Áp dụng pháp luật là gì? Hiểu đúng để thực hiện đúng theo quy định hiện hành

Áp dụng pháp luật là gì? Đây là câu hỏi không chỉ thu hút sự quan tâm của bạn đọc như anh N.P (Vĩnh Long), mà còn là chủ đề trọng tâm trong hệ thống pháp lý của Việt Nam hiện nay. Việc hiểu rõ khái niệm và vai trò của áp dụng pháp luật có ý nghĩa thiết thực trong đời sống xã hội, đặc biệt trong bối cảnh nhà nước pháp quyền đang được xây dựng và hoàn thiện.

Áp dụng pháp luật là gì theo cách hiểu hiện nay?

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, thuật ngữ “áp dụng pháp luật” chưa được định nghĩa cụ thể trong các văn bản pháp quy. Tuy nhiên, dựa trên lý luận pháp lý và thực tiễn thực hiện pháp luật, áp dụng pháp luật là gì có thể được hiểu là quá trình mà cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền sử dụng pháp luật để giải quyết các tình huống cụ thể trong thực tế.

Không giống như các hình thức thực hiện pháp luật mang tính tự nguyện từ cá nhân và tổ chức (như tuân thủ hay thi hành), việc áp dụng pháp luật luôn gắn với yếu tố quyền lực nhà nước. Tức là chỉ những chủ thể có thẩm quyền mới được quyền sử dụng pháp luật để đưa ra các quyết định mang tính bắt buộc như xử phạt vi phạm, giải quyết tranh chấp, ban hành quyết định hành chính,…

Bản chất của áp dụng pháp luật

Nếu bạn đang tự hỏi áp dụng pháp luật là gì trong đời sống thực tiễn, thì hãy tưởng tượng đến các hoạt động như: cảnh sát giao thông xử phạt người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, tòa án thụ lý và xét xử một vụ tranh chấp tài sản hay ủy ban nhân dân phường cấp giấy khai sinh cho trẻ em mới sinh. Tất cả các hành vi này đều là minh chứng điển hình cho việc áp dụng pháp luật.

Từ đó, có thể rút ra rằng, quá trình áp dụng pháp luật thường nhằm tạo ra, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp lý cụ thể. Và điều quan trọng là việc này luôn phải căn cứ trên quy định pháp luật hiện hành, bảo đảm khách quan, minh bạch và đúng thẩm quyền.

Các hình thức thực hiện pháp luật hiện nay

Bên cạnh áp dụng pháp luật, việc thực hiện pháp luật còn được chia thành ba hình thức cơ bản khác. Để hiểu sâu hơn về áp dụng pháp luật là gì, việc phân biệt các hình thức còn lại là rất cần thiết:

1. Tuân thủ pháp luật

Đây là hình thức mà cá nhân, tổ chức không thực hiện các hành vi bị pháp luật cấm. Ví dụ: không đánh bạc, không buôn bán hàng cấm, không lái xe khi đã uống rượu bia.

2. Thi hành pháp luật

Khác với tuân thủ, thi hành pháp luật là hành vi chủ động thực hiện các nghĩa vụ mà pháp luật đặt ra. Ví dụ: đóng thuế đầy đủ, tham gia nghĩa vụ quân sự, khai báo tạm trú đúng hạn.

3. Sử dụng pháp luật

Hình thức này đề cập đến việc chủ thể thực hiện quyền hợp pháp của mình. Chẳng hạn như: mở doanh nghiệp, mua bán nhà đất, đăng ký kết hôn – đều là các quyền được pháp luật cho phép.

Và cuối cùng, áp dụng pháp luật là gì? Đó chính là việc những chủ thể có thẩm quyền sử dụng luật pháp để xử lý tình huống, bảo vệ công lý và trật tự xã hội.

Điều cần lưu ý là các hình thức này không tách biệt hoàn toàn mà thường diễn ra đan xen, cùng tồn tại trong một hành vi pháp lý nhất định. Ví dụ, một công dân khi đến UBND xin cấp giấy chứng nhận kết hôn không chỉ sử dụng pháp luật (quyền đăng ký kết hôn), mà còn tuân thủ các quy định về thủ tục hành chính và phải chấp hành nếu bị yêu cầu bổ sung giấy tờ (áp dụng pháp luật từ cán bộ tiếp nhận hồ sơ).

Vai trò của chính quyền địa phương trong việc áp dụng pháp luật

Để hiểu rõ hơn áp dụng pháp luật là gì trong tổ chức thực hiện, ta cần nhìn vào vai trò của chính quyền địa phương – cụ thể là tại cấp tỉnh.

Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, chính quyền tỉnh bao gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Hai cơ quan này nắm giữ vai trò cốt lõi trong việc tổ chức thực hiện, giám sát và kiểm tra việc tuân thủ pháp luật trên địa bàn quản lý.

Nhiệm vụ của chính quyền cấp tỉnh

Chính quyền tỉnh có trách nhiệm:

• Bảo đảm thực hiện đúng Hiến pháp và các quy định pháp luật.
• Thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp trong phạm vi được giao.
• Giám sát hoạt động của các đơn vị hành chính trực thuộc.
• Phối hợp cùng trung ương để thúc đẩy phát triển vùng và liên kết kinh tế.
• Ban hành và tổ chức các biện pháp phát triển xã hội, kinh tế, quốc phòng, an ninh…

Quyền hạn của Hội đồng nhân dân

Hội đồng nhân dân tỉnh đại diện cho nguyện vọng của người dân địa phương. Các quyền hạn cụ thể gồm:

• Quyết định chính sách phát triển kinh tế - xã hội tỉnh nhà.
• Thông qua các văn bản pháp quy của tỉnh.
• Giám sát toàn bộ hoạt động điều hành từ UBND, tòa án, viện kiểm sát,…

Vai trò của Ủy ban nhân dân

Ủy ban nhân dân tỉnh là cơ quan chấp hành, điều hành trực tiếp mọi hoạt động phát triển địa phương. Nhiệm vụ chủ yếu gồm:

• Triển khai các chính sách do HĐND ban hành.
• Tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường, quốc phòng, y tế, giáo dục, khoa học công nghệ,...
• Quản lý tài nguyên, thực hiện các chương trình dân tộc, vùng sâu vùng xa,...

Chính quyền cấp tỉnh không chỉ thực hiện các nhiệm vụ hành chính mà còn là chủ thể tích cực trong việc áp dụng pháp luật, từ việc ban hành văn bản hướng dẫn đến xử lý các tình huống pháp lý tại địa phương.

Kết luận

Hiểu rõ áp dụng pháp luật là gì không chỉ giúp người dân tuân thủ pháp luật một cách chính xác, mà còn giúp xây dựng một xã hội công bằng, văn minh hơn. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính, hướng tới xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vai trò của việc áp dụng pháp luật ngày càng trở nên quan trọng.

Không chỉ các cơ quan nhà nước mà mỗi công dân, tổ chức đều cần có nhận thức đầy đủ về việc thực hiện và tuân thủ pháp luật. Bởi chính sự phối hợp giữa nhà nước và nhân dân sẽ tạo nên sức mạnh pháp lý toàn diện, góp phần ổn định và phát triển đất nước trong thời đại hội nhập toàn cầu.

Bạn đang tìm kiếm một chiếc smartphone đẳng cấp, hiệu năng mạnh mẽ và trải nghiệm mượt mà? iPhone chính là lựa chọn hoàn hảo dành cho bạn. Với công nghệ tiên tiến, hệ điều hành iOS ổn định cùng hệ sinh thái đa dạng, iPhone giúp bạn kết nối và làm việc hiệu quả mỗi ngày. Khám phá ngay các mẫu iPhone mới nhất tại FPT Shop để tận hưởng ưu đãi hấp dẫn và dịch vụ chăm sóc khách hàng tận tâm: iPhone

Xem thêm: 

• Giáo dục Kinh tế và Pháp luật – Môn học quan trọng giúp định hướng nghề nghiệp tương lai
• Ngành Luật thi khối nào? Điểm chuẩn và những trường đào tạo Ngành Luật tốt hiện nay
• Hiến pháp là gì? Giải đáp mọi thắc mắc về nền tảng pháp lý cao nhất của mọi quốc gia