Lễ hội truyền thống ở Việt Nam: Khám phá bức tranh đa sắc của dân tộc và nét đẹp văn hóa qua nhiều thế hệ

Bạn đã từng lạc bước giữa những dòng người rộn ràng, nơi tiếng trống rền vang và hương khói nghi ngút, để cảm nhận nhịp đập của lễ hội truyền thống ở Việt Nam? Đây không chỉ là dịp để khám phá bản sắc văn hóa phong phú mà còn là cơ hội kết nối thế hệ, gìn giữ những giá trị lâu đời. Mỗi lễ hội mang theo câu chuyện riêng, từ niềm tin tâm linh đến sức sống cộng đồng, giúp chúng ta hiểu sâu hơn về lịch sử và con người Việt Nam.

1. Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương (Phú Thọ)

Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức vào ngày 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ. Đây là dịp đặc biệt để toàn thể người dân Việt Nam tưởng nhớ và tri ân công lao dựng nước của các Vua Hùng – những người được xem là thủy tổ của dân tộc. Lễ hội mang ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục lòng yêu nước, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và gắn kết cộng đồng.

Các nghi lễ truyền thống bao gồm lễ dâng hương tại đền Thượng, lễ rước kiệu, lễ tế quốc tổ cùng nhiều nghi thức trang trọng khác. Song song với phần lễ là phần hội sôi nổi với các hoạt động văn hóa dân gian như hát xoan Phú Thọ, múa lân, đánh trống đồng, thi đấu vật dân tộc và trưng bày sản vật địa phương. Lễ hội thu hút hàng triệu lượt người dân và du khách tham gia, trở thành biểu tượng tâm linh thiêng liêng của người Việt.

2. Lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ (An Giang)

Nhắc đến những lễ hội truyền thống ở Việt Nam nổi tiếng nhất chắc chắn không thể bỏ qua lễ hội Miếu Bà Chùa Xứ. Diễn ra từ ngày 23 đến 27 tháng 4 Âm lịch tại chân Núi Sam, TP. Châu Đốc, tỉnh An Giang, lễ hội Miếu Bà Chúa Xứ là một trong những lễ hội lớn nhất miền Tây Nam Bộ. Người dân tổ chức lễ để bày tỏ lòng thành kính với Bà Chúa Xứ – một vị thần linh thiêng được tin là mang lại tài lộc, sức khỏe và sự che chở cho dân chúng.

Lễ hội gồm 5 nghi lễ chính: lễ tắm Bà, lễ thỉnh sắc Thoại Ngọc Hầu, lễ túc yết, lễ xây chầu và lễ chánh tế. Ngoài ra, du khách còn được tham gia các hoạt động như múa lân, hát bội, mua sắm tại phiên chợ lễ hội. Với sự kết hợp giữa tín ngưỡng dân gian và văn hóa bản địa, lễ hội không chỉ mang màu sắc tâm linh mà còn là sự kiện du lịch nổi bật của khu vực.

3. Lễ hội Chùa Hương (Hà Nội)

Lễ hội Chùa Hương bắt đầu từ mùng 6 tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng 3 Âm lịch tại xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội. Đây là lễ hội mang đậm màu sắc Phật giáo, đồng thời cũng là điểm hành hương nổi tiếng ở miền Bắc, thu hút hàng vạn Phật tử và du khách mỗi năm.

Lễ khai sơn mở đầu cho chuỗi hoạt động như lễ dâng hương tại động Hương Tích, lễ cúng bái tại chùa Thiên Trù và nhiều điểm thờ tự khác trong quần thể Chùa Hương. Du khách không chỉ đến để cầu phúc, cầu lộc mà còn có dịp thưởng ngoạn cảnh sắc non nước hữu tình qua hành trình đò trên suối Yến, trải nghiệm không gian văn hóa tâm linh giữa thiên nhiên hùng vĩ.

4. Lễ hội Nghinh Ông (Cần Giờ – TP.HCM)

Lễ hội Nghinh Ông cũng là một trong những lễ hội truyền thống ở Việt Nam được nhiều người biết đến rộng rãi. Lễ hội này được tổ chức vào ngày 15 tháng 8 Âm lịch tại huyện Cần Giờ, TP.HCM nhằm tôn vinh cá Ông – vị thần biển được ngư dân tin tưởng sẽ bảo vệ và phù hộ họ trong những chuyến ra khơi.

Lễ hội gồm các nghi thức như lễ rước Ông trên biển, lễ tế truyền thống và phần hội với các hoạt động văn nghệ dân gian như hát bội, đua thuyền, trò chơi dân gian. Lễ hội thể hiện lòng biết ơn biển cả, tình yêu thiên nhiên và khát vọng về một mùa đánh bắt thuận lợi, no đủ.

5. Lễ hội Tháp Bà Ponagar (Khánh Hòa)

Diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 3 Âm lịch tại khu di tích Tháp Bà Ponagar (TP. Nha Trang), lễ hội Tháp Bà Ponagar là dịp tưởng nhớ nữ thần Po Nagar – người được tôn kính là mẹ xứ sở trong tín ngưỡng của người Chăm.

Các nghi lễ chính gồm lễ thay y phục cho tượng, lễ dâng hương và lễ tế truyền thống. Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với các tiết mục múa Chăm, trình diễn nhạc cụ dân tộc, lễ cầu an và triển lãm văn hóa Chăm. Lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là không gian giao lưu văn hóa đặc sắc giữa các cộng đồng dân tộc.

6. Lễ hội Hoa Lư (Ninh Bình)

Lễ hội Hoa Lư được tổ chức hằng năm từ ngày mùng 6 đến mùng 8 tháng 3 âm lịch tại khu di tích cố đô Hoa Lư, thuộc tỉnh Ninh Bình. Đây là dịp để tưởng nhớ và tri ân hai vị anh hùng dân tộc – Vua Đinh Tiên Hoàng và Vua Lê Đại Hành, những người đã có công lớn trong việc dựng nước và giữ nước vào thế kỷ thứ X.

Các nghi lễ truyền thống trong lễ hội gồm lễ rước nước từ sông Hoàng Long, lễ dâng hương trang nghiêm tại đền thờ hai vua và nhiều hoạt động văn hóa dân gian như múa lân, múa rồng, hát chèo, thi đấu vật dân tộc. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là dịp để người dân ôn lại truyền thống hào hùng của dân tộc, góp phần gìn giữ giá trị lịch sử lâu đời của cố đô Hoa Lư.

7. Lễ hội Yên Tử (Quảng Ninh)

Lễ hội Yên Tử là một trong những lễ hội lớn và có ý nghĩa tâm linh sâu sắc tại miền Bắc, được tổ chức từ ngày 10 tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch hằng năm. Lễ hội diễn ra tại núi Yên Tử, thuộc thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh – nơi được xem là cái nôi của thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập.

Du khách và Phật tử về Yên Tử không chỉ để hành hương, dâng hương tại các điểm tâm linh nổi tiếng như chùa Hoa Yên, chùa Đồng, mà còn để trải nghiệm hành trình leo núi, tận hưởng khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, thanh tịnh. Lễ hội là dịp để mọi người tìm về cội nguồn tâm linh, thanh lọc tâm hồn và cầu mong một năm mới bình an, may mắn. Đây cũng là một cái tên không thể bỏ qua khi nhắc đến những lễ hội truyền thống ở Việt Nam.

8. Lễ hội Lồng Tồng (Tuyên Quang)

Lễ hội Lồng Tồng, hay còn gọi là "lễ xuống đồng", là một lễ hội truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc Tày, thường được tổ chức từ mùng 4 đến 25 tháng Giêng âm lịch tại nhiều địa phương ở tỉnh Tuyên Quang. Đây là nghi lễ cầu mùa quan trọng, thể hiện khát vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.

Lễ hội bao gồm nhiều phần nghi lễ như lễ cúng trời đất, lễ rước thần nông – vị thần bảo hộ nông nghiệp, cùng các hoạt động văn hóa dân gian đặc trưng như múa sạp, hát then, ném còn, chơi các trò chơi dân gian. Lễ hội Lồng Tồng không chỉ mang tính nghi lễ mà còn là dịp để cộng đồng dân cư gắn kết, duy trì và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Tày.

9. Hội Lim (Bắc Ninh)

Hội Lim là một trong những lễ hội nổi bật nhất tại tỉnh Bắc Ninh, được tổ chức vào ngày 12 và 13 tháng Giêng âm lịch tại thị trấn Lim và các vùng lân cận. Đây là lễ hội tôn vinh dân ca quan họ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, đồng thời là dịp tưởng nhớ ông tổ quan họ – Đức Vua Bà.

Lễ hội bao gồm các nghi thức truyền thống như lễ dâng hương tại chùa Lim, lễ rước thành hoàng làng và nhiều hoạt động đặc sắc như hát quan họ trên thuyền, thi hát đối đáp giữa các liền anh liền chị, đấu cờ người, đu tiên, vật dân tộc. Hội Lim là biểu tượng văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham gia và thưởng thức nghệ thuật truyền thống.

10. Lễ hội Đền Trần (Nam Định)

Lễ hội Đền Trần được tổ chức từ ngày 15 đến 20 tháng 8 âm lịch tại khu di tích Đền Trần, thành phố Nam Định. Đây là dịp để tưởng nhớ công lao to lớn của các vị vua nhà Trần – triều đại từng có công đánh thắng quân Nguyên Mông lừng lẫy.

Điểm đặc biệt nhất trong lễ hội là lễ khai ấn diễn ra vào đêm 14 rạng sáng 15 tháng Giêng âm lịch (lễ chính được tổ chức riêng và sớm hơn). Người dân tin rằng ấn của nhà Trần sẽ mang lại may mắn, công danh, sự thịnh vượng cho năm mới, vì vậy lượng người đổ về rất đông. Ngoài ra còn có các hoạt động rước kiệu, tế lễ, hát chèo và võ thuật cổ truyền, thể hiện tinh thần dân tộc và niềm tự hào lịch sử.

11. Hội Gióng (Hà Nội)

Hội Gióng là một trong những lễ hội truyền thống ở Việt Nam tiêu biểu và độc đáo, được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Lễ hội được tổ chức hàng năm vào ngày 8 và 9 tháng 4 Âm lịch tại đền Phù Đổng (Gia Lâm, Hà Nội) và đền Sóc (Sóc Sơn, Hà Nội), nhằm tưởng nhớ Thánh Gióng – vị anh hùng dân gian đã đánh đuổi giặc Ân.

Nghi lễ chính bao gồm: lễ rước kiệu, diễn xướng trận đánh giữa quân giặc và quân của Thánh Gióng, tái hiện lại các tích truyện dân gian. Hội Gióng không chỉ có giá trị văn hóa – tâm linh mà còn thể hiện tinh thần yêu nước, bất khuất và niềm tin của người dân vào sự bảo hộ thiêng liêng của các vị thần thánh.

12. Lễ hội Cầu Ngư (miền Trung)

Lễ hội Cầu Ngư là lễ hội quan trọng của ngư dân miền Trung, thường được tổ chức vào khoảng tháng 3 Dương lịch (tùy địa phương), tại các tỉnh ven biển như Đà Nẵng, Quảng Bình, Khánh Hòa, Phú Yên...

Lễ hội nhằm tôn vinh Cá Ông (cá Voi), hay còn gọi là Nam Hải Đại Tướng Quân – vị thần biển linh thiêng theo tín ngưỡng dân gian, được ngư dân tin rằng luôn giúp đỡ họ vượt qua sóng gió ngoài khơi. Các hoạt động trong lễ gồm lễ rước sắc thần, lễ tế cá Ông, cầu an, thả thuyền ra khơi, múa lân, đua thuyền và các trò chơi dân gian.

Lễ hội thể hiện đậm nét văn hóa biển, mang ý nghĩa cầu mong một năm trời yên biển lặng, cá tôm đầy khoang và cuộc sống no đủ cho cư dân ven biển.

Kết luận

Khám phá và tham gia những lễ hội truyền thống không chỉ giúp ta thêm yêu quê hương, mà còn là hành trình tìm lại chính mình trong dòng chảy văn hóa dân tộc. Đó là kho báu sống động mà mỗi người Việt, dù ở đâu, cũng nên một lần trải nghiệm và trân trọng.

Nếu chưa có dịp trực tiếp tham gia các lễ hội truyền thông ở Việt Nam, bạn cũng có thể xem lại các đoạn tư liệu hoặc trực tiếp trên các trang truyền thông. Để có trải nghiệm theo dõi rõ ràng, hãy đầu tư một chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng với màn hình lớn, sắc nét tại FPT Shop nhé.

Xem nhanh: Máy tính bảng

Xem thêm:

• Lễ Tạ Ơn là ngày gì? Tìm hiểu ngày lễ tri ân lớn của Mỹ và Canada
• Cùng điểm lại 15 phong tục ngày Tết đặc trưng và không thể thiếu của người Việt
• Tết Hàn Thực là gì? Những điều cần biết về ngày Tết Hàn Thực truyền thống của người Việt