủ điều kiện về trang thiết bị, phương pháp và cơ sở vật chất:

a) Có đầy đủ trang thiết bị, dụng cụ và hóa chất để thực hiện việc lấy mẫu, bảo quản mẫu, đo, thử nghiệm và phân tích mẫu tại hiện trường đối với các thông số quan trắc môi trường thuộc các thành phần môi trường đề nghị chứng nhận, bảo đảm độ chính xác và tuân thủ phương pháp do Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định;

b) Có quy trình bảo quản, bảo dưỡng, kiểm định và sử dụng an toàn theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc theo quy định của nhà sản xuất;

c) Có quy trình sử dụng, vận hành toàn bộ thiết bị phục vụ việc lấy mẫu, bảo quản mẫu, đo, thử nghiệm và phân tích mẫu tại hiện trường;

d) Trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ và bảo đảm an toàn lao động cho người thực hiện quan trắc tại hiện trường;

đ) Có trụ sở làm việc và đủ diện tích đặc thù để bảo đảm chất lượng công tác quan trắc tại hiện trường cũng như quản lý số liệu, kết quả quan trắc.”

Tìm hiểu về quan trắc môi trường tự động

Quan trắc môi trường tự động là quá trình giám sát và theo dõi các thông số chất lượng môi trường thông qua thiết bị hoặc phương tiện hoạt động tự động. Hệ thống này hỗ trợ cơ quan quản lý và chủ nguồn thải kiểm soát chất lượng môi trường một cách liên tục và chính xác.

Các thành phần của hệ thống quan trắc môi trường tự động

• Hệ thống quan trắc môi trường tự động bao gồm thiết bị lấy mẫu tự động được niêm phong và quản lý bởi Sở Tài nguyên và Môi trường.
• Ngoài ra, cần lắp đặt camera kết nối internet để giám sát cửa xả thải của hệ thống xử lý nước thải, đồng thời lưu trữ hình ảnh trong vòng ba tháng gần nhất.
• Các thông số cần đo đạc bao gồm lưu lượng, nhiệt độ, pH, TSS, COD cùng các chỉ số liên quan khác.

Bên cạnh đó, hệ thống phải hoạt động liên tục, không bị gián đoạn trong thời gian dài và được hiệu chuẩn theo quy định để bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, đồng thời truyền dữ liệu nhanh và chính xác về Sở Tài nguyên và Môi trường.

Ưu điểm của hệ thống quan trắc môi trường tự động

• Hệ thống có khả năng điều khiển từ xa nhờ kết nối trực tuyến, giúp xử lý kịp thời khi có sự cố bất thường như vượt ngưỡng khí thải hoặc nước thải thông qua chức năng cảnh báo.
• Việc vận hành đơn giản, khả năng mở rộng hoặc nâng cấp theo nhu cầu và đo được nhiều thông số khác nhau là những ưu điểm nổi bật.
• Dữ liệu đo được được lưu trữ trên hệ thống máy tính, thuận tiện cho việc tìm kiếm và phân tích.

Các đối tượng phải áp dụng quan trắc môi trường tự động

Tình trạng xả trộm nước thải từ một số cơ sở sản xuất kinh doanh đang có xu hướng gia tăng. Để kiểm soát vấn đề này, Thông tư 31/2016/TT-BTNMT quy định các đơn vị cần lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động, bao gồm:

• Tất cả các khu công nghiệp phải lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, truyền số liệu về cơ quan có thẩm quyền để quản lý và giám sát.
• Các cơ sở sản xuất, kinh doanh ngoài khu công nghiệp có lưu lượng nước thải từ 1.000 mét khối mỗi ngày đêm trở lên.
• Các cơ sở có lưu lượng nước thải từ 1.000 mét khối mỗi ngày đêm trở lên, nằm trong khu công nghiệp hoặc cụm công nghiệp nhưng được miễn trừ đấu nối vào hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung.
• Khuyến khích các cơ sở sản xuất có quy mô dưới 1.000 mét khối mỗi ngày đêm lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động nhằm kiểm soát chỉ số xả thải tốt hơn và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường.

Tạm kết

Việc hiểu rõ quan trắc môi trường là gì sẽ giúp cộng đồng nhận thức đúng về vai trò của công tác theo dõi và đánh giá chất lượng môi trường. Nhờ đó, các biện pháp quản lý và bảo vệ tài nguyên được thực hiện hiệu quả hơn, góp phần duy trì môi trường sống an toàn và phát triển bền vững.

Với một chiếc điện thoại thông minh, bạn dễ dàng tiếp cận kho kiến thức phong phú phục vụ công việc và đời sống, trong đó có cả những thông tin hữu ích về quan trắc môi trường. Chọn ngay mẫu máy chất lượng tại FPT Shop để việc tìm hiểu, cập nhật thông tin luôn thuận tiện và nhanh chóng.

• Điện thoại

Xem thêm:

• Môi trường là gì? Vai trò và ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường mà ít ai biết
• Ô nhiễm môi trường là gì? Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và các biện pháp khắc phục