Moonlighting là gì? Tác động, lợi ích, rủi ro và xu hướng làm thêm của Gen Z trong thời đại đa nhiệm

Không chỉ là một cách kiếm thêm tiền, moonlighting phản ánh sự thay đổi trong tư duy nghề nghiệp hiện đại, nơi mà sự linh hoạt, chủ động và đa nhiệm ngày càng được đề cao. Để hiểu rõ "Moonlighting là gì?", mời bạn theo dõi bài viết dưới đây.

Moonlighting là gì?

Moonlighting là thuật ngữ dùng để chỉ việc một người làm thêm công việc phụ bên cạnh công việc chính thức của mình. Những người tham gia hình thức này thường được gọi là "moonlighting employee" hay còn được biết đến một cách ví von là “nhân sự ánh trăng” ám chỉ việc họ làm việc ngoài giờ, thường vào buổi tối.

Tại Việt Nam, xu hướng này ngày càng phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Theo khảo sát về việc làm thêm tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2023, 4 trong 5 người Việt có nghề tay trái nhằm trang trải chi phí sinh hoạt, học hỏi thêm kỹ năng hoặc phát triển sự nghiệp theo hướng đa nhiệm. Nhờ vậy, không ít người dù mới tốt nghiệp đã có từ 2–3 năm kinh nghiệm thực tế ở nhiều lĩnh vực.

Phân loại Moonlighting

Các hình thức moonlighting thường được phân loại dựa trên tên gọi các giai đoạn của chu kỳ mặt trăng tượng trưng cho mức độ cam kết thời gian và công sức mà người lao động dành cho công việc phụ:

• Trăng xanh (Blue Moonlighting): Xảy ra khi người lao động gặp khó khăn trong việc quản lý thời gian, không thể cân bằng giữa công việc chính và phụ, dẫn đến hiệu suất giảm sút ở cả hai phía.
• Trăng khuyết (Quarter Moonlighting): Công việc chính vẫn là trọng tâm, trong khi công việc phụ chỉ chiếm một phần nhỏ thời gian trong ngày, thường mang tính chất ngắn hạn hoặc bán thời gian.
• Bán nguyệt (Half Moonlighting): Công việc phụ bắt đầu chiếm hơn 50% quỹ thời gian rảnh, cho thấy mức độ đầu tư đáng kể, dù chưa hoàn toàn ngang bằng với công việc chính.
• Trăng tròn (Full Moonlighting): Khi cả công việc chính và phụ đều quan trọng và được đầu tư như nhau, phát triển song song, không còn phân biệt chính - phụ rõ ràng.

Moonlighting là biểu hiện rõ nét của xu hướng lao động hiện đại: linh hoạt, đa kỹ năng và chủ động tạo ra nhiều nguồn thu nhập. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức về quản lý thời gian, năng lượng và sự cân bằng giữa công việc - cuộc sống.

Ưu và nhược điểm của Moonlighting là gì?

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động và yêu cầu cao về kỹ năng đa nhiệm, nhiều người lao động lựa chọn làm thêm công việc ngoài giờ – hay còn gọi là moonlighting. Tuy nhiên, xu hướng này mang lại cả những lợi ích thiết thực lẫn thách thức đáng cân nhắc.

Ưu điểm khi trở thành “nhân sự ánh trăng”

• Tăng thu nhập cá nhân: Với chi phí sinh hoạt ngày càng cao, một công việc toàn thời gian đôi khi không đủ đáp ứng nhu cầu tài chính. Làm thêm nghề tay trái giúp người lao động cải thiện chất lượng cuộc sống và có thêm nguồn tài chính dự phòng.
• Tích lũy kinh nghiệm nhanh chóng: Làm nhiều công việc khác nhau đồng nghĩa với việc tiếp xúc đa dạng môi trường, từ đó mở rộng kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực tế - một lợi thế lớn trong thị trường lao động cạnh tranh.
• Rèn luyện kỹ năng mềm: Moonlighting là cơ hội để người lao động phát triển kỹ năng quản lý thời gian, giao tiếp, xử lý áp lực và tăng cường sự tập trung - những năng lực không thể thiếu trong môi trường làm việc hiện đại.
• Tăng tính an toàn nghề nghiệp: Trong bối cảnh cắt giảm nhân sự diễn ra thường xuyên, việc có thêm nguồn thu nhập ngoài giúp người lao động giảm bớt lo lắng về rủi ro tài chính khi mất việc.

Nhược điểm của xu hướng Moonlighting

Đối với cá nhân:

• Mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống: Thời gian nghỉ ngơi, giải trí bị rút ngắn hoặc biến mất, dễ dẫn đến căng thẳng, mệt mỏi, mất ngủ và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất.
• Giảm hiệu suất làm việc: Khi cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, hiệu quả công việc cả ở vị trí chính và phụ đều có nguy cơ suy giảm rõ rệt.
• Nguy cơ vi phạm bảo mật: Làm nhiều công việc cùng lúc, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan đến dữ liệu, có thể dẫn đến rò rỉ thông tin hoặc xung đột lợi ích, vi phạm điều khoản hợp đồng lao động.
• Thiếu chiều sâu chuyên môn: Làm nhiều việc nhưng không có định hướng rõ ràng có thể khiến bạn mất tập trung vào chuyên môn chính, từ đó làm chậm quá trình phát triển nghề nghiệp lâu dài.
• Nguy cơ bị sa thải: Khi công việc phụ ảnh hưởng đến năng suất công việc chính hoặc gây ra xung đột, người lao động có thể đối mặt với nguy cơ bị chấm dứt hợp đồng.

Đối với doanh nghiệp:

• Giảm năng suất lao động: Nhân sự thiếu tập trung vào công việc chính sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công việc chung của tổ chức.
• Nguy cơ rò rỉ thông tin: Doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro về dữ liệu, tài sản trí tuệ nếu nhân sự làm việc cho các bên liên quan hoặc đối thủ cạnh tranh.
• Lạm dụng tài nguyên công ty: Một số nhân viên có thể sử dụng thời gian, thiết bị hoặc dữ liệu của công ty để phục vụ công việc bên ngoài, gây lãng phí và ảnh hưởng đến lợi ích doanh nghiệp.

Mối quan hệ giữa Gen Z và Moonlighting là gì?

Gen Z - thế hệ sinh ra từ khoảng giữa những năm 1997 đến 2012 đang định hình lại cách tiếp cận công việc và sự nghiệp. Một khảo sát từ Paychex trên 1.000 lao động tại Mỹ cho thấy 40% người tham gia đang làm nhiều công việc cùng lúc, trong đó gần một nửa thuộc thế hệ Gen Z.

Tại sao Gen Z có xu hướng làm nhiều việc hơn?

Khác với các thế hệ trước, Gen Z không chỉ tìm kiếm thu nhập ổn định, mà còn mong muốn sự linh hoạt, tự do lựa chọn và phát triển kỹ năng đa nhiệm. Nhiều người trẻ Gen Z chọn moonlighting không chỉ để cải thiện thu nhập mà còn để:

• Theo đuổi đam mê cá nhân ngoài công việc chính
• Khám phá lĩnh vực mới nhằm định hướng sự nghiệp
• Tăng khả năng thích ứng trong thị trường lao động cạnh tranh

Tư duy nghề nghiệp hiện đại của Gen Z

Theo một cuộc thăm dò gần đây của Hunch, 71,4% người thuộc Gen Z (khoảng 2.071 người) cho rằng moonlighting là một chiến lược nghề nghiệp giá trị. Họ coi việc làm thêm không phải là gánh nặng, mà là cơ hội để:

• Khẳng định bản thân ở nhiều vai trò khác nhau
• Học hỏi kỹ năng mới từ thực tiễn
• Tối ưu hóa thời gian và nguồn lực cá nhân

So với Gen X hay Baby Boomer - những thế hệ thường ưu tiên sự ổn định, Gen Z sẵn sàng chấp nhận thử thách và mạo hiểm hơn để đạt được sự tự chủ và phát triển bền vững trong sự nghiệp.

Kết luận

Hiểu rõ Moonlighting là gì sẽ giúp cả người lao động và doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện hơn về xu hướng làm việc hiện đại. Dù mang lại nhiều lợi ích thiết thực như tăng thu nhập, mở rộng kỹ năng và bảo vệ tài chính cá nhân, moonlighting cũng đi kèm không ít rủi ro nếu thiếu kiểm soát. Trong một thế giới nghề nghiệp đang thay đổi nhanh chóng, sự chủ động, minh bạch và cân bằng sẽ là chìa khóa để tận dụng hiệu quả mô hình làm việc này.

Làm chủ công việc chính và phụ hiệu quả hơn với thiết bị công nghệ hiện đại từ FPT Shop. Trang bị ngay laptop, tai nghe Bluetooth, đồng hồ thông minh chính hãng giúp bạn làm việc linh hoạt mọi lúc, mọi nơi. Khám phá ưu đãi hấp dẫn tại FPT Shop hôm nay!

Xem nhanh: Laptop giá rẻ

Xem thêm:

• Job là gì? Tìm hiểu chi tiết về khái niệm, vai trò và ý nghĩa trong công việc hiện đại
• Poster tuyển dụng là gì? Quy trình thiết kế và một số lưu ý khi thiết kế poster tuyển dụng
• Poly Employment là gì? Tương lai nghề nghiệp đa dạng giữa thời đại linh hoạt hóa lao động