Meta thắng kiện bản quyền AI, nhưng thẩm phán cảnh báo: “Chưa chắc đã là fair use”

Dù giành chiến thắng trước 13 tác giả đệ đơn kiện nhưng Meta không được khẳng định là hoàn toàn đúng về mặt pháp lý. Phán quyết nhấn mạnh rằng kết quả vụ kiện xuất phát từ sự thiếu sót trong lập luận và bằng chứng của phía nguyên đơn, chứ không phải vì tòa công nhận hành vi huấn luyện AI bằng tài liệu có bản quyền là hợp pháp.

Thẩm phán Vince Chhabria cho biết các tác giả không cung cấp đủ tài liệu và phân tích cần thiết để chứng minh thiệt hại thực tế từ hành vi sao chép. Vì vậy, tòa đã bác bỏ đơn kiện ở bước phán quyết tóm tắt, qua đó giúp Meta tránh được một phiên tòa đầy tranh cãi. Tuy nhiên, thẩm phán cũng thẳng thắn cảnh báo rằng điều này không đồng nghĩa với việc hành vi của Meta được xác nhận là tuân thủ luật bản quyền.

Lý do Meta được xử thắng nằm ở kỹ thuật pháp lý

Theo nội dung phán quyết, các nguyên đơn đã thất bại trong hai lập luận chủ đạo. Thứ nhất, họ cho rằng LLaMA có thể tạo ra các đoạn văn dựa trên sách gốc của họ, điều này theo tòa là không đủ để cấu thành hành vi vi phạm bản quyền nghiêm trọng. Thứ hai, họ lập luận rằng hành vi của Meta làm suy giảm giá trị thị trường cấp phép sách để huấn luyện AI, nhưng tòa cho rằng thị trường đó không thuộc quyền độc quyền hợp pháp của tác giả.

Lập luận duy nhất được thẩm phán đánh giá là có tiềm năng thắng kiện chính là nguy cơ thị trường bị bão hòa bởi các sản phẩm tạo nội dung giống sách gốc, từ đó gây tổn hại đến giá trị tác phẩm. Tuy vậy, các nguyên đơn đã không đưa ra phân tích định lượng hay chứng cứ cụ thể để chứng minh điều này, khiến tòa không thể tiếp tục xem xét.

Phán quyết liên quan đến Meta được đưa ra không lâu sau khi một tòa án khác tại Mỹ bác bỏ đơn kiện tương tự nhằm vào Anthropic, trong đó tòa đồng ý rằng việc huấn luyện AI bằng sách đã mua hợp pháp có thể thuộc phạm vi fair use (tạm dịch: Sử dụng hợp lý). Tuy nhiên, thẩm phán Vince Chhabria trong vụ của Meta đã tỏ ra thận trọng hơn, nhấn mạnh rằng tòa án chưa thực sự giải quyết được vấn đề trung tâm là việc các mô hình AI sinh nội dung có thể làm loãng thị trường sáng tạo và phá vỡ cơ chế kinh doanh truyền thống của các tác giả, nghệ sĩ và nhà sản xuất nội dung.

Ông kêu gọi cần xem xét kỹ hơn về tác động dài hạn của công nghệ này, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình AI như LLaMA, Gemini, Claude hay ChatGPT ngày càng phát triển mạnh và được triển khai trên quy mô toàn cầu.

Hiện chưa có tiền lệ pháp lý rõ ràng nào xác định liệu việc sao chép hàng loạt nội dung có bản quyền để huấn luyện mô hình AI có thể được xem là sử dụng hợp lý hay không. Các vụ kiện như của Meta hay Anthropic đang là phép thử pháp lý đầu tiên, với khả năng định hình toàn bộ tương lai của lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo và mối quan hệ giữa công nghệ với ngành công nghiệp sáng tạo.

Với kết quả tạm thời nghiêng về các công ty công nghệ, giới luật sư và các nhà sáng tạo nội dung đang theo dõi chặt chẽ để xác định xem liệu các ranh giới về bản quyền có cần được điều chỉnh lại trong kỷ nguyên AI hay không. Trong khi đó, dù Meta có thể tạm thở phào, bản thân hãng cũng hiểu rằng các vụ kiện tiếp theo sẽ buộc họ phải cung cấp nhiều lý lẽ và chứng cứ hơn nếu muốn bảo vệ mô hình kinh doanh huấn luyện AI bằng dữ liệu công khai hoặc có bản quyền.

Giải thích: Fair use (tạm dịch: Sử dụng hợp lý), là một khái niệm pháp lý trong luật bản quyền, cho phép sử dụng một phần nội dung có bản quyền mà không cần xin phép chủ sở hữu, trong một số trường hợp nhất định. Mục đích sử dụng phải thuộc về các lĩnh vực như:

• Bình luận, phê bình
• Báo chí, đưa tin
• Giảng dạy, giáo dục
• Nghiên cứu, học thuật
• Châm biếm, nhại lại (parody)

Xem thêm: Trump sa thải lãnh đạo Văn phòng Bản quyền Mỹ sau báo cáo cho rằng AI không được coi là “fair use”

Nguồn: The Verge