Bão nhiệt đới là gì? Nguyên nhân, đặc điểm và tác động đến đời sống con người

Hằng năm, nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam đều chịu ảnh hưởng nặng nề từ bão nhiệt đới. Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế và môi trường, bão còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt thường ngày. Vậy bão nhiệt đới là gì, nó hình thành như thế nào và chúng ta có thể làm gì để ứng phó hiệu quả?

Bão nhiệt đới là gì?

Bão nhiệt đới là hiện tượng thời tiết cực đoan với gió mạnh kèm mưa lớn, hình thành quanh khu vực tâm áp thấp nhiệt đới. Bão có cấu trúc mây dông xoắn ốc, gây ra lượng mưa lớn trên diện rộng. Tùy theo vị trí địa lý và cường độ, bão nhiệt đới có nhiều tên gọi khác nhau như:

• Hurricane hay Typhoon (bão cuồng phong)
• Tropical Storm (bão nhiệt đới)
• Cyclonic Storm (bão xoáy)
• Tropical Depression (áp thấp nhiệt đới)
• Cyclone (xoáy thuận)

Nguyên nhân hình thành bão nhiệt đới là gì?

Bão nhiệt đới thường hình thành trên các vùng đại dương ấm áp, nơi nhiệt độ mặt nước biển từ 26,5°C trở lên. Khi ánh nắng mặt trời làm nước biển bốc hơi, luồng khí ẩm bốc lên gặp khu vực áp suất thấp sẽ tiếp tục bốc hơi nhiều hơn, hình thành cột khí ẩm.

Cột khí này khi lên cao sẽ lạnh dần, hơi nước ngưng tụ thành những giọt nước và tỏa nhiệt ra môi trường, làm nóng không khí xung quanh. Quá trình này tạo ra lực hút và sự xoáy vòng của khí quyển, dần hình thành bão.

Để bão nhiệt đới phát triển, tốc độ gió xoáy cần đạt trên 17 m/s. Khi không khí bốc lên cao, hình thành vùng áp cao trong đám mây, dòng khí bị đẩy ra ngoài, tạo nên mắt bão - khu vực đặc trưng nằm ở trung tâm cơn bão.

Điều kiện hình thành bão nhiệt đới là gì?

Để một cơn bão nhiệt đới có thể hình thành, cần hội tụ nhiều yếu tố khí tượng và đại dương đặc thù bao gồm:

• Nhiệt độ mặt nước biển: Phải đạt từ 26,5°C trở lên ở độ sâu ít nhất 50m.
• Sự mất cân bằng trong khí quyển: Bầu khí quyển không ổn định, tạo điều kiện cho dòng khí bốc lên.
• Độ ẩm cao: Trong các tầng đối lưu, cung cấp đủ hơi nước để hình thành mây dông.
• Lực quán tính đủ mạnh: Giúp duy trì vùng áp suất thấp ở trung tâm bão.
• Độ đứt gió ổn định: Gió ở các tầng khí quyển khác nhau không thay đổi quá lớn, giúp bão phát triển cân bằng.
• Bề mặt biển bị xáo trộn: Tạo lực xoáy với vận tốc đủ mạnh để duy trì hoàn lưu.

Thời gian hình thành bão nhiệt đới

Hoạt động bão nhiệt đới đạt đỉnh vào cuối mùa hè, khi nhiệt độ mặt nước biển cao nhất. Trên phạm vi toàn cầu, tháng 5 thường có ít bão nhất, trong khi tháng 9 là thời điểm nhiều bão nhất.

Bắc Đại Tây Dương

• Mùa bão từ 1/6 đến 30/11, cao điểm từ cuối tháng 8 đến tháng 10.
• Ngày có nhiều bão nhất theo thống kê là 10/9.

Đông Bắc Thái Bình Dương

Mùa bão kéo dài hơn nhưng cao điểm cũng trùng với Bắc Đại Tây Dương.

Tây Bắc Thái Bình Dương

Bão có thể xuất hiện quanh năm, ít nhất vào tháng 2 và nhiều nhất vào đầu tháng 9.

Bắc Ấn Độ Dương

Bão thường xảy ra từ tháng 4 đến tháng 12, cao điểm vào tháng 5 và tháng 11.

Nam bán cầu

Mùa bão bắt đầu từ đầu tháng 11 đến 30/4 năm sau, mạnh nhất từ giữa tháng 2 đến đầu tháng 3. Khu vực hoạt động chủ yếu từ bờ biển phía nam châu Phi đến phía đông Nam Mỹ. Riêng Nam Đại Tây Dương và Đông Nam Thái Bình Dương hầu như ít xảy ra bão.

Bão nhiệt đới hoạt động như thế nào?

Sau khi hình thành trên đại dương, bão nhiệt đới tiếp tục mạnh lên nhờ nguồn năng lượng từ không khí nóng ẩm bốc hơi trên mặt biển. Khi khí nóng bốc lên cao và ngưng tụ, nó tỏa nhiệt, tiếp thêm sức mạnh cho cơn bão. Tuy nhiên, khi bão di chuyển vào đất liền, quá trình này bị cắt đứt vì thiếu nguồn ẩm từ đại dương. Thêm vào đó, ma sát với địa hình gồ ghề khiến tốc độ gió suy yếu, áp suất giảm dần và cơn bão tan rã.

Cấu trúc cơ bản của bão nhiệt đới gồm:

• Mắt bão: Còn gọi là tâm bão, có hình tròn, đường kính khoảng 30-65 km. Đây là nơi áp suất thấp nhất, không khí bị hút mạnh, gió thổi với tốc độ cực cao, gây sức tàn phá lớn.
• Thành mắt bão: Vành mây dày bao quanh mắt bão, chứa những đám mây dông phát triển cao. Đây là khu vực gió mạnh và nguy hiểm nhất trong toàn bộ cơn bão.
• Dải mây mưa ngoài rìa: Kéo dài từ 80-500 km, thường có mây dông dày đặc, mang theo mưa lớn trải rộng hàng chục km, ảnh hưởng cả những khu vực xa tâm bão.

Bão nhiệt đới gây ra những thiệt hại gì?

Bão nhiệt đới không chỉ là hiện tượng thời tiết dữ dội mà còn để lại những hậu quả nặng nề cho đời sống con người. Mỗi cơn bão đi qua thường kéo theo gió mạnh, mưa lớn, lũ lụt và sạt lở, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản, sản xuất và cả môi trường tự nhiên.

Thiệt hại về người

Bão nhiệt đới luôn tiềm ẩn nguy cơ gây mất mát lớn về con người.

• Gió mạnh và lốc xoáy có thể làm sập nhà cửa, cây cối gãy đổ, cột điện gãy ngã, gây thương tích hoặc cướp đi sinh mạng của nhiều người.
• Mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất xuất hiện cùng bão thường gây thiệt hại nghiêm trọng, nhất là ở những vùng núi hoặc khu dân cư ven sông, ven biển.
• Trong nhiều trường hợp, người dân bị nước cuốn trôi, mất tích, gây ra tổn thất tinh thần nặng nề cho gia đình và xã hội.

Thiệt hại về tài sản và hạ tầng

Cơn bão đi qua thường để lại hậu quả nặng nề về cơ sở vật chất:

• Nhà cửa: Tốc mái, sập đổ hoặc hư hỏng nặng, nhiều hộ gia đình rơi vào cảnh mất chỗ ở.

• Hạ tầng giao thông: Đường xá, cầu cống, bến cảng bị phá hủy khiến việc đi lại, vận chuyển hàng hóa bị tê liệt.
• Hệ thống điện và viễn thông: Dây điện, cột điện bị gãy đổ, gây mất điện trên diện rộng. Đường truyền internet, liên lạc bị gián đoạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và công tác cứu hộ.
• Phương tiện vận tải: Tàu thuyền, xe cộ, máy móc thiết bị bị hư hỏng hoặc cuốn trôi.

Thiệt hại về sản xuất và kinh tế

Bão nhiệt đới tác động trực tiếp đến nền kinh tế địa phương và quốc gia:

• Nông nghiệp: Mưa bão gây ngập úng, phá hủy hoa màu, cây trồng, vật nuôi. Nhiều diện tích đất canh tác bị xói mòn hoặc ngập mặn, mất khả năng sản xuất lâu dài.

• Ngư nghiệp: Tàu thuyền bị chìm, ngư dân mất ngư cụ, sản lượng đánh bắt giảm, ảnh hưởng lớn đến sinh kế.
• Công nghiệp - dịch vụ: Nhiều nhà máy, khu công nghiệp phải ngừng hoạt động, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, gây tổn thất hàng trăm tỷ đồng sau mỗi đợt bão.
• Chi phí khắc phục hậu quả: Nhà nước và người dân phải bỏ ra số tiền khổng lồ để tái thiết hạ tầng, hỗ trợ sinh kế và khôi phục sản xuất sau bão.

Tác động đến môi trường

Ngoài con người và kinh tế, môi trường cũng chịu ảnh hưởng nghiêm trọng:

• Xói mòn bờ biển và sạt lở đất: Sóng lớn và triều cường làm mất đất ven biển, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất.
• Nguồn nước bị ô nhiễm: Mưa lũ cuốn theo rác thải, xác động vật, hóa chất từ nông nghiệp và công nghiệp, gây nguy cơ dịch bệnh.
• Hệ sinh thái bị phá vỡ: Nhiều khu rừng ngập mặn, rạn san hô, hệ sinh thái ven biển bị tàn phá, làm mất môi trường sống của động thực vật.

Tạm kết

Tóm lại, bão nhiệt đới là hiện tượng thời tiết cực đoan thường xuyên xảy ra ở vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, mang theo gió mạnh, mưa lớn và nguy cơ thiệt hại nghiêm trọng. Hiểu rõ bão nhiệt đới là gì sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ gia đình, tài sản và đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão.

Mùa bão thường đi kèm mưa lớn, độ ẩm cao khiến quần áo lâu khô, dễ ẩm mốc và gây mùi khó chịu. Bạn có thể trang bị máy sấy quần áo tại FPT Shop, giải pháp tiện lợi giúp quần áo luôn khô ráo, sạch sẽ và thơm tho dù thời tiết mưa bão kéo dài. 

Máy sấy quần áo

Xem thêm:

• Tìm hiểu hình dạng, cấu trúc các dạng của mưa đá trong tự nhiên và thiệt hại đi kèm
• Bão Mặt Trời là gì? Bão Mặt Trời ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe con người?