Huyễn hoặc là gì? Hiểu đúng về ảo tưởng và sự khác biệt với tự tin, tự tôn

Giữa ranh giới mong manh của tự tin và ảo tưởng, đôi khi con người dễ bước sang tình trạng huyễn hoặc mà không hề nhận ra. Huyễn hoặc là gì? Đó là khi niềm tin vượt khỏi giới hạn của lý trí khiến chúng ta tin vào điều chưa có thật, thậm chí sống trong một thế giới do chính tâm trí tạo nên. Hiểu rõ khái niệm này sẽ giúp mỗi người học cách tỉnh táo, khiêm tốn và phát triển bản thân bền vững hơn.

Huyễn hoặc là gì?

Huyễn hoặc là một tính từ trong tiếng Việt, dùng để chỉ những điều không có thật, mơ hồ hoặc mang tính ảo tưởng khiến con người dễ lầm tưởng là thật. Từ này thường được dùng để diễn tả cảm giác mông lung, mơ mộng quá mức hoặc những hình ảnh, suy nghĩ không có căn cứ trong thực tế.

Ví dụ:

• Những lời hứa hẹn huyễn hoặc khiến cô tin vào một tình yêu không có thật.
• Thế giới trong giấc mơ ấy chỉ là huyễn hoặc của trí tưởng tượng.

Hiểu một cách rộng hơn, huyễn hoặc còn mang ý nghĩa đánh lừa giác quan hoặc tâm trí khiến người ta rơi vào ảo giác, mê muội hoặc theo đuổi điều viển vông. 

Biểu hiện của người có sự huyễn hoặc là gì?

Người có sự huyễn hoặc thường không nhận ra mình đang sống trong ảo tưởng nhưng hành vi, lời nói và cách ứng xử của họ lại bộc lộ rất rõ. Dưới đây là những biểu hiện phổ biến nhất của người có sự huyễn hoặc:

Tự đánh giá quá cao bản thân

Đây là biểu hiện dễ nhận thấy nhất. Người huyễn hoặc thường cho rằng mình giỏi hơn thực tế, có năng lực hoặc giá trị vượt trội so với người khác. Họ thường nói quá về thành tích, hoặc không chấp nhận lời góp ý, vì tin rằng bản thân luôn đúng.

Ví dụ: Một người chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng lại tự tin khẳng định mình đủ sức lãnh đạo cả nhóm hoặc chỉ cần cố gắng là sẽ thành công lớn.

Sống xa rời thực tế

Người huyễn hoặc thường mơ mộng, vẽ ra viễn cảnh lý tưởng mà không nhìn thấy khó khăn, giới hạn hoặc điều kiện cần có. Họ đặt mục tiêu quá cao, thiếu khả năng thực hiện, dẫn đến thất vọng khi không đạt được.

Biểu hiện này dễ thấy ở những người theo đuổi thành công nhanh chóng, tin vào đường tắt hoặc may mắn thay vì nỗ lực thực tế.

Khó tiếp thu ý kiến người khác

Vì quá tin vào nhận định của bản thân, người huyễn hoặc thường phản ứng tiêu cực khi bị góp ý, xem mọi lời khuyên là sự chỉ trích. Họ có xu hướng bảo vệ cái tôi, cố chứng minh mình đúng dù sai rõ ràng. Điều này khiến họ mất khả năng học hỏi và phát triển, đồng thời làm xấu đi các mối quan hệ xung quanh.

Thích thể hiện bản thân

Người huyễn hoặc thường tìm kiếm sự công nhận và ngưỡng mộ từ người khác, nên hay phóng đại thành công, che giấu thất bại hoặc đánh bóng hình ảnh cá nhân. Họ thích được ca ngợi và cảm thấy khó chịu khi không được chú ý.

Dễ thất vọng và bi quan

Khi ảo tưởng va chạm với thực tế, người huyễn hoặc thường sụp đổ tinh thần nhanh chóng. Họ cảm thấy bị phản bội, không công bằng, hoặc đổ lỗi cho hoàn cảnh thay vì nhìn nhận lại bản thân.

Thiếu kiên nhẫn và dễ bỏ cuộc

Vì thường chỉ nhìn thấy đích đến mà không nhận thức đúng về hành trình, người huyễn hoặc không chịu nổi quá trình gian khổ, rèn luyện lâu dài. Khi kết quả không đến nhanh, họ dễ nản, mất động lực hoặc tìm lý do để biện minh cho thất bại.

Huyễn hoặc khác gì với tự tin và tự tôn?

Ba khái niệm huyễn hoặc, tự tin và tự tôn đều liên quan đến nhận thức và thái độ của con người đối với bản thân nhưng bản chất của chúng hoàn toàn khác nhau.

Huyễn hoặc

Huyễn hoặc là trạng thái ảo tưởng, tự lừa dối bản thân hoặc tin vào những điều không có thật. Người huyễn hoặc thường đánh giá sai khả năng, vị thế hoặc giá trị của mình, cho rằng mình vượt trội hơn người khác mà không có căn cứ.

Ví dụ:

• Một người nghĩ rằng chỉ cần có ý tưởng là sẽ thành công, dù chưa hề có kế hoạch hay năng lực thực tế.
• Tin rằng mình luôn đúng và không cần lắng nghe ai, đó là biểu hiện của huyễn hoặc bản thân.

Huyễn hoặc dễ dẫn đến kiêu ngạo, chủ quan khiến con người mất đi khả năng nhìn nhận thực tế và tự hoàn thiện.

Tự tin

Tự tin là thái độ tin tưởng vào khả năng của chính mình dựa trên hiểu biết, kinh nghiệm và nỗ lực thực tế. Người tự tin biết rõ điểm mạnh và điểm yếu, từ đó hành động một cách vững vàng nhưng không chủ quan.

Ví dụ:

• Một học sinh tự tin bước vào kỳ thi vì đã ôn tập kỹ lưỡng.
• Một nhân viên tự tin thuyết trình vì nắm rõ nội dung và đã luyện tập trước.

Tự tin là động lực phát triển bản thân, giúp con người dám thử thách, dám chịu trách nhiệm và vượt qua khó khăn.

Tự tôn

Tự tôn là ý thức về phẩm giá, nhân cách và giá trị con người của mình, gắn liền với lòng tự trọng. Người có lòng tự tôn không hạ thấp bản thân trước khó khăn cũng không tự cao mà luôn hành xử đúng mực, giữ nguyên tắc và danh dự.

Ví dụ:

• Giữ vững lập trường, không làm điều sai trái dù bị cám dỗ.
• Không chấp nhận bị xúc phạm hay coi thường vì biết giá trị của bản thân.
• Tự tôn là nền tảng đạo đức và nhân cách, giúp con người sống có bản lĩnh và được người khác tôn trọng.

Tóm lại:

• Huyễn hoặc là ảo tưởng dựa trên sự không hiểu đúng về bản thân.
• Tự tin là niềm tin thực tế dựa trên năng lực thật sự.
• Tự tôn là ý thức về giá trị và phẩm cách, giúp con người giữ vững nhân cách trong mọi hoàn cảnh.

Hậu quả của sự huyễn hoặc là gì?

Khi niềm tin không dựa trên cơ sở thật, hậu quả của sự huyễn hoặc thường rất rõ rệt và sâu sắc trong cả tư duy, hành vi lẫn các mối quan hệ xã hội.

Mất khả năng nhìn nhận bản thân

Người huyễn hoặc thường phóng đại năng lực, ảo tưởng về vị thế hoặc giá trị bản thân, dẫn đến tự tin mù quáng. Họ dễ rơi vào trạng thái chủ quan, xem nhẹ thực tế, không chịu học hỏi hay cải thiện bản thân. Lâu dần, điều này khiến họ tụt hậu so với người khác mà vẫn không nhận ra nguyên nhân.

Dễ thất bại trong công việc và cuộc sống

Khi hành động dựa trên ảo tưởng, con người dễ đưa ra quyết định sai lầm, đánh giá sai tình huống hoặc chọn hướng đi không phù hợp. Những kế hoạch được xây dựng từ niềm tin huyễn hoặc thường thiếu cơ sở thực tế, dẫn đến thất bại, tổn thất tài chính hoặc uy tín.

Rạn nứt các mối quan hệ xã hội

Người huyễn hoặc thường tự cho mình là đúng, không lắng nghe người khác và có xu hướng xem thường ý kiến đối lập. Lâu dần, thái độ này khiến mọi người xung quanh xa lánh, các mối quan hệ trở nên căng thẳng hoặc đổ vỡ.

Ảnh hưởng đến tinh thần và cảm xúc

Khi thực tế phũ phàng khác xa với tưởng tượng, người huyễn hoặc dễ mất phương hướng, thất vọng, thậm chí rơi vào khủng hoảng tinh thần. Sự sụp đổ niềm tin sau những kỳ vọng ảo tưởng có thể dẫn đến tự ti, chán nản hoặc bi quan cực độ.

Cản trở sự phát triển cá nhân

Huyễn hoặc khiến con người không còn nhu cầu học hỏi, vì họ tin rằng bản thân đã đủ giỏi hoặc không cần thay đổi. Điều này làm chặn đứng quá trình phát triển tư duy, kỹ năng và nhân cách khiến cuộc sống dậm chân tại chỗ.

Tạm kết

Khi biết phân biệt giữa tự tin thật sự và huyễn hoặc là gì, ta sẽ học được cách phát triển vững vàng, giữ được lòng tự tôn mà không rơi vào sự kiêu ngạo. Sự tỉnh thức, khiêm nhường và nhận thức đúng đắn chính là chìa khóa giúp con người sống thật, tiến bộ và hạnh phúc hơn trong hành trình trưởng thành.

iPad với hiệu năng vượt trội, màn hình sắc nét và thời lượng pin ấn tượng sẽ giúp bạn học tập, làm việc và giải trí ở bất cứ đâu. Khám phá ngay các mẫu iPad chính hãng tại FPT Shop!

Xem thêm:

• Sống ảo là gì? Hiểu đúng về sống ảo để không mắc kẹt trong "cái bẫy" mạng xã hội
• Tự cao là gì? Tác hại của việc tự cao. Làm thế nào để thay đổi bản thân tích cực hơn?