Doomscrolling là gì? Cạm bẫy lướt tin tiêu cực và cách thoát khỏi vòng lặp

Không ít người cầm điện thoại lên với dự định chỉ xem tin nhắn trong chốc lát, nhưng sau đó lại cuốn vào hàng loạt sự kiện bất ổn suốt hàng giờ liền. Cảm giác bồn chồn và lo âu xuất hiện liên tục nhưng người dùng vẫn không thể rời mắt khỏi màn hình. Thực trạng này diễn ra rất phổ biến, khiến nhu cầu tìm hiểu doomscrolling là gì ngày càng tăng khi mọi người nhận ra bản thân đang mắc kẹt trong vòng xoáy thông tin độc hại.

Hiểu rõ bản chất của hành vi này cùng các tác động tâm lý đi kèm là bước đầu tiên để thiết lập lại ranh giới số lành mạnh cho cuộc sống hằng ngày.

Doomscrolling là gì?

Doomscrolling là thuật ngữ dùng để chỉ hành vi liên tục cuộn màn hình trên các nền tảng mạng xã hội nhằm tiếp nạp một lượng lớn tin tức u ám, tiêu cực hoặc mang tính thảm họa. Người mắc phải thói quen này thường lướt Facebook, Instagram hoặc các trang báo mạng liên tục trong 30 phút, một giờ hoặc lâu hơn. Sau khi tiếp nhận hàng loạt thông tin gây hoang mang, trạng thái tinh thần của người dùng thường trở nên nặng nề và bi quan hơn rất nhiều.

Những dấu hiệu nhận biết hành vi lướt tin tiêu cực vô thức bao gồm:

• Bạn dự định chỉ mở điện thoại trong 5 phút nhưng thực tế lại kéo dài 20 đến 30 phút hoặc hơn mà không nhận ra.
• Xuất hiện cảm giác bồn chồn, thôi thúc tiếp tục cuộn màn hình để tìm kiếm cập nhật mới dù nội dung tiếp nhận mang lại cảm giác lo âu, bất an.
• Không thể dừng lướt bảng tin dù cơ thể đã kiệt sức hoặc đã đến giờ đi ngủ.

Tại sao não bộ bị cuốn vào vòng lặp lướt tin tiêu cực?

Hành vi này không đơn thuần xuất phát từ sự thiếu tập trung mà bắt nguồn sâu xa từ cơ chế sinh học và cấu trúc vận hành của môi trường số hiện đại.

Thiên kiến tiêu cực tự nhiên của con người

Não bộ con người vốn được lập trình để ưu tiên chú ý đến các mối đe dọa nhằm mục đích sinh tồn. Khi tiếp nhận các thông tin rủi ro hoặc tin tức khủng hoảng, hệ thần kinh sẽ tự động kích hoạt trạng thái cảnh giác cao độ. Bạn bị thôi thúc phải tiếp tục đọc để tìm kiếm thêm dữ liệu với mong muốn kiểm soát tình hình, nhưng thực tế hành vi này lại càng làm gia tăng mức độ bất an.

Thuật toán giữ chân người dùng của mạng xã hội

Để hiểu sâu hơn về nguồn cơn doomscrolling là gì, cần xem xét cách các nền tảng số vận hành tính năng cuộn vô hạn để kéo dài thời gian tương tác. Những chủ đề giật gân, tranh cãi hoặc bi quan thường thu hút lượng thảo luận rất lớn. Lúc này, Thuật toán sẽ liên tục gợi ý các nội dung cùng chiều, vô tình nhốt người xem vào chiếc bẫy thông tin độc hại nếu không chủ động rời màn hình.

Tác hại của doomscrolling đối với sức khỏe tinh thần và thể chất

Việc tiếp nạp quá mức các nội dung độc hại trên không gian mạng để lại nhiều hệ lụy rõ rệt đối với chất lượng cuộc sống hằng ngày.

Gia tăng mức độ lo âu và nguy cơ trầm cảm

Một nghiên cứu thực hiện sau vụ đánh bom Boston Marathon năm 2013 ghi nhận những người theo dõi tin tức về vụ việc trên 6 giờ mỗi ngày trong tuần đầu có mức độ căng thẳng cấp tính cao gấp gần 9 lần nhóm tiếp xúc tối thiểu. Việc tiếp nhận liên tục hình ảnh đau thương khiến hệ thần kinh quá tải cảm xúc, kéo theo suy giảm sức khỏe tinh thần và làm bộc phát các bất ổn tâm lý.

Gây rối loạn giấc ngủ và kiệt sức kéo dài

Thói quen lướt điện thoại ngay trước khi đi ngủ sẽ kích thích não bộ hoạt động liên tục thay vì bước vào trạng thái nghỉ ngơi. Ánh sáng xanh kết hợp với lượng thông tin gây căng thẳng làm ức chế quá trình sản sinh hormone buồn ngủ. Hậu quả là người dùng khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn và thức dậy trong trạng thái mệt mỏi, uể oải vào sáng hôm sau.

Làm suy giảm khả năng tập trung và hiệu suất làm việc

Hiểu rõ tác hại của doomscrolling là gì sẽ giúp bạn nhận ra nguyên nhân khiến tâm trí liên tục bị xao nhãng trước các luồng tin dồn dập, từ đó làm giảm sút khả năng tập trung vào công việc và học tập. Thói quen này rèn cho não bộ phản xạ tìm kiếm sự kích thích tức thì, làm bạn dễ mất kiên nhẫn trước các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy sâu sắc. Về lâu dài, trạng thái trên kéo theo tâm lý trì hoãn liên tục và làm giảm hiệu quả xử lý công việc thực tế.

Thực trạng sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam

Nguy cơ rơi vào bẫy tiêu thụ tin tức tiêu cực tại Việt Nam hiện đang ở mức đáng chú ý dựa trên thói quen trực tuyến của đại đa số người dân.

• Việt Nam hiện ghi nhận khoảng 85,6 triệu người dùng Internet, chiếm tỷ lệ tiếp cận lên tới 84,2% tổng dân số cả nước.
• Theo số liệu từ DataReportal, lượng người dùng mạng xã hội tại Việt Nam đạt khoảng 75,2% đến 77,6% dân số cả nước với hàng trăm triệu thuê bao di động đang vận hành.
• Theo báo cáo Vietnam Innovation & Tech Investment Report 2024 dẫn nguồn We Are Social, người dùng Việt Nam dành trung bình 6 giờ 18 phút mỗi ngày cho Internet trên mọi thiết bị, trong đó thời lượng sử dụng mạng xã hội ghi nhận khoảng 2 giờ 14 phút mỗi ngày vào quý 3/2024.

Quỹ thời gian trực tuyến lớn như trên cho thấy không gian mạng chiếm một phần rất quan trọng trong đời sống hằng ngày của người Việt. Tuy nhiên, việc dành nhiều giờ liên tục trên các thiết bị di động cũng tạo điều kiện thuận lợi để các thói quen lướt web vô thức hình thành, đòi hỏi mỗi cá nhân cần có sự chủ động kiểm soát.

Làm thế nào để thoát khỏi bẫy doomscrolling hiệu quả?

Để loại bỏ thói quen lướt web tiêu cực, bạn cần áp dụng các biện pháp can thiệp cụ thể vào hành vi và môi trường xung quanh thay vì chỉ dựa vào ý chí đơn thuần.

Thiết lập khung giờ cố định và hẹn giờ sử dụng

Thay vì mở ứng dụng một cách ngẫu hứng suốt cả ngày, bạn hãy ấn định những khung giờ cố định để kiểm tra thông tin, chẳng hạn 15 phút sau bữa sáng hoặc 15 phút sau khi tan làm. Trong mỗi lần truy cập, hãy đặt hẹn giờ 15 đến 20 phút để nhắc nhở bản thân dừng lại đúng lúc. Bạn cũng nên tận dụng tính năng giới hạn thời gian sử dụng màn hình có sẵn trên hệ điều hành điện thoại để tự động khóa ứng dụng khi đã đạt ngưỡng cho phép.

Tạo khoảng trống không thiết bị trước khi ngủ

Bạn hãy cố gắng tránh xa những tin tức gây lo lắng và mạng xã hội trong 30 đến 60 phút cuối trước khi ngủ. Việc đặt điện thoại cách xa giường ngủ sẽ ngăn chặn phản xạ với tay lấy thiết bị giữa đêm hoặc lúc vừa tỉnh giấc. Bạn có thể thay thế thời gian này bằng các hoạt động thư giãn nhẹ nhàng như đọc sách giấy, nghe nhạc êm dịu hoặc giãn cơ để cơ thể sẵn sàng cho một giấc ngủ sâu.

Bắt đầu ngày mới bằng các bài tập chánh niệm

Thay vì bắt đầu ngày mới bằng cách cầm điện thoại lên và lướt email hoặc mạng xã hội, bạn hãy dành vài phút đầu tiên cho việc chăm sóc bản thân. Ngay sau khi thức dậy, hãy hít thở sâu 3 lần rồi đặt ra mục tiêu tích cực cho ngày hôm đó, chẳng hạn như duy trì sự kiên nhẫn và bình tĩnh trước áp lực. Thói quen này giúp thiết lập tâm thế vững vàng trước khi tiếp xúc với các luồng thông tin đa chiều bên ngoài.

Sử dụng công cụ hỗ trợ thanh lọc không gian số

Nếu nhận thấy bản thân dễ bị cám dỗ bởi các thông báo liên tục, bạn có thể cân nhắc sử dụng các giải pháp phần cứng hoặc ứng dụng chuyên biệt như Brick để tạm thời loại bỏ các ứng dụng gây xao nhãng khỏi giao diện. Việc chủ động hủy theo dõi các trang tin tức giật gân, lọc từ khóa tiêu cực và theo dõi những nội dung mang tính giáo dục, phát triển bản thân cũng là cách hiệu quả để làm sạch nguồn cấp dữ liệu số của bạn.

Tạm kết

Hiểu rõ doomscrolling là gì giúp mỗi người nhận thức rõ hơn về thói quen tiêu thụ thông tin độc hại trên không gian mạng. Thay vì để các thuật toán chi phối cảm xúc và thời gian, việc chủ động thiết lập ranh giới số sẽ bảo vệ sức khỏe tâm thần, cải thiện giấc ngủ và mang lại lối sống cân bằng, tích cực hơn.

Để hỗ trợ quản lý thời gian sử dụng thiết bị hiệu quả và phục vụ nhu cầu học tập, làm việc lành mạnh, bạn có thể trang bị cho mình các sản phẩm công nghệ chính hãng chất lượng cao cùng các phụ kiện thông minh tại FPT Shop.

Xem thêm:

• "Nghiện" điện thoại di động - bạn có hay không?
• Chứng nghiện điện thoại đã có cách đối phó đơn giản