Tết Khai Hạ là gì? Tìm hiểu phong tục khởi đầu một năm mới may mắn trong văn hóa người Việt

Tết Khai Hạ là gì trong đời sống người Việt xưa và nay? Tưởng chừng là ngày ít được chú trọng nhưng thực tế, đây lại là một cột mốc quan trọng mở ra giai đoạn mới sau Tết. Từ việc hạ cây nêu đến cúng Khai Hạ, mỗi nghi lễ đều mang theo ước vọng một năm làm ăn thuận lợi, sức khỏe dồi dào. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về ngày Tết đặc biệt này.

Tết Khai Hạ là gì?

Tết Khai Hạ là gì? Tết Khai Hạ hay còn được gọi với nhiều tên khác như lễ hạ cây nêu, lễ tạ năm mới hay lễ hóa vàng, là một nghi thức quan trọng trong văn hóa người Việt. Trong văn hóa Việt Nam, từ "Khai Hạ" có nghĩa là mở đầu cho mùa hạ, bắt đầu cho chu kỳ làm việc sau thời gian nghỉ Tết.

Nghi lễ này thường diễn ra vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch hàng năm, tuy nhiên thời gian tổ chức có thể linh hoạt tùy thuộc vào phong tục tập quán của từng vùng miền và gia đình, có thể diễn ra từ ngày mùng 3 đến mùng 10 tháng Giêng âm lịch.

Ý nghĩa của Tết Khai Hạ ở Việt Nam

Tiễn đưa tổ tiên về cõi âm

Tết Khai Hạ không chỉ đánh dấu sự kết thúc của năm cũ và mở ra một năm mới đầy hy vọng, mà còn là dịp để tiễn đưa ông bà tổ tiên về trời sau những ngày sum họp bên con cháu. Theo quan niệm của người Việt, trong những ngày đầu năm mới, tổ tiên sẽ về sum họp cùng con cháu để đón Tết, và lễ Khai Hạ là cách để tạ ơn và tiễn đưa ông bà tổ tiên về trời.

Thể hiện lòng biết ơn với thần linh

Qua nghi lễ hạ cây nêu, con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên và thần linh đã phù hộ độ trì cho gia đình trong suốt một năm qua. Lễ Khai Hạ là dịp để tạ ơn trời đất, tổ tiên và các vị thần đã phù hộ gia đình trong năm cũ, đồng thời cầu mong một năm mới bình an, may mắn và thịnh vượng.

Khởi đầu mới và làm sạch không gian sống

Việc hạ nêu cũng mang ý nghĩa làm sạch không gian sống, loại bỏ những điều không may mắn của năm cũ để sẵn sàng đón nhận những điều tốt đẹp trong năm mới. Tết Khai Hạ đánh dấu ngày cuối cùng của kỳ nghỉ Tết Nguyên Đán, khi người dân trở lại công việc và sinh hoạt thường nhật sau những ngày nghỉ lễ.

Các hoạt động diễn ra trong Tết Khai Hạ

Tết Khai Hạ là gì mà lại được người Mường và nhiều cộng đồng dân tộc Việt coi trọng đến vậy? Không chỉ đơn thuần là ngày hạ nêu kết thúc Tết, Tết Khai Hạ còn ẩn chứa nhiều ý nghĩa sâu sắc về mặt tâm linh, đời sống nông nghiệp và tinh thần cộng đồng. Để hiểu rõ hơn, hãy cùng tìm hiểu ý nghĩa của Tết Khai Hạ qua phần dưới đây.

Nghi lễ hạ cây nêu

Hoạt động chính trong Tết Khai Hạ là hạ cây nêu. Cây nêu thường được dựng lên từ ngày 23 tháng Chạp để xua đuổi tà ma và cầu may mắn. Vào ngày lễ Khai Hạ, cây nêu được hạ xuống, đánh dấu kết thúc một chu kỳ và bắt đầu một chu kỳ mới.

Lễ cúng tạ ơn

Gia đình thực hiện nghi lễ cúng bái, tạ ơn các vị thần linh, tổ tiên và cầu nguyện cho một năm mới bình an, thịnh vượng. Đây là thời điểm gia chủ thể hiện lòng biết ơn với các vị thần linh đã bảo vệ gia đình và đất đai trong suốt năm qua.

Lễ hội truyền thống của các dân tộc

Đối với dân tộc Mường, lễ hội Khai Hạ được tổ chức với nhiều nghi thức độc đáo. Ví dụ, lễ hội Khai Hạ Mường Vang tổ chức vào ngày mùng 4 tháng Giêng, Mường Thàng vào ngày mùng 6 tháng Giêng với sự tham gia của hàng trăm nghệ nhân đánh chiêng biểu diễn cùng nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Giới thiệu về lễ hội Khai Hạ của dân tộc Mường

Lễ hội Khai Hạ Mường Vang (Lạc Sơn)

Lễ hội Khai Hạ Mường Vang diễn ra vào mùng 4 tháng Giêng theo lịch riêng của người Mường, tổ chức tại Miếu Áng Ka và một số địa điểm khác thuộc huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình. Đây là dịp để người dân tạ ơn trời đất, tưởng nhớ những người có công lập mường, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Lễ hội Khai Hạ Mường Thàng (Cao Phong)

Tại huyện Cao Phong, lễ hội Khai Hạ Mường Thàng được tổ chức vào mùng 6 tháng Giêng tại Miếu Cả, theo hệ thống lịch truyền thống riêng của người Mường Thàng. Đây là dịp để cộng đồng gửi lời tri ân tổ tiên và cầu mong năm mới tốt lành.

Giá trị văn hóa và di sản

Cả hai lễ hội Khai Hạ của Mường Vang và Mường Thàng đều gắn bó mật thiết với nền nông nghiệp lúa nước, là sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh và phong tục truyền thống. Đây còn là dịp để người dân các vùng Mường gặp gỡ, trao đổi văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc và thể hiện tinh thần cố kết cộng đồng.

Với những giá trị đặc sắc ấy, lễ hội Khai Hạ của dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022. Sự công nhận này góp phần khẳng định tầm quan trọng của lễ hội trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam, đồng thời là động lực để các thế hệ tiếp nối tiếp tục bảo tồn, phát huy tinh hoa truyền thống dân tộc Mường.

Tết Khai Hạ có được nghỉ lễ hay không?

Theo quy định pháp luật hiện hành, Tết Khai Hạ không phải là ngày lễ chính thức được quy định trong Bộ luật Lao động 2019. Căn cứ Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong các ngày lễ tết bao gồm: Tết Dương lịch (1 ngày), Tết Âm lịch (5 ngày), ngày Chiến thắng (1 ngày), ngày Quốc tế lao động (1 ngày), Quốc khánh (2 ngày), và ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (1 ngày).

Tuy nhiên, do Tết Khai Hạ thường diễn ra vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, thời gian này nằm trong kỳ nghỉ Tết Âm lịch (5 ngày) nên người lao động vẫn được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương. Thời gian nghỉ Tết Âm lịch do người sử dụng lao động quy định nhưng phải bảo đảm tối thiểu là 5 ngày.

Tạm kết

Tết Khai Hạ là gì? Tết Khai Hạ thực sự là một nghi lễ thiêng liêng, kết nối quá khứ và hiện tại, đồng thời mở ra những khởi đầu mới đầy hy vọng cho người Việt Nam. Trong dòng chảy hiện đại, dù nhiều phong tục đang mai một, nhưng Tết Khai Hạ vẫn giữ vai trò như lời chúc đầu xuân cho một năm an khang, thịnh vượng. Hãy gìn giữ và tiếp nối nét văn hóa đẹp đẽ này để năm mới luôn trọn vẹn cả nghĩa lẫn tình.

Tết đến là lúc lưu giữ trọn vẹn từng khoảnh khắc sum vầy bên gia đình. Với iPhone 15 chính hãng tại FPT Shop, bạn sẽ dễ dàng ghi lại từng khoảnh khắc qua camera sắc nét, công nghệ xử lý ảnh đỉnh cao. Còn chờ gì mà không sở hữu ngay một chiếc iPhone để quay chụp thần tốc, chia sẻ Tết trọn cảm xúc!

Điện thoại iPhone 15 Series

Xem thêm:

• Tết Đoan Ngọ là gì? Khám phá lễ hội truyền thống độc đáo trong văn hóa Việt Nam
• 9/9 là ngày gì? Khám phá các sự kiện văn hóa, lịch sử trong nước và trên toàn thế giới