Chủ nghĩa khắc kỷ là gì? Cách áp dụng chủ nghĩa khắc kỷ trong công việc và cuộc sống

Bạn đã bao giờ cảm thấy mất kiểm soát trước những điều ngoài tầm tay? Lo lắng vì lời nói của người khác, tức giận vì sự bất công? Nếu câu trả lời là có thì có lẽ bạn sẽ muốn tìm hiểu chủ nghĩa khắc kỷ - một triết lý sống giúp bạn giữ vững sự điềm tĩnh, sống có nguyên tắc và làm chủ cảm xúc trước mọi biến cố của cuộc đời.

Chủ nghĩa khắc kỷ là gì?

Chủ nghĩa khắc kỷ (tiếng Hy Lạp: Stoikismos, tiếng Latinh: Stoicismus) là một trường phái triết học cổ đại bắt nguồn từ Hy Lạp do Zeno xứ Citium sáng lập tại thành Athens vào đầu thế kỷ III TCN. Trường phái này tập trung vào việc rèn luyện đạo đức cá nhân thông qua tư duy logic, nhận thức về thế giới, và cách con người phản ứng với hoàn cảnh sống.

Cốt lõi của triết lý này là hướng con người tới sự kiên cường về tinh thần, giúp ta giữ được sự bình thản và điềm tĩnh khi đối mặt với nghịch cảnh, áp lực hoặc tổn thương trong cuộc sống.

Nguyên lý cốt lõi của chủ nghĩa khắc kỷ

Theo tư tưởng khắc kỷ, mọi sự việc xảy ra quanh ta đều có thể chia thành ba nhóm:

• Nhóm 1: Những gì ta kiểm soát được như hành động, lựa chọn và suy nghĩ của chính mình.
• Nhóm 2: Những gì ta hoàn toàn không kiểm soát như thời tiết, tai nạn, cảm xúc người khác…
• Nhóm 3: Những gì ta kiểm soát một phần như công việc nhóm, các mối quan hệ, kết quả sau nỗ lực…

Lời khuyên từ chủ nghĩa khắc kỷ là tập trung toàn lực vào nhóm 1, bỏ qua nhóm 2 và có chiến lược với nhóm 3.

Nội dung chính của chủ nghĩa khắc kỷ

Chấp nhận thực tại và kiểm soát cảm xúc

Một trong những tư tưởng trọng yếu của chủ nghĩa khắc kỷ là học cách chấp nhận những điều không thể thay đổi. Thay vì kháng cự hay than phiền về hoàn cảnh, người theo chủ nghĩa khắc kỷ chọn cách bình thản đối mặt với thực tế, đồng thời chuyển năng lượng vào những gì họ có thể kiểm soát và cải thiện.

Bên cạnh đó, triết lý này đề cao khả năng làm chủ cảm xúc. Theo các triết gia khắc kỷ, cảm giác hạnh phúc hay bất an không xuất phát từ thế giới bên ngoài mà đến từ cách ta phản ứng nội tâm. Khi kiểm soát tốt cảm xúc, con người sẽ đạt được trạng thái thanh thản và tự do tinh thần.

Trách nhiệm cá nhân và đạo đức sống

Tinh thần tự chịu trách nhiệm là nền tảng đạo đức trong tư tưởng khắc kỷ. Thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh hay người khác, chúng ta cần nhìn nhận rằng mình là người quyết định chất lượng cuộc sống của chính mình. Mỗi hành động, mỗi suy nghĩ đều là lựa chọn và đi kèm với nó là trách nhiệm.

Song song với điều đó, chủ nghĩa khắc kỷ cũng đề cao việc giữ tâm hồn trong sáng, cư xử có đạo đức, nhẫn nại và công bằng với người khác. Đó không phải là lý tưởng cao xa mà là phương pháp sống giúp con người trở nên mạnh mẽ, điềm tĩnh và đáng tin cậy hơn trong mọi hoàn cảnh.

Hiểu lầm về chủ nghĩa khắc kỷ

Người theo khắc kỷ thì lạnh lùng và vô cảm

Đây là ngộ nhận thường gặp nhất. Nhiều người cho rằng khắc kỷ là dập tắt cảm xúc, né tránh tổn thương. Thực ra, khắc kỷ không bài trừ cảm xúc mà dạy ta kiểm soát và điều chỉnh cảm xúc một cách có ý thức. Như triết gia Seneca từng nói, sống khô khan để tránh giận dữ thì cũng dễ mắc sai lầm theo cách khác, điều quan trọng là giữ được sự điều độ.

Khắc kỷ là tách biệt khỏi thế giới thực

Không ít người lầm tưởng rằng khi chỉ tập trung vào điều có thể kiểm soát, người khắc kỷ sẽ trở nên thờ ơ với xã hội. Nhưng thực tế, sống khắc kỷ là sống có trách nhiệm với cộng đồng. Marcus Aurelius, vị hoàng đế La Mã và cũng là triết gia khắc kỷ là ví dụ điển hình cho người vừa theo đuổi lý tưởng cá nhân, vừa tận hiến cho xã hội.

Chủ nghĩa khắc kỷ là ích kỷ

Nhiều người cho rằng người khắc kỷ không muốn dính dáng sự đời, chỉ quan tâm đến bản thân, như vậy là quá ích kỷ và vô tình. Tuy nhiên, chủ nghĩa khắc kỷ đề cao việc thực hành đức hạnh và không vị kỷ là một yếu tố chủ chốt. Theo lẽ đó, không màng đến nỗi khổ đau hay bất công của người đời không phải là một điều đức hạnh.

Chấp nhận mọi tình huống mà không phản ứng

Một quan niệm sai lệch nữa là cho rằng khắc kỷ chỉ dạy chấp nhận mọi hoàn cảnh. Thật ra, người khắc kỷ chấp nhận điều không thể thay đổi nhưng chủ động thay đổi điều nằm trong khả năng. Họ không phản ứng bốc đồng mà hành động có lý trí, kiên nhẫn và dũng cảm.

Từ bỏ cảm xúc và niềm vui

Khắc kỷ không khuyến khích sống vô cảm hay thiếu hứng thú. Họ tin rằng niềm vui chỉ thật sự bền vững khi đi kèm với sự tự chủ và hiểu biết. Người khắc kỷ tận hưởng niềm vui một cách có trách nhiệm, không để bản thân bị chi phối bởi những khoái cảm bốc đồng.

Chủ nghĩa khắc kỷ kỳ thị nữ giới

Một số cộng đồng mạng đã lạm dụng tư tưởng khắc kỷ để cổ xúy tư tưởng độc hại về tính nam. Tuy nhiên, đây là hành vi xuyên tạc. Triết lý khắc kỷ không liên quan đến kỳ thị giới tính mà tập trung vào lý trí, đạo đức và nhân tính, những giá trị vượt lên mọi giới hạn về giới.

Khắc kỷ chỉ là mẹo phát triển bản thân

Không giống như các kỹ thuật “self-help” đơn lẻ, chủ nghĩa khắc kỷ là một hệ thống triết học hoàn chỉnh về cách sống. Nó không chỉ giúp bạn kiểm soát bản thân mà còn giúp bạn suy ngẫm sâu sắc về giá trị sống, mối quan hệ với cộng đồng và trách nhiệm cá nhân.

Cách thực hành chủ nghĩa khắc kỷ 

Chủ nghĩa khắc kỷ không chỉ là một hệ thống tư tưởng mà còn là một lối sống có thể luyện tập thông qua những hành động cụ thể. Dưới đây là các phương pháp thực hành Stoicism đơn giản giúp bạn rèn luyện sự điềm tĩnh, tự chủ và trí tuệ trong từng ngày.

Quan sát bản thân một cách có ý thức

Người khắc kỷ học cách không phản ứng bốc đồng trước mọi tình huống. Trước khi hành động, hãy dừng lại một chút để nhận diện cảm xúc và mục đích hành động của mình. 

Thực hành tự kỷ luật

Rèn luyện sự kỷ luật bằng cách làm chủ bản thân trong những điều nhỏ nhặt như làm việc theo thứ tự từ khó đến dễ, ưu tiên điều cần hơn điều muốn. Khi vượt qua những thử thách ban đầu, bạn sẽ tận hưởng được sự thỏa mãn thật sự sau khi hoàn thành mục tiêu.

Tự “buông bỏ” để học biết trân trọng

Hãy thử tạm ngưng những tiện nghi quen thuộc trong vài ngày, ví dụ như không uống cà phê sáng, không mua quần áo mới trong vài tháng hoặc tắm nước lạnh mỗi sáng. Những trải nghiệm này giúp bạn nhìn lại sự phụ thuộc của bản thân và cảm nhận giá trị thực của những điều đơn giản.

Chuẩn bị trước cho nghịch cảnh

Trước mỗi quyết định, hãy tự hỏi: “Tình huống tồi tệ nhất có thể xảy ra là gì?”. Việc hình dung trước các kịch bản xấu không khiến bạn bi quan mà chuẩn bị tâm lý vững vàng hơn như việc hình dung xe hỏng giữa đường để không rối trí nếu nó thực sự xảy ra.

Thực hành im lặng và lắng nghe

Im lặng là một hình thức sức mạnh, hãy chỉ nói khi cần và tránh những cuộc đối thoại vô nghĩa. Đừng buôn chuyện, đừng khen hay chê người khác quá mức mà thay vào đó, hãy tập trung quan sát và hiểu bản chất sự việc.

Ghi nhật ký mỗi ngày

Một thói quen hữu ích trong chủ nghĩa khắc kỷ là viết nhật ký nội tâm. Bạn có thể ghi lại suy nghĩ, những điều khiến mình biết ơn, những hành động chưa đúng trong ngày… Việc này giúp bạn rèn luyện khả năng tự phản tỉnh và sống có chủ đích.

Nhìn nhận sự việc một cách lý trí

Khi đối mặt với khó khăn, người theo chủ nghĩa khắc kỷ sẽ chọn cách tạm dừng lại, hít thở sâu và tạo khoảng cách với tình huống để giữ sự tỉnh táo. Họ không phản ứng ngay lập tức mà đánh giá sự việc bằng lý trí: “Điều này có thật sự đáng để mình tức giận hay lo lắng không?”. Quan trọng hơn, họ hiểu rằng không phải điều gì cũng có thể kiểm soát nên thay vì cố thay đổi hoàn cảnh, họ chọn thay đổi cách mình phản ứng với nó.

Tạm kết

Chủ nghĩa khắc kỷ không chỉ là một khái niệm triết học cổ xưa mà còn là kim chỉ nam giúp chúng ta sống có chiều sâu hơn giữa thời đại hỗn loạn. Việc hiểu và áp dụng chủ nghĩa khắc kỷ không khiến cuộc sống trở nên lạnh lùng mà ngược lại còn giúp ta trở nên mạnh mẽ, bình tĩnh và hành động hiệu quả hơn trước mọi tình huống. Dù là người trẻ đang tìm hướng đi hay người trưởng thành đối mặt với thách thức, chủ nghĩa khắc kỷ luôn là một phương pháp sống đáng để cân nhắc.

Truy cập ngay FPT Shop để chọn chiếc laptop giúp bạn tập trung vào điều quan trọng nhất. Tại FPT Shop, bạn dễ dàng tìm thấy các mẫu laptop văn phòng, học tập, làm việc tại nhà phù hợp với mọi nhu cầu. 

Laptop văn phòng

Xem thêm:

• Chân lý trong triết học có nghĩa là gì? Một khái niệm trung tâm của nhận thức luận
• Ý thức là gì? Quan điểm triết học Marx-Lenin về bản chất và nguồn gốc ý thức