Khám phá đọt nhãn lồng - Từ một món ăn dân dã đến vị thuốc quý trong y học cổ truyền

Trong kho tàng ẩm thực và y học dân gian Việt Nam, đọt nhãn lồng (hay còn gọi là đọt lồng đèn, đọt lạc tiên) là loại rau vừa quen thuộc vừa quý giá. Không chỉ xuất hiện trong bữa cơm hằng ngày của nhiều gia đình, đọt nhãn lồng còn được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc dân gian nhờ những công dụng tuyệt vời cho sức khỏe. Hãy cùng khám phá chi tiết về đọt nhãn lồng trong bài viết dưới đây.

Đọt nhãn lồng là gì?

Đọt nhãn lồng là phần ngọn non của cây nhãn lồng, hay còn gọi là lạc tiên, chùm bao (tên khoa học: Passiflora foetida). Đây là một loại cây thân thảo dạng dây leo, mọc hoang phổ biến ở nhiều vùng nông thôn tại Việt Nam, đặc biệt là miền Trung và miền Nam.

Đặc điểm hình thái của cây nhãn lồng:

• Thân: Dạng dây leo mảnh, thân rỗng, có nhiều lông mềm bao phủ, thường bò trên mặt đất hoặc leo bám vào các cây khác.
• Lá: Mọc so le, hình tim hoặc bầu dục, mép lá có răng cưa, cuống lá dài. 
• Hoa: Có màu trắng hoặc hơi xanh lục, mọc đơn độc ở kẽ lá, với các tua dài bao quanh.
• Quả: Hình cầu, có đường kính khoảng 2 - 3cm, khi non có màu xanh, khi chín chuyển sang màu vàng cam, bên trong chứa nhiều hạt nhỏ và thịt quả màu vàng trong, có vị ngọt thanh, ăn được. Quả được bao bọc bởi một lớp "lồng" từ các lá bắc biến đổi, đây cũng chính là lý do cây có tên gọi "nhãn lồng" hay "chùm bao".
• Đọt (ngọn non): Phần được sử dụng phổ biến nhất làm thực phẩm và thuốc. Đọt non có màu xanh tươi, mềm, dễ gãy.

Thành phần dinh dưỡng và hoạt chất trong đọt nhãn lồng

Đọt nhãn lồng chứa nhiều dưỡng chất và hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe như:

• Vitamin: A, C, nhóm B (B1, B2, B3).
• Khoáng chất: Sắt, canxi, phốt pho, magie, kali.
• Chất chống oxy hóa: Flavonoid, saponin, alkaloid, polyphenol.
• Chất xơ.

Đặc biệt, các hoạt chất như passiflorin, harman, harmol có tác dụng an thần, hỗ trợ giấc ngủ, giảm căng thẳng hiệu quả.

Công dụng của đọt nhãn lồng với sức khỏe

Hỗ trợ các vấn đề giấc ngủ, an thần

Đọt nhãn lồng chứa nhiều hoạt chất alcaloid và flavonoid có lợi cho hệ thần kinh trung ương, giảm bớt căng thẳng, đồng thời cải thiện chất lượng giấc ngủ. Dân gian thường dùng đọt nhãn lồng để chữa mất ngủ, ngủ chập chờn, ngủ mơ, giúp giấc ngủ sâu và tự nhiên hơn.

Giảm viêm và đau nhức hiệu quả

Nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất từ đọt nhãn lồng có khả năng ức chế các chất gây viêm như prostaglandin E2, COX-2, TNF-α và IL-6, từ đó làm giảm phản ứng viêm và đau nhức. Tác dụng này góp phần hỗ trợ điều trị các bệnh viêm nhiễm và đau nhức xương khớp một cách tự nhiên.

Tăng cường sức khỏe tim mạch

Đọt nhãn lồng giàu flavonoid và chất chống oxy hóa, bảo vệ tim mạch bằng cách giảm viêm, ngăn ngừa oxy hóa và cải thiện tuần hoàn máu. Việc sử dụng đọt nhãn lồng thường xuyên có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và ổn định huyết áp.

Hỗ trợ chống loãng xương

Các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy đọt nhãn lồng có khả năng kích thích hoạt động của nguyên bào xương và ức chế tế bào hủy xương, tăng cường độ bền và cấu trúc xương. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa và hỗ trợ điều trị loãng xương, đặc biệt ở người lớn tuổi và phụ nữ sau mãn kinh.

Giải độc và mát gan

Theo y học cổ truyền, đọt nhãn lồng có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc cơ thể và mát gan hiệu quả. Việc sử dụng đọt nhãn lồng trong bài thuốc dân gian có mục đích làm dịu các triệu chứng nóng trong, mẩn ngứa, mề đay và hỗ trợ chức năng gan khỏe mạnh.

Cách dùng đọt nhãn lồng trong ẩm thực và dược liệu

Dùng làm rau ăn

Đọt nhãn lồng non có thể ăn sống, luộc, xào, nấu canh hoặc làm gỏi. Vị ngọt nhẹ, hơi đắng nhẹ đặc trưng, rất hợp khẩu vị người Việt. Món phổ biến mà chúng ta thường thấy là canh đọt nhãn lồng nấu cá, gỏi đọt nhãn lồng tôm thịt, đọt nhãn lồng xào tỏi,...

Dùng làm thuốc

Dân gian thường dùng đọt nhãn lồng phơi khô, nấu nước uống hoặc kết hợp với các vị thuốc khác để an thần, trị mất ngủ, giải nhiệt, hỗ trợ điều trị cao huyết áp. Bạn có thể lấy 20g đọt nhãn lồng khô, nấu với 500ml nước đến khi còn khoảng 200ml, uống trước khi ngủ.

Dùng làm trà thảo dược

Trà đọt nhãn lồng là thức uống giúp thư giãn, dễ ngủ, giảm căng thẳng. Nếu bạn muốn thưởng thức món trà này, hãy dùng đọt tươi hoặc khô, pha cùng hoa cúc, lá vông nem để tăng hiệu quả.

Những lưu ý khi dùng đọt nhãn lồng

Cách chọn và sơ chế

Nên chọn những đọt non, mềm, có màu xanh tươi, không bị sâu bệnh hoặc héo úa. Tránh những đọt đã quá già, cứng vì sẽ không ngon và giảm bớt dưỡng chất. Khi sơ chế, bạn rửa sạch đọt nhãn lồng dưới vòi nước chảy để loại bỏ bụi bẩn, đất cát và côn trùng bám vào. Có thể ngâm qua nước muối loãng khoảng 10 - 15 phút rồi rửa lại lần nữa để đảm bảo vệ sinh.

Lưu ý khi dùng

Đọt nhãn lồng là một loại thực vật có nhiều lợi ích thiết thực, tuy nhiên bạn cần lưu ý:

• Không dùng quá liều: Mặc dù lành tính nhưng nếu sử dụng quá liều lượng khuyến cáo có thể gây tác dụng phụ như buồn ngủ quá mức hoặc ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa ở một số người nhạy cảm.
• Phụ nữ có thai và cho con bú: Cần thận trọng khi sử dụng, đặc biệt là với liều lượng lớn hoặc mục đích chữa bệnh. Tốt nhất là nên tham khảo ý kiến bác sĩ, vì một số nghiên cứu cho thấy alcaloid trong nhãn lồng có thể gây co bóp tử cung.
• Người huyết áp thấp: Đọt nhãn lồng có khả năng hạ huyết áp, do đó người có huyết áp thấp không nên sử dụng quá nhiều.
• Tương tác với thuốc: Nếu bạn đang dùng bất kỳ loại thuốc nào, đặc biệt là thuốc an thần, thuốc điều trị huyết áp, thuốc chống đông máu, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh các tương tác không mong muốn.
• Nguồn gốc: Đảm bảo sử dụng đọt nhãn lồng có nguồn gốc rõ ràng, không bị phun thuốc trừ sâu hoặc các hóa chất độc hại. Nếu tự hái, hãy chọn khu vực sạch sẽ, không gần đường lớn hay khu công nghiệp.
• Không tự ý dùng thay thế thuốc chữa bệnh: Đọt nhãn lồng là một loại thảo dược hỗ trợ, không phải là thuốc chữa bệnh. Không nên tự ý dùng để thay thế các loại thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt đối với các bệnh lý nghiêm trọng.

Tạm kết

Đọt nhãn lồng đang dần chuyển mình từ loại cây mọc hoang dại trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế và y tế tiềm năng. Tuy nhiên, việc sử dụng cần tuân thủ đúng cách và có những lưu ý nhất định để đảm bảo an toàn và hiệu quả tối ưu. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn thông tin đầy đủ và hữu ích về đọt nhãn lồng.

Khám phá ngay máy massage cao cấp tại FPT Shop - giải pháp hoàn hảo giúp bạn thư giãn, giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe mỗi ngày. Thiết kế hiện đại, công nghệ tiên tiến sẽ mang đến trải nghiệm massage chuyên sâu ngay tại nhà. Hãy đầu tư cho bản thân và người thân ngay bằng cách truy cập link dưới đây:

Máy massage

Xem thêm:

• Điểm danh 25 loại cây để bàn theo phong thủy thu hút tài lộc và gặp nhiều may mắn
• Cây kim tiền có độc không? Sự thật gây sốc về loài cây phong thủy quen thuộc