Khám phá lễ hội gò Đống Đa – Hành trình ngược dòng lịch sử và niềm tự hào dân tộc

Mỗi dịp xuân về, Hà Nội lại rộn ràng với tiếng trống hội, sắc cờ rực rỡ và dòng người nô nức đổ về gò Đống Đa. Đây là một trong những lễ hội mang tầm vóc quốc gia, gắn liền với chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa lẫy lừng năm Kỷ Dậu 1789. Lễ hội gò Đống Đa không chỉ là nơi tưởng nhớ công lao của anh hùng Quang Trung mà còn là dịp khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong lòng người Việt.

Nguồn gốc lịch sử của lễ hội Đống Đa Tây Sơn

Lễ hội gò Đống Đa bắt nguồn từ sự kiện lịch sử mùa xuân Kỷ Dậu năm 1789. Khi ấy, vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh, khiến hoàng đế Càn Long đưa 29 vạn quân sang xâm lược nước ta. Dưới sự chỉ huy của Tổng đốc Lưỡng Quảng là Tôn Sĩ Nghị, quân Thanh chia thành nhiều mũi tiến vào Thăng Long.

Đối mặt nguy cơ mất nước, Nguyễn Huệ đã lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu Quang Trung, và ngay lập tức tiến quân ra Bắc. Trong trận đánh rạng sáng mồng 5 Tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn đã quét sạch giặc ngoại xâm, giải phóng Thăng Long. Tướng Sầm Nghi Đống của nhà Thanh tử trận ngay tại núi Ốc - Khương Thượng. Chiến thắng vang dội này không chỉ bảo vệ chủ quyền dân tộc mà còn khẳng định sức mạnh đoàn kết của nhân dân Việt Nam.

Từ đó, người dân lập đền thờ, dựng gò tưởng niệm và hằng năm tổ chức lễ hội gò Đống Đa để tưởng nhớ công lao của vua Quang Trung cùng nghĩa quân Tây Sơn.

Ý nghĩa của lễ hội gò Đống Đa

Lễ hội gò Đống Đa mang nhiều ý nghĩa lớn lao cả về lịch sử, văn hóa và tinh thần:

• Tri ân anh hùng dân tộc: Đây là dịp nhân dân cả nước bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với vua Quang Trung Nguyễn Huệ, cùng các văn thần, võ tướng và nghĩa sĩ Tây Sơn đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Nghi thức dâng hương, đọc diễn văn và rước kiệu thể hiện sự trân trọng và tôn vinh công lao to lớn ấy.
• Khơi dậy niềm tự hào dân tộc: Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa là một trong những trang sử vàng của dân tộc Việt Nam. Việc tái hiện trận đánh trong lễ hội giúp thế hệ trẻ hình dung rõ hơn về tinh thần quả cảm, trí tuệ và sức mạnh đoàn kết, từ đó nuôi dưỡng ý thức bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.
• Bảo tồn và phát huy văn hóa dân gian: Lễ hội là nơi hội tụ của nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như múa rồng, hát tuồng, biểu diễn võ thuật Tây Sơn, chèo… Đây không chỉ là sân khấu lịch sử mà còn là “bảo tàng sống” về văn hóa Việt, góp phần gìn giữ bản sắc cho các thế hệ mai sau.
• Thắt chặt tinh thần cộng đồng: Trong không khí rộn ràng đầu xuân, lễ hội trở thành điểm hẹn để người dân khắp nơi cùng nhau chia sẻ niềm vui, thắt chặt tình đoàn kết. Từ những nghi thức trang nghiêm cho đến trò chơi dân gian náo nhiệt, tất cả đều tạo nên một ngày hội chung, gắn kết mọi người bằng niềm tự hào và sự phấn khởi.

Thời gian và địa điểm tổ chức lễ hội gò Đống Đa

Lễ hội gò Đống Đa diễn ra hằng năm vào ngày mồng 5 Tết Nguyên đán tại công viên văn hóa Đống Đa (Hà Nội). Ngoài ra, tại Bình Định – quê hương của vua Quang Trung, người dân cũng tổ chức lễ hội vào ngày mồng 4 và mồng 5 tháng Giêng âm lịch tại Bảo tàng Quang Trung, huyện Tây Sơn.

So với nhiều lễ hội khác, lễ hội này có quy mô rộng lớn hơn và mang tầm vóc quốc gia, bởi sự kiện lịch sử mà nó gắn liền được xem là bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

Các nghi thức đặc sắc trong phần lễ

Phần lễ của lễ hội gò Đống Đa được tổ chức long trọng với nhiều nghi thức truyền thống, tái hiện sự tôn vinh và tưởng nhớ công lao vua Quang Trung cùng nghĩa quân Tây Sơn.

Lễ tế và rước kiệu

Ngay từ tờ mờ sáng mồng 5 Tết, không khí ở làng Khương Thượng đã tràn ngập sự háo hức. Các bô lão trong làng cùng nhau chuẩn bị cho đại lễ, mở rộng cửa đình, bày biện hương án với khói hương nghi ngút. Sau khi tiến hành lễ tước thần và dâng 6 tuần rượu, đoàn rước bắt đầu khởi hành từ đình Khương Thượng đến gò Đống Đa.

Đoàn rước được tổ chức công phu với cờ, lọng, tàn, kiệu… đi đầu là cờ Tiết Mao – biểu tượng của uy đức và sức mạnh thiêng liêng. Từng hồi trống vang rền, từng nhịp bước chậm rãi tạo nên không khí trang trọng nhưng cũng vô cùng hứng khởi. Đi cuối đoàn rước là hình tượng Rồng lửa uốn lượn, biểu trưng cho khí phách và sức mạnh của nghĩa quân Tây Sơn. Người dân hai bên đường nô nức đứng xem, cùng hòa mình vào bầu không khí linh thiêng mà rộn ràng đầu xuân.

Lễ dâng hương và đọc diễn văn

Khi đoàn rước kiệu về đến gò Đống Đa, lễ dâng hương được tổ chức ngay dưới chân tượng đài vua Quang Trung. Đây là khoảnh khắc lắng đọng, khi mọi người cùng cúi mình thành kính tưởng nhớ chiến thắng hào hùng mùa xuân Kỷ Dậu. Đại diện chính quyền quận Đống Đa đọc diễn văn ôn lại những trang sử oai hùng, ca ngợi tài năng lãnh đạo, sự quyết đoán và lòng quả cảm của vị anh hùng áo vải. Nghi thức này không chỉ mang tính tưởng niệm mà còn có ý nghĩa giáo dục, truyền cảm hứng về lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.

Lễ cầu siêu

Buổi chiều cùng ngày, lễ cầu siêu được tổ chức tại chùa Bộc và chùa Đông Quang. Tại chùa Bộc, nhân dân tưởng nhớ các nghĩa sĩ Tây Sơn đã ngã xuống trong trận chiến giữ nước. Đặc biệt, ở chùa Đông Quang còn có nghi thức “cúng cháo thí” – một hình thức cầu siêu cho cả binh lính nhà Thanh tử trận. Dù họ là kẻ xâm lược, dân ta vẫn dành cho họ sự nhân đạo, thể hiện tinh thần khoan dung, nhân nghĩa. Đây là một nét đẹp nhân văn hiếm có, góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của lễ hội gò Đống Đa.

Phần hội - không khí tưng bừng đầu xuân

Sau những nghi lễ trang nghiêm, phần hội mở ra không gian náo nhiệt với nhiều hoạt động văn hóa – nghệ thuật và trò chơi dân gian đặc sắc, mang đến bầu không khí vui tươi ngày xuân.

Tái hiện chiến công của vua Quang Trung

Điểm nhấn của phần hội chính là màn tái hiện trận chiến Ngọc Hồi – Đống Đa. Các nghệ sĩ của Nhà hát Chèo Việt Nam hóa thân thành nghĩa quân Tây Sơn, khắc họa lại cảnh hành quân thần tốc, những pha xung trận quyết liệt, và niềm hân hoan khi đánh tan 29 vạn quân Thanh. Không chỉ tái hiện lịch sử, tiết mục còn đan xen yếu tố nghệ thuật, mang đậm bản sắc văn hóa dân gian, giúp người xem vừa được thưởng thức vừa thêm tự hào về cha ông.

Trò đấu võ Bình Định

Quê hương vua Quang Trung gắn liền với truyền thống thượng võ, vì thế các màn đấu võ trong lễ hội là hoạt động không thể thiếu. Tiếng trống dồn dập, tiếng reo hò cổ vũ vang dội khắp không gian, tạo nên không khí hào hứng. Đặc biệt, điểm mới mẻ của trò đấu võ là có sự tham gia của cả nam và nữ, thể hiện tinh thần bình đẳng và sức mạnh đoàn kết. Những màn ra đòn dứt khoát, mạnh mẽ khiến khán giả vừa hồi hộp vừa phấn khích.

Các trò chơi dân gian

Không chỉ có võ thuật, phần hội còn tràn ngập các trò chơi dân gian phong phú: chọi gà, cờ người, kéo co, bịt mắt bắt dê… Trẻ em thì say mê với tò he, bóng bay nhiều màu sắc, trong khi người lớn hào hứng hòa mình vào các cuộc thi dân gian. Đây chính là mảng màu rực rỡ, tạo nên sự cân bằng với phần lễ, mang lại niềm vui và tinh thần gắn kết cho mọi người.

Kết luận

Lễ hội gò Đống Đa là một dấu ấn lịch sử thiêng liêng, nơi quá khứ oai hùng được tái hiện sống động qua từng nghi thức và trò hội. Đây không chỉ là sự kiện tưởng niệm mà còn là một không gian văn hóa độc đáo, khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Mỗi mùa xuân, lễ hội lại trở thành nguồn cảm hứng và động lực để thế hệ hôm nay tiếp bước cha ông, giữ vững hồn thiêng sông núi.

Mùa xuân đến cũng là lúc hòa mình vào không khí náo nhiệt của lễ hội gò Đống Đa. Đừng quên sắm ngay một chiếc điện thoại mới tại FPT Shop để thỏa sức quay, chụp và lưu lại những khoảnh khắc đáng nhớ trong ngày hội đầu năm. Hàng loạt smartphone chính hãng, giá tốt, nhiều ưu đãi hấp dẫn đang chờ bạn!

Xem nhanh: Điện thoại Samsung

Xem thêm:

• Lễ hội Đền Hùng diễn ra ở đâu? Các hoạt động đặc sắc du khách có thể trải nghiệm khi về với Đất Tổ
• Lễ hội truyền thống ở Việt Nam: Khám phá bức tranh đa sắc của dân tộc và nét đẹp văn hóa qua nhiều thế hệ