Nông nghiệp xanh là gì? Khái niệm, đặc điểm, vai trò và xu hướng phát triển bền vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn ngày càng tăng, ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới. Người ta không chỉ quan tâm đến sản lượng mà còn chú trọng đến chất lượng, sự bền vững và tác động đến hệ sinh thái. Chính từ đó, khái niệm nông nghiệp xanh ra đời và trở thành xu hướng phát triển tất yếu. 

Nông nghiệp xanh là gì?

Nông nghiệp xanh được hiểu là phương thức phát triển nông nghiệp gắn liền với mục tiêu bền vững, ưu tiên bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Điểm cốt lõi của mô hình này là tìm sự cân bằng giữa việc mở rộng sản xuất nông nghiệp và gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.

Trong quá trình triển khai, nông nghiệp xanh áp dụng nhiều phương pháp canh tác hiện đại như sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế tối đa hóa chất và thuốc trừ sâu, lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm nước, đồng thời ứng dụng công nghệ số để quản lý hiệu quả sản xuất.

Mục tiêu cuối cùng của nông nghiệp xanh là tạo ra năng suất cao và ổn định lâu dài, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, duy trì đa dạng sinh học và nâng cao đời sống cho người nông dân.

Những lợi ích nổi bật của nông nghiệp xanh

Nông nghiệp xanh không đơn thuần là xu hướng mà đã trở thành nhu cầu tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực kinh tế toàn cầu. Những lợi ích tiêu biểu có thể kể đến gồm:

Bảo vệ môi trường và ứng phó khí hậu

Việc sử dụng phân bón hữu cơ và kỹ thuật canh tác thông minh giúp giảm phụ thuộc vào hóa chất độc hại, từ đó hạn chế ô nhiễm môi trường và duy trì cân bằng sinh thái.

Bên cạnh đó, hệ thống tưới nước tiết kiệm cùng các phương pháp quản lý tài nguyên khoa học giúp bảo tồn nguồn nước ngọt, giảm lãng phí và hạn chế phát thải khí nhà kính. Điều này tạo nền tảng quan trọng để ứng phó với biến đổi khí hậu.

Bảo vệ sức khỏe và duy trì đa dạng sinh học

Nhờ giảm thiểu hóa chất độc hại trong trồng trọt, thực phẩm sản xuất từ nông nghiệp xanh an toàn hơn cho người tiêu dùng. Đồng thời, môi trường sinh thái thuận lợi được tạo ra sẽ hỗ trợ sự phát triển của nhiều loài sinh vật, góp phần duy trì và làm giàu thêm đa dạng sinh học trong khu vực sản xuất.

Nâng cao năng suất và thu nhập nông dân

Phân bón hữu cơ chứa nhiều vi sinh vật có lợi, kết hợp cùng công nghệ hiện đại và phương pháp canh tác tiên tiến, giúp cải thiện năng suất cây trồng đáng kể. Nhờ vậy, nông dân có thêm cơ hội mở rộng thị trường, tăng doanh thu và ổn định cuộc sống.

Ngoài ra, mô hình này khuyến khích các hoạt động tái chế, chế biến và gia công nông sản, tạo thêm giá trị gia tăng cũng như việc làm cho lao động nông thôn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Bảo đảm an ninh lương thực và phát triển bền vững

Sự gia tăng năng suất và đa dạng hóa sản phẩm từ nông nghiệp xanh giúp đáp ứng nhu cầu lương thực ngày càng lớn của xã hội. Đồng thời, nhờ ứng dụng công nghệ hiện đại và quản lý tài nguyên hợp lý, ngành nông nghiệp duy trì được sự ổn định lâu dài mà không gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên.

Qua đó, nông nghiệp xanh trở thành chìa khóa quan trọng để bảo đảm an ninh lương thực, giữ gìn hệ sinh thái và thúc đẩy phát triển bền vững cho cả cộng đồng.

Thực trạng phát triển nông nghiệp xanh hiện nay

Trên phạm vi toàn cầu, tăng trưởng xanh và nông nghiệp xanh đang trở thành định hướng chủ đạo. Nhiều quốc gia đã ban hành cơ chế, chính sách thúc đẩy mô hình này. Ở Việt Nam, các văn bản quan trọng như Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 đã khẳng định vai trò của nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Quyết định số 150/QĐ-TTg ngày 28/1/2022 về Chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 đặt mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, chất lượng và bền vững. Cùng với đó, kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh ban hành tháng 9/2022 hướng đến phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và giảm phát thải carbon.

Đáng chú ý, Quyết định số 885/QĐ-TTg ngày 23/6/2020 đã phê duyệt đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ đến năm 2030, hướng đến nâng cao giá trị gia tăng, bền vững, thân thiện môi trường và đạt chuẩn quốc tế, đưa Việt Nam tiệm cận với các quốc gia tiên tiến.

Nhờ hệ thống chính sách này, nhiều địa phương và doanh nghiệp đã mạnh dạn chuyển đổi sang nông nghiệp xanh, chú trọng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, giảm phân bón vô cơ và triển khai kỹ thuật “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm” hay tưới nông - lộ - phơi. Các mô hình này không chỉ cải thiện năng suất, chất lượng nông sản mà còn giảm chi phí sản xuất và tác động môi trường.

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, mô hình lúa - tôm, lúa - cá là ví dụ điển hình khi vừa giảm phát thải khí nhà kính vừa mang lại thu nhập ổn định. Trong chăn nuôi, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất thức ăn chăn nuôi, đệm sinh học, vừa bảo vệ môi trường vừa nâng cao hiệu quả kinh tế.

Nông nghiệp hữu cơ cũng tăng trưởng nhanh, với diện tích canh tác từ 77.000 ha năm 2016 lên khoảng 240.000 ha năm 2022, hiện diện tại 59/63 tỉnh, thành. Thành quả này đã góp phần đưa nông sản Việt Nam có mặt tại hơn 180 quốc gia, trong đó có Mỹ, EU, Trung Quốc và Nhật Bản.

Các mô hình nông nghiệp xanh phổ biến

Trồng rau thủy canh (Hydroponics)

Phương pháp thủy canh ngày càng quen thuộc, có thể áp dụng cả trong hộ gia đình với không gian nhỏ như ban công, sân thượng. Ở quy mô công nghiệp, thủy canh cho sản lượng rau sạch ổn định, chi phí duy trì thấp và lợi nhuận cao, phù hợp với nhu cầu rau an toàn ngày càng lớn trên thị trường.

Hệ thống Aquaponics 

Aquaponics là mô hình tuần hoàn khép kín, kết hợp trồng rau hữu cơ và nuôi cá. Chất thải từ cá được vi sinh chuyển hóa thành dưỡng chất cho cây. Ngược lại, cây lọc nước trả về cho bể cá. Mô hình này tiết kiệm nước, không cần phân bón, ít phải tưới, đồng thời mang đến cả cá sạch và rau sạch cho gia đình.

Du lịch gắn với nông nghiệp xanh

Du lịch gắn với nông nghiệp xanh đã mang lại lợi ích kép: Tạo sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo và tăng thu nhập cho nông dân. Du khách có thể tham quan nông trường Mộc Châu, ngắm ruộng bậc thang Tây Bắc hay tham gia làm nông tại làng rau Trà Quế (Hội An), làng bắp Cẩm Nam, làng chài Cù Lao Chàm.

Mô hình cánh đồng mẫu lớn

Đây là mô hình nông nghiệp xanh điển hình, nhất là trong sản xuất lúa gạo. Việc liên kết nông dân với doanh nghiệp và Nhà nước giúp giảm tình trạng manh mún đất đai, ứng dụng cơ giới hóa và công nghệ cao dễ dàng hơn. Máy gặt, máy bay nông nghiệp và nhiều kỹ thuật hiện đại được áp dụng, nâng cao năng suất, đảm bảo an toàn môi trường và hướng đến sản xuất quy mô bền vững.

Thách thức và giải pháp đối với nông nghiệp xanh

Nông nghiệp Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi sang mô hình xanh để đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, quá trình này đối mặt với nhiều khó khăn, đòi hỏi nghiên cứu chuyên sâu và triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, an toàn và thân thiện môi trường.

Thách thức

Dù đã đạt nhiều tiến bộ, nông nghiệp xanh tại Việt Nam vẫn tồn tại những hạn chế:

• Thiếu quy hoạch và cơ chế riêng: Việc sản xuất hữu cơ chủ yếu lồng ghép trong các chương trình khác, chưa có chính sách chuyên biệt để hỗ trợ.
• Quy mô nhỏ lẻ: Diện tích canh tác manh mún khiến khó áp dụng mô hình sản xuất tập trung, khép kín.
• Thiếu niềm tin của người tiêu dùng: Khả năng phân biệt sản phẩm hữu cơ với hàng thông thường còn hạn chế, dẫn đến tâm lý e ngại khi lựa chọn.
• Hạn chế về kiến thức kỹ thuật: Người nông dân chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng để áp dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng.
• Thói quen canh tác cũ: Việc lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật và kháng sinh trong chăn nuôi vẫn diễn ra phổ biến, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng uy tín nông sản Việt Nam.

Giải pháp

Để vượt qua các rào cản trên, ngành nông nghiệp cần triển khai nhiều giải pháp trọng tâm:

• Huy động nguồn lực đầu tư: Thu hút doanh nghiệp và xã hội tham gia phát triển nông nghiệp xanh; tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp nhận vốn, công nghệ và kinh nghiệm.
• Đổi mới tư duy sản xuất: Xây dựng nền kinh tế xanh, nông nghiệp sinh thái đa giá trị; lồng ghép yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường để tạo sự phát triển bền vững.
• Chính sách tín dụng phù hợp: Đơn giản hóa thủ tục vay vốn cho nông dân và doanh nghiệp; hỗ trợ tài chính để mở rộng quy mô sản xuất theo hướng xanh.
• Ứng dụng khoa học - công nghệ: Nâng cao năng lực kỹ thuật thông qua hệ thống khuyến nông, khuyến khích ứng dụng tiến bộ mới trong trồng trọt, chăn nuôi và quản lý dịch hại.
• Phát triển thị trường tiêu thụ: Hình thành các vùng sản xuất chuyên canh, chuẩn hóa quy trình; đẩy mạnh chuyển đổi số để truy xuất nguồn gốc, tăng tính minh bạch cho sản phẩm.
• Chính sách bảo hiểm nông nghiệp: Triển khai bảo hiểm nông nghiệp để giảm rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh; đồng thời Nhà nước cần hỗ trợ để mô hình này vận hành hiệu quả.

Tạm kết

Nông nghiệp xanh không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là hướng đi chiến lược để nâng cao giá trị nông sản, bảo đảm an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển bền vững. Đầu tư vào nông nghiệp xanh chính là đầu tư cho tương lai của cả nền kinh tế và xã hội.

Bộ sưu tập laptop doanh nhân tại FPT Shop mang đến cho bạn nhiều lựa chọn cao cấp, thiết kế sang trọng, pin lâu và hiệu năng ổn định. Trang bị ngay hôm nay để làm việc hiệu quả!

Laptop doanh nhân

Xem thêm:

• Greenwashing là gì? Khái niệm, rủi ro, hậu quả và cách phòng tránh quảng cáo xanh sai lệch
• Organic là gì? Khám phá giá trị thực sự của thực phẩm hữu cơ đối với sức khỏe