Hải quan là gì? Tìm hiểu về khái niệm, nguyên tắc và quy trình kiểm tra, giám sát

Khi nhắc đến xuất nhập khẩu, “hải quan” là khái niệm quen thuộc nhưng không phải ai cũng hiểu rõ về hải quan. Vậy hải quan là gì, thủ tục ra sao? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết cho bạn nhé.

Hải quan là gì?

Hải quan là gì? Theo đó, hải quan là cơ quan quản lý nhà nước có chức năng kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, phương tiện vận tải và hành khách qua các cửa khẩu quốc gia – bao gồm đường bộ, đường biển, đường sắt và đường hàng không.

Vai trò của hải quan không chỉ dừng lại ở việc giám sát luồng hàng hóa ra vào lãnh thổ, mà còn nhằm đảm bảo mọi hoạt động thương mại quốc tế tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thuế quan, thương mại, an toàn hàng hóa, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và an ninh quốc gia. Đồng thời, cơ quan này đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện, ngăn chặn các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển hàng cấm.

Thủ tục hải quan là gì?

Thủ tục hải quan là chuỗi công việc cần thực hiện khi hàng hóa hoặc phương tiện vận tải ra vào lãnh thổ quốc gia. Đây là quy trình bắt buộc đối với cả doanh nghiệp và cá nhân có nhu cầu xuất nhập khẩu.

Thủ tục này bao gồm các bước khai báo, kiểm tra hồ sơ, xác nhận thông tin, đóng thuế (nếu có), và cuối cùng là thông quan. Tất cả đều nhằm mục đích kiểm soát hàng hóa và đảm bảo tuân thủ các quy định về thương mại, y tế, an toàn và môi trường.

Nguyên tắc thực hiện thủ tục hải quan

Trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan, một số nguyên tắc quan trọng cần được tuân thủ:

• Tuân thủ đúng quy định pháp luật: Mọi hàng hóa, phương tiện vận tải khi xuất hoặc nhập đều phải được kiểm tra, giám sát bởi cơ quan hải quan theo đúng quy trình và thời hạn.

• Áp dụng quản lý rủi ro: Các mặt hàng được đánh giá mức độ rủi ro khác nhau để quyết định mức độ kiểm tra, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt.
• Tối ưu hóa quy trình điện tử: Hầu hết thủ tục hiện nay đều có thể thực hiện qua hệ thống hải quan điện tử, giúp tăng tính minh bạch và giảm tải giấy tờ.

Các hình thức kiểm tra và giám sát

Sau khi hoàn thành bước khai báo và xác minh thông tin, hàng hóa sẽ được đưa vào diện kiểm tra hoặc giám sát. Có ba hình thức giám sát phổ biến:

• Niêm phong hải quan: Dùng dấu hoặc thiết bị chuyên dụng để đảm bảo hàng hóa không bị can thiệp trước khi hoàn thành thông quan.
• Giám sát trực tiếp: Công chức hải quan trực tiếp theo dõi quá trình xếp dỡ, lưu kho, vận chuyển hàng.
• Giám sát bằng thiết bị công nghệ: Sử dụng camera, phần mềm truy vết hoặc cảm biến để đảm bảo tính nguyên trạng của hàng hóa.

Việc giám sát có thể kéo dài từ khi hàng hóa vào khu vực hải quan cho đến khi hoàn toàn được thông quan và rời khỏi địa bàn kiểm soát.

Lưu ý cho doanh nghiệp và người tiêu dùng

Việc hiểu đúng và chủ động tuân thủ các quy định về hải quan là yếu tố then chốt giúp cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng cá nhân tránh được những rắc rối không đáng có trong quá trình xuất nhập khẩu hoặc mua sắm hàng hóa quốc tế.

Đối với doanh nghiệp

Trong môi trường thương mại toàn cầu hóa, việc khai báo hải quan không còn là bước thủ tục đơn thuần, mà là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần nắm rõ các quy trình, thời hạn, cũng như chính sách thuế suất đối với từng loại hàng hóa cụ thể. Những sai sót phổ biến như điền sai mã HS code, thiếu hóa đơn thương mại, thiếu giấy tờ chứng nhận kiểm định… đều có thể khiến lô hàng bị tạm giữ tại cửa khẩu, dẫn đến phát sinh chi phí lưu kho, chậm tiến độ giao hàng hoặc thậm chí bị phạt hành chính.

Đặc biệt, với những lô hàng có giá trị lớn hoặc thuộc diện kiểm tra chuyên ngành (điện tử, y tế, thực phẩm…), doanh nghiệp càng cần chủ động cập nhật các văn bản pháp luật mới để tránh bị động khi quy định thay đổi. Ngoài ra, lựa chọn sử dụng dịch vụ khai báo hải quan chuyên nghiệp hoặc ủy thác thông quan cũng là giải pháp hợp lý giúp giảm thiểu rủi ro và tiết kiệm thời gian.

Đối với người tiêu dùng

Việc đặt hàng từ nước ngoài – đặc biệt là các sản phẩm công nghệ xách tay như điện thoại, máy tính bảng, laptop – đang ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rằng nhiều mặt hàng vẫn phải trải qua thủ tục khai báo hải quan và nộp thuế nhập khẩu trước khi được giao đến tay người nhận.

Một số sản phẩm có thể bị yêu cầu cung cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc, trị giá hóa đơn, hoặc nằm trong danh sách hàng hóa cần kiểm tra chuyên ngành (ví dụ: thiết bị phát sóng, pin lithium, drone có gắn camera…). Nếu không chuẩn bị trước, người mua có thể gặp rắc rối như bị giữ hàng, yêu cầu bổ sung hồ sơ hoặc phát sinh chi phí bất ngờ.

Kết luận

Hải quan không chỉ là “cửa ngõ” để hàng hóa lưu thông xuyên biên giới mà còn là cơ chế bảo vệ nền kinh tế nội địa. Việc hiểu rõ khái niệm hải quan là gì, nắm chắc nguyên tắc và thủ tục giám sát sẽ giúp bạn chủ động hơn khi kinh doanh, nhập khẩu hoặc tiêu dùng sản phẩm quốc tế.

Hiện nay, FPT Shop phân phối đa dạng các dòng điện thoại chính hãng với chất lượng đảm bảo, chính sách bảo hành rõ ràng và mức giá ưu đãi hấp dẫn, phù hợp với nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau. Mời bạn khám phá điện thoại OPPO giá tốt ngay dưới đây:

• OPPO

Xem thêm:

• Local Charge là gì? Các loại phí Local Charge thường gặp trong hoạt động xuất nhập khẩu
• Chứng nhận BAF là gì? Hướng dẫn chi tiết về nguồn gốc và các loại phụ phí phải đóng