Lũ ống là gì? Nguyên nhân, hậu quả và cách phòng tránh loại hình thiên tai nguy hiểm này

Lũ ống là gì? Câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại ẩn chứa phía sau là một hiện tượng thiên tai nguy hiểm, thường xảy ra ở các vùng núi cao, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Mỗi mùa mưa đến, những bản làng vùng cao lại nơm nớp lo sợ trước tiếng nước lũ cuồn cuộn đổ về từ thượng nguồn. Vậy lũ ống hình thành như thế nào, tại sao nó lại nguy hiểm và làm sao để nhận biết, phòng tránh? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Lũ ống là gì? Lũ ống có phải là thiên tai không?

Lũ ống là một hiện tượng thiên tai thường xảy ra vào mùa mưa, chủ yếu xuất hiện ở các khu vực miền núi, đặc biệt là những lưu vực nhỏ có địa hình khép kín, được bao quanh bởi các dãy núi cao.

Tại những nơi có địa hình đồi núi đan xen, giữa các dãy núi thường tồn tại các thung lũng, khe suối hoặc sông nhỏ. Khi các dòng nước này chảy qua những khu vực hẹp giữa hai sườn đồi hoặc núi, nơi mà địa hình bị thu hẹp đột ngột, đường thoát nước trở nên hạn chế. Trong điều kiện mưa lớn ở thượng nguồn, lượng nước đổ về nhiều mà không kịp thoát qua điểm co thắt này sẽ khiến mực nước dâng cao đột ngột, tạo thành dòng chảy mạnh và xiết. Chính dòng nước đổ xuống nhanh, tập trung tại điểm hẹp và cuốn theo đất đá, cây cối đã tạo nên hiện tượng lũ ống.

Về bản chất, lũ ống cũng giống như các loại lũ khác khi nước từ vùng thượng nguồn không thoát kịp và dồn xuống hạ lưu trong thời gian ngắn. Dòng nước lũ sẽ cuốn phăng mọi thứ trên đường đi, gây ra thiệt hại nghiêm trọng về người, tài sản và môi trường.

Ngoài ra, lũ ống cũng có thể xảy ra ở các khu vực núi đá vôi. Trong điều kiện mưa lớn, nước nhanh chóng chảy vào các hồ hoặc hệ thống động ngầm trong lòng núi. Khi lượng nước tăng nhanh, gây áp lực lớn, nước có thể bất ngờ tràn ra từ các cửa hang hoặc khe núi, hình thành lũ ống với sức mạnh tàn phá tương tự.

Lũ quét là gì?

Bên cạnh thắc mắc “Lũ ống là gì?”, nhiều người khi nghe đến cụm từ lũ quét cũng chưa hiểu rõ về hiện tượng này. Lũ quét là một dạng lũ xảy ra khi một khối lượng nước rất lớn di chuyển nhanh từ vùng địa hình cao xuống vùng thấp. Nguyên nhân chính gây ra lũ quét thường là do mưa dông lớn, bão nhiệt đới, hiện tượng băng tuyết trên núi tan chảy đột ngột hoặc do sự cố vỡ đập thủy điện, xả lũ khẩn cấp với lưu lượng nước lên đến hàng ngàn mét khối mỗi giây.

Hiện tượng lũ quét thường xảy ra ở những khu vực có địa hình dốc như chân đồi, sườn núi hoặc thung lũng. Tốc độ dòng chảy cao khiến sức tàn phá của lũ quét rất lớn. Ngược lại, lũ quét hiếm khi xảy ra ở các vùng đồng bằng hay khu vực có sông lớn, vì địa hình bằng phẳng không đủ độ dốc để hình thành dòng nước chảy mạnh.

Hiện nay, lũ quét được phân thành ba loại chính:

• Lũ do mưa lớn tập trung tại chỗ.
• Lũ do mưa lớn tại những khu vực chịu tác động từ hoạt động kinh tế của con người.
• Lũ do việc tháo hoặc vỡ các đập chứa nước.

Nguyên tắc phòng chống thiên tai, lũ quét, lũ ống là gì?

Trong công tác phòng chống thiên tai nói chung và lũ quét nói riêng, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, khắc phục nhanh chóng và hiệu quả.
• Phòng, chống lũ quét là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó Nhà nước đóng vai trò chủ đạo; tổ chức, cá nhân và cộng đồng cần chủ động phối hợp và hỗ trợ lẫn nhau.
• Thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện vật tư tại chỗ, và hậu cần tại chỗ.
• Lồng ghép công tác phòng, chống lũ quét vào quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở cả cấp quốc gia, địa phương và ngành.
• Đảm bảo tính nhân đạo, công bằng, minh bạch và bình đẳng giới trong công tác phòng, chống thiên tai.
• Dựa trên cơ sở khoa học, kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và tiến bộ khoa học – công nghệ; sử dụng đồng thời các giải pháp công trình và phi công trình; bảo vệ môi trường, hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Công tác phòng, chống thiên tai cần được phân công, phân cấp rõ ràng, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và phù hợp với từng cấp độ rủi ro thiên tai.

Bị lũ ống, lũ quét có được hỗ trợ không?

Căn cứ theo Điều 5 của Luật Phòng, chống thiên tai năm 2013 và Khoản 2, Điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều năm 2020, Nhà nước có các chính sách hỗ trợ trong công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai như sau:

• Thực hiện chính sách đồng bộ về đầu tư, huy động nguồn lực và các giải pháp tổ chức thực hiện công tác phòng, chống thiên tai; đầu tư xây dựng các công trình phòng, chống thiên tai trọng điểm và hỗ trợ địa phương xây dựng công trình phòng, chống thiên tai theo phân cấp của Chính phủ.
• Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tại những vùng thường xuyên bị thiên tai, di dời người dân khỏi khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn; hỗ trợ đời sống và sản xuất cho các đối tượng bị thiệt hại do thiên tai gây ra.
• Có chính sách ưu đãi, khuyến khích doanh nghiệp tham gia bảo hiểm rủi ro thiên tai; hỗ trợ sản xuất cho các doanh nghiệp đầu tư sản xuất – kinh doanh tại vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai; miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản đóng góp cho công tác phòng, chống thiên tai.
• Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống thiên tai có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo thiệt hại và nhu cầu hỗ trợ từ các địa phương lên cấp có thẩm quyền.

Hàng năm, các địa phương bị ảnh hưởng bởi bão lũ, trong đó có lũ ống và lũ quét, đều được Nhà nước và chính quyền địa phương hỗ trợ trong việc khắc phục hậu quả thiên tai. Các chính sách hỗ trợ bao gồm: hỗ trợ tài chính để sửa chữa, xây dựng lại nhà ở, cấp phát lương thực, thực phẩm và các nhu yếu phẩm cần thiết.

Bên cạnh đó, người dân tại các vùng bị thiệt hại còn nhận được sự chia sẻ, ủng hộ từ đồng bào cả nước, góp phần cùng nhau vượt qua khó khăn, khắc phục hậu quả do thiên tai gây ra.

Kết luận

Lũ ống là một trong những hình thái thiên tai nguy hiểm, thường xuyên đe dọa cuộc sống của người dân vùng núi cao, đặc biệt vào mùa mưa lũ. Hiểu rõ lũ ống là gì, nguyên nhân gây ra, mức độ tàn phá cũng như các biện pháp phòng tránh sẽ giúp cộng đồng chủ động ứng phó và giảm thiểu thiệt hại. Ngoài sự nỗ lực của Nhà nước trong công tác hỗ trợ và đầu tư phòng, chống thiên tai, mỗi cá nhân và tập thể cũng cần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tuân thủ các quy định về quy hoạch dân cư, sản xuất và chủ động trang bị kiến thức phòng tránh lũ. Chỉ khi có sự chung tay của toàn xã hội, chúng ta mới có thể đối phó hiệu quả với thiên tai và bảo vệ cuộc sống một cách bền vững.

Tới FPT Shop mua ngay cho mình chiếc smartphone để cài đặt ngay ứng dụng cảnh báo lũ ống, lũ quét, tích hợp dữ liệu thời tiết, cảm biến mực nước và thông báo từ chính quyền địa phương. Ứng dụng giúp bạn nhận cảnh báo kịp thời, cập nhật tình hình mưa lũ theo thời gian thực và hướng dẫn sơ tán an toàn.

Xem nhanh: Điện thoại Honor

Xem thêm:

• Giải thích hiện tượng mưa đá từ đâu mà có? Làm sao để có thể phòng tránh mưa đá?
• Ô nhiễm môi trường là gì? Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và các biện pháp khắc phục