Quyền riêng tư là gì? Những điều bạn cần biết về quyền riêng tư theo Hiến pháp và pháp luật Việt Nam

Quyền riêng tư là một trong những quyền cơ bản của con người, gắn liền với sự tôn trọng, bảo vệ đời sống cá nhân và bí mật của mỗi cá nhân trong xã hội. Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, quyền này ngày càng trở nên quan trọng để bảo đảm an toàn thông tin và sự tự do cá nhân. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ khái niệm quyền riêng tư và cách pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền này.

Quyền riêng tư là gì?

Quyền riêng tư là quyền của cá nhân được giữ bí mật đời sống cá nhân, thông tin, thư tín, điện thoại, email và các hình thức giao tiếp khác, đồng thời được bảo vệ khỏi sự xâm phạm trái phép. Nói cách khác, đây là quyền để mỗi người tự quyết định thông tin nào của mình được chia sẻ, với ai, trong hoàn cảnh nào.

Trong thực tế, quyền riêng tư liên quan đến nhiều khía cạnh:

• Đời sống cá nhân: Bí mật về chỗ ở, sinh hoạt, các mối quan hệ thân thiết.
• Thông tin cá nhân: Dữ liệu cá nhân như số điện thoại, địa chỉ, tài khoản ngân hàng.
• Giao tiếp: Sự an toàn của thư tín, email, tin nhắn, cuộc gọi.

Bảo hộ quyền riêng tư theo pháp luật Việt Nam

Quyền riêng tư không chỉ là khái niệm đạo đức – xã hội mà còn được pháp luật Việt Nam quy định và bảo vệ rõ ràng. Hệ thống pháp luật từ Hiến pháp đến các đạo luật chuyên ngành đều có điều khoản cụ thể nhằm đảm bảo đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình của mỗi công dân. Việc tìm hiểu các căn cứ pháp lý này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn quyền lợi của mình và biết cách sử dụng pháp luật để tự bảo vệ khi quyền riêng tư bị xâm phạm.

Trích Hiến pháp 2013 - Điều 21

“1. Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình.

Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn.

Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác.

Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác.”

Trích Bộ luật Dân sự 2015 - Điều 38

“1. Đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.

2. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải được các thành viên gia đình đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác.

3. Thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật. Việc bóc mở, kiểm soát, thu giữ thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác chỉ được thực hiện trong trường hợp luật quy định.

4. Các bên trong hợp đồng không được tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của nhau mà mình đã biết được trong quá trình xác lập, thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Trích Luật An ninh mạng 2018:

Điều 17. Bảo vệ trẻ em, quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em trên không gian mạng:

“Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của trẻ em trên không gian mạng.”

Điều 19. Bảo vệ thông tin cá nhân:

“1. Thông tin cá nhân của người sử dụng dịch vụ trên không gian mạng phải được bảo vệ.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm áp dụng biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin cá nhân mà mình xử lý, thu thập.”

Điều 22. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân trên không gian mạng

“Việc thu thập, khai thác, phân tích, xử lý, sử dụng thông tin cá nhân của người khác trên không gian mạng phải được sự đồng ý của người đó, trừ trường hợp luật có quy định khác.”

Trích Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017)

Điều 159. Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác:

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:

a) Chiếm đoạt thư tín, điện báo, telex, fax hoặc các văn bản khác của người khác được truyền đưa bằng mạng bưu chính, viễn thông và máy tính;

b) Cố ý làm hư hỏng, thất lạc, cố ý lấy thông tin, nội dung thư tín, điện báo, telex, fax hoặc các văn bản khác của người khác;

c) Nghe, ghi âm cuộc đàm thoại trái pháp luật;

d) Hành vi khác xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín của người khác.”

“2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:

a) Có tổ chức;

b) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

c) Phạm tội 02 lần trở lên;

d) Tiết lộ thông tin đã chiếm đoạt làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác.”

Vai trò của quyền riêng tư trong đời sống

Quyền riêng tư là nền tảng quan trọng để xây dựng sự tin cậy và tôn trọng trong xã hội. Khi quyền riêng tư được bảo đảm, con người cảm thấy an toàn hơn trong giao tiếp, tự do hơn trong suy nghĩ và hành động, từ đó thúc đẩy sự phát triển cá nhân lẫn cộng đồng.

Đối với cá nhân: Quyền riêng tư giúp mỗi người có cảm giác an toàn, tự do, không bị kiểm soát quá mức. Đây là nền tảng để phát triển nhân cách, giữ sự tự tin và bảo vệ danh dự.

Đối với xã hội: Khi quyền riêng tư được bảo đảm, xã hội sẽ có sự tin cậy, minh bạch và tôn trọng lẫn nhau. Điều này tạo ra môi trường dân chủ, công bằng, nơi cá nhân được phát triển lành mạnh.

Trong thời đại công nghệ: Công nghệ số mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư: lộ lọt dữ liệu, đánh cắp tài khoản, tin nhắn riêng tư bị khai thác. Vì vậy, bảo vệ quyền riêng tư trong môi trường mạng là vấn đề cấp thiết.

Tạm kết

Quyền riêng tư là một trong những quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp và nhiều luật chuyên ngành bảo vệ. Đây không chỉ là khái niệm pháp lý, mà còn là sự đảm bảo cho tự do và danh dự của mỗi người. Bạn có thể bắt đầu từ những hành động nhỏ – quản lý dữ liệu cá nhân, thận trọng khi chia sẻ thông tin – để gìn giữ quyền riêng tư cho chính mình và cộng đồng.

Bạn muốn tìm một thiết bị vừa phục vụ học tập, vừa hỗ trợ nâng cao kiến thức đời sống? Laptop giúp bạn truy cập tài liệu, tra cứu pháp luật nhanh chóng để hiểu rõ quyền lợi và tự đảm bảo quyền riêng tư của mình. Chọn laptop tại FPT Shop để học tập, làm việc và sống chủ động hơn mỗi ngày.

Laptop văn phòng

Xem thêm:

Phát triển bền vững là gì? Vì sao phát triển bền vững đang trở thành xu thế toàn cầu?

Tài khoản đối ứng là gì? Khám phá nguyên tắc hạch toán kế toán cơ bản