Lãi là gì? Lãi suất là gì? Tìm hiểu các loại lãi suất phổ biến hiện nay

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường nghe đến cụm từ “lãi suất” mỗi khi gửi tiết kiệm hay vay vốn ngân hàng. Nhưng trước khi tìm hiểu sâu về cơ chế vận hành của lãi suất, điều quan trọng là phải hiểu rõ bản chất của khái niệm này. Vậy lãi là gì? Lãi suất là gì?

Tìm hiểu về lãi và lãi suất

Lãi là gì?

Lãi là gì? Đây là phần giá trị thặng dư thu được khi doanh thu lớn hơn chi phí sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ.

Về mặt hạch toán, lãi được xem là một thành phần trong doanh thu nếu hoạt động tiêu thụ sản phẩm mang lại giá trị vượt trội so với giá thành. Giá thành ở đây bao gồm toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu, nhân công, tài sản cố định và các khoản chi khác phục vụ cho quá trình sản xuất. Dựa vào mục đích sử dụng và thời điểm ghi nhận, lãi thường được chia thành hai loại: lãi kế hoạch (là mức lợi nhuận dự kiến trong một kỳ tài chính cụ thể) và lãi thực tế (phản ánh khoản lợi nhuận thực nhận sau khi đã trừ tất cả chi phí phát sinh trong thực tế).

Trong hệ thống kinh tế tư bản, lãi được coi là hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư - phần lợi nhuận mà người sử dụng lao động chiếm dụng từ sức lao động thuê ngoài. Ngược lại, trong mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa, lãi được xem như một khoản thu nhập xã hội chính đáng, phản ánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp quốc doanh hoặc hợp tác xã, bên cạnh nguồn thu từ thuế. Ở cả hai mô hình, lãi giữ vai trò quan trọng không chỉ trong việc đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh, mà còn là nguồn lực để mở rộng tái đầu tư, nâng cao đời sống người lao động và phát triển kinh tế bền vững.

Đến đây, chắc hẳn bạn đã hiểu rõ lãi là gì rồi nhé!

Lãi suất là gì?

Lãi suất là mức giá mà người vay phải trả để sử dụng một khoản tiền trong một khoảng thời gian nhất định, thường được tính theo tháng hoặc theo năm. Khác với giá cả của hàng hóa hữu hình, lãi suất là giá của quyền sử dụng vốn, được xác định dựa trên giá trị sử dụng (tức là khả năng sinh lời hoặc mức độ đáp ứng nhu cầu của người đi vay) chứ không dựa trên giá trị vật chất của khoản tiền đó. Lãi suất không được thể hiện bằng con số tuyệt đối mà luôn ở dạng tỷ lệ phần trăm, nhằm phản ánh mức sinh lợi của vốn theo thời gian. Trong lĩnh vực tài chính, nó còn được hiểu là tỷ lệ hoàn vốn (rate of return) mà người cho vay thu được từ việc cung cấp vốn.

Lãi suất còn có tác động mạnh mẽ đến mọi quyết định tài chính trong đời sống thực tiễn. Đối với cá nhân, lãi suất ảnh hưởng đến việc chi tiêu hay tiết kiệm, quyết định mua nhà, gửi tiết kiệm hay đầu tư vào trái phiếu. Với doanh nghiệp, đây là yếu tố then chốt quyết định việc mở rộng đầu tư hay giữ vốn nhàn rỗi trong ngân hàng. Vì tầm ảnh hưởng sâu rộng đó, lãi suất luôn là một trong những chỉ số được theo dõi sát sao bởi cả người tiêu dùng, nhà đầu tư và các nhà hoạch định chính sách.

Các loại lãi suất phổ biến hiện nay

Lãi suất có thể được phân chia thành nhiều loại khác nhau, tùy theo cách tiếp cận và tiêu chí phân loại. Dưới đây là các nhóm lãi suất thường gặp trong hoạt động tài chính ngân hàng.

Dựa trên tính chất khoản vay

Đây là nhóm lãi suất cơ bản, thường được các tổ chức tín dụng áp dụng trong các giao dịch hàng ngày với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.

• Lãi suất cơ bản: Là mức lãi suất nền tảng mà ngân hàng công bố, dùng làm cơ sở để xác định các mức lãi suất cụ thể cho các dịch vụ tín dụng khác nhau.
• Lãi suất tiền gửi tiết kiệm: Là mức lãi suất ngân hàng trả cho khách hàng gửi tiền tiết kiệm, được xem là chi phí sử dụng vốn của ngân hàng.
• Lãi suất cho vay (tín dụng): Là mức lãi mà người vay phải thanh toán cho ngân hàng khi sử dụng vốn vay. Lãi suất này có thể thay đổi tùy theo hình thức vay như vay tín chấp, vay thế chấp, vay trả góp, vay kinh doanh hoặc vay tiêu dùng.
• Lãi suất chiết khấu: Được áp dụng trong các khoản vay có tài sản là thương phiếu hoặc giấy tờ có giá, theo đó ngân hàng khấu trừ trước một phần giá trị để tính lãi ngay khi giải ngân.
• Lãi suất tái chiết khấu: Là mức lãi suất do ngân hàng trung ương quy định, áp dụng khi các ngân hàng thương mại vay lại bằng hình thức chiết khấu các giấy tờ có giá chưa đến hạn thanh toán.
• Lãi suất liên ngân hàng: Là mức lãi suất trong các khoản vay qua lại giữa các ngân hàng với nhau trên thị trường liên ngân hàng, được điều chỉnh theo cung cầu vốn và chính sách của ngân hàng trung ương.

Dựa trên giá trị thực của đồng tiền

Lạm phát có thể khiến giá trị đồng tiền thay đổi, vì vậy người ta chia lãi suất theo hai hình thức:

• Lãi suất danh nghĩa: Là mức lãi suất thể hiện trong hợp đồng, chưa tính đến tác động của lạm phát.
• Lãi suất thực tế: Là mức lãi suất đã điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát, phản ánh chính xác sức mua của khoản tiền lãi thu được.

Công thức: Lãi suất danh nghĩa = Lãi suất thực + Tỷ lệ lạm phát.

Dựa trên mức độ ổn định trong thời gian vay

Mức linh hoạt của lãi suất trong quá trình vay vốn cũng là tiêu chí để phân loại:

• Lãi suất cố định: Không thay đổi trong suốt thời hạn vay, giúp người vay dễ dàng lập kế hoạch tài chính. Tuy nhiên, loại lãi suất này không phản ánh biến động thị trường nên có thể không tối ưu trong mọi thời điểm.
• Lãi suất thả nổi: Biến đổi theo diễn biến của thị trường tài chính hoặc theo lãi suất tham chiếu (như lãi suất cơ bản hoặc lãi suất liên ngân hàng). Người vay có thể hưởng lợi nếu lãi suất thị trường giảm, nhưng cũng đối mặt với rủi ro nếu lãi suất tăng.

Dựa trên loại tiền sử dụng trong giao dịch

• Lãi suất nội tệ: Áp dụng cho các khoản vay bằng đồng tiền trong nước (như VNĐ đối với Việt Nam).
• Lãi suất ngoại tệ: Áp dụng trong các khoản vay, gửi tiền bằng ngoại tệ (như USD, EUR...), thường liên quan đến giao dịch quốc tế hoặc đầu tư nước ngoài.

Dựa trên nguồn vốn tín dụng

• Lãi suất quốc gia: Là lãi suất áp dụng trong phạm vi nội địa, được các ngân hàng thương mại đưa ra dưới sự điều tiết của ngân hàng trung ương.
• Lãi suất quốc tế: Áp dụng cho các khoản vay và giao dịch tín dụng có yếu tố nước ngoài, phụ thuộc vào chính sách tài chính của từng quốc gia và điều kiện trên thị trường quốc tế.

Ảnh hưởng của lãi suất đến nền kinh tế

Các yếu tố tác động đến lãi suất

Nhiều nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức lãi suất trên thị trường, bao gồm:

• Cung - cầu vốn vay.
• Tỷ lệ lạm phát kỳ vọng.
• Mức độ rủi ro tín dụng.
• Kỳ hạn vay vốn.
• Chính sách kinh tế.
• Vai trò của ngân hàng trung ương.
• Tình hình phát triển kinh tế vĩ mô.

Tác động đến hoạt động tín dụng

Sự biến động của lãi suất ảnh hưởng rõ rệt đến hành vi vay vốn và cho vay. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn cao khiến cá nhân và doanh nghiệp ngần ngại trong việc vay mượn, dẫn đến nhu cầu tiêu dùng và đầu tư suy giảm. Đồng thời, lãi suất cao lại thu hút gửi tiết kiệm, làm giảm dòng tiền lưu thông. Ngược lại, nếu lãi suất giảm, việc vay vốn trở nên hấp dẫn hơn, từ đó kích thích tiêu dùng, đầu tư và đôi khi là cả rủi ro lạm phát nếu dòng tiền lưu thông quá mức.

Tác động đến tỷ giá và dòng vốn quốc tế

Lãi suất trong nước cũng ảnh hưởng lớn đến tỷ giá hối đoái. Khi lãi suất nội địa tăng vượt mức của các quốc gia khác, dòng vốn quốc tế có xu hướng chảy vào để tìm kiếm lợi suất cao hơn, làm gia tăng nhu cầu với đồng nội tệ. Tuy nhiên, nếu dòng vốn đổ vào quá mạnh, tỷ giá có thể bị điều chỉnh khiến đồng nội tệ mất giá hoặc gây bất ổn cán cân thương mại.

Tạm kết

Qua bài viết trên, người đọc chắc chắn đã hiểu rõ lãi là gì và các loại lãi suất thường gặp trong thực tế. Đây là nền tảng kiến thức quan trọng để bạn có thể đưa ra những quyết định tài chính hợp lý khi vay vốn, gửi tiết kiệm hoặc đầu tư. Đồng thời, việc hiểu rõ về lãi suất còn giúp bạn kiểm soát chi tiêu hiệu quả và tận dụng tốt hơn các cơ hội để nâng cao giá trị tài sản cá nhân.

Dù bạn đang là học sinh, sinh viên hay dân văn phòng thường xuyên mang theo máy tính, một chiếc túi đựng laptop chất lượng sẽ là người bạn đồng hành không thể thiếu. FPT Shop hiện có rất nhiều mẫu túi laptop bền đẹp, chống sốc tốt và thiết kế hiện đại phù hợp với mọi nhu cầu di chuyển. Tham khảo thông tin sản phẩm tại đây!

• Túi đựng laptop

Xem thêm:

• Thương mại quốc tế là gì? Sự hình thành và phát triển của thương mại quốc tế
• Condotel là gì? Liệu có nên đầu tư vào mô hình Condotel hay không?