Firmware là gì? Tìm hiểu chức năng của firmware. Sự khác biệt giữa firmware và software

Khi chúng ta sử dụng điện thoại di động hoặc các thiết bị điện tử khác, chúng ta thường không quan tâm đến những khía cạnh kỹ thuật sâu bên trong đó đã làm cho chúng hoạt động ổn định và trơn tru. Một trong những yếu tố quan trọng là firmware - một loại phần mềm không thể nhìn thấy bằng mắt thường nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của thiết bị. Vậy, firmware là gì và chức năng của nó là gì? Sự khác biệt giữa firmware và software như thế nào?

Firmware là gì?

Thuật ngữ "firmware" được đề xuất bởi Ascher Opler trong một bài báo năm 1967. Nó mô tả một thuật ngữ trung gian giữa phần mềm và phần cứng. Trước đó, từ "phần mềm" được sử dụng trong một bài báo vào năm 1958 viết bởi John Wilder Tukey, nhà toán học, với tiêu đề "The Teaching of Concrete Mathematics".

Firmware là gì? Firmware là một loại chương trình máy tính đặc biệt được lưu trữ trực tiếp trên bộ nhớ của thiết bị điện tử. Nó cung cấp kiểm soát mức thấp và quản lý hoạt động của phần cứng cụ thể trong thiết bị. Firmware chịu trách nhiệm điều khiển các chức năng cơ bản và nâng cao của thiết bị, đồng thời đảm bảo hoạt động ổn định và chính xác.

Ví dụ: Firmware trong một điện thoại di động điều khiển các chức năng như gọi điện, nhận tin nhắn, kết nối Internet và các tính năng khác. Nó cũng có thể xuất hiện trong các thiết bị như bộ điều khiển từ xa, máy tính bỏ túi, ổ cứng, bàn phím, màn hình LCD, thẻ nhớ và người máy công nghiệp.

Tuy một số thiết bị điện tử cần thêm phần mềm thông thường (software) như hệ điều hành và ứng dụng để hoạt động đầy đủ, firmware vẫn đóng vai trò quan trọng và không thể thay thế. Firmware được lập trình và lưu trữ trực tiếp trong thiết bị và thường không thể dễ dàng thay đổi hoặc cập nhật bởi người dùng. Nó thường được cung cấp bởi nhà sản xuất thiết bị và đóng gói sẵn khi mua.

Như vậy, để giải đáp cho câu hỏi "Firmware là gì?" một cách ngắn gọn, ta có thể nói firmware là một loại phần mềm đặc biệt tích hợp sâu vào thiết bị điện tử, đảm bảo hoạt động ổn định và kiểm soát chính xác của phần cứng. Nó điều khiển các chức năng và hoạt động cơ bản của thiết bị và không thể thay đổi dễ dàng bởi người dùng.

Sự khác biệt giữa firmware và software

Sau khi hiểu rõ khái niệm firmware là gì qua định nghĩa trên, phần tiếp theo sau đây chúng ta hãy tìm hiểu xem sự khác biệt giữa firmware và software là gì nhé!

Firmware và phần mềm ứng dụng (software) đều là các loại phần mềm, nhưng chúng có mục đích và tính chất khác nhau. Để hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa hai khái niệm này, chúng ta sẽ xem xét từng khía cạnh một.

Đối tượng áp dụng

• Firmware: Firmware thường được lập trình trực tiếp trên phần cứng, đặc biệt là trên bo mạch chủ hoặc các thiết bị nhúng như router, điện thoại thông minh, máy tính cá nhân, v.v. Firmware chịu trách nhiệm điều khiển và quản lý hoạt động của phần cứng. Nó cung cấp các hàm nhiệm vụ cơ bản như khởi động hệ thống, kiểm soát các thành phần phần cứng, quản lý tài nguyên, v.v. Firmware thường được cài đặt sẵn khi sản phẩm ra khỏi nhà máy và không thay đổi trong quá trình sử dụng thường xuyên. Tuy nhiên, nhà sản xuất có thể cung cấp cập nhật firmware để sửa lỗi, cải thiện hiệu suất hoặc thêm tính năng mới.
• Phần mềm ứng dụng (Software): Phần mềm ứng dụng là các chương trình thiết kế để cung cấp các chức năng và trải nghiệm cho người dùng cuối. Đây có thể là các ứng dụng như trình duyệt web, ứng dụng văn phòng, trò chơi điện tử, ứng dụng di động, v.v. Phần mềm ứng dụng chạy trên phần cứng thông qua hệ điều hành hoặc môi trường thực thi và tương tác trực tiếp với người dùng. Người dùng có thể cài đặt, cập nhật và gỡ bỏ phần mềm ứng dụng theo ý muốn. Phần mềm ứng dụng thường được tạo ra bởi các công ty phần mềm độc lập hoặc các nhà phát triển cá nhân và có thể tìm thấy trên cửa hàng ứng dụng hoặc trang web chính thức.

Mục đích chính

• Firmware: Với mục đích chính là đảm bảo hoạt động chính xác của phần cứng, firmware được thiết kế để kiểm soát và điều khiển các thành phần phần cứng. Nó cung cấp các chức năng cơ bản để phần cứng hoạt động như mong muốn và tương thích với các phần mềm ứng dụng. Firmware có thể điều khiển các chức năng như khởi động hệ thống, quản lý bộ nhớ, tương tác với các thiết bị ngoại vi, xử lý dữ liệu đầu vào và đầu ra, và thậm chí điều khiển giao diện người dùng nếu có. Ví dụ, firmware trên một router sẽ kiểm soát việc chuyển tiếp gói tin, quản lý quyền truy cập mạng, cấu hình giao diện người dùng, v.v.
• Phần mềm ứng dụng (Software): Mục đích chính của phần mềm ứng dụng là cung cấp các chức năng và trải nghiệm cho người dùng cuối. Nó được phát triển để giải quyết các nhu cầu và yêu cầu cụ thể của người dùng trong các lĩnh vực như viễn thông, giải trí, công việc văn phòng, giáo dục, quản lý dữ liệu, v.v. Phần mềm ứng dụng có thể có giao diện người dùng đồ họa, cho phép người dùng tương tác với các chức năng thông qua các nút, menu, biểu đồ, v.v. Nó có thể cung cấp các tính năng như xử lý dữ liệu, truy cập mạng, lưu trữ dữ liệu, xuất bản, và thậm chí tương tác với phần cứng thông qua các giao diện như USB, Bluetooth, v.v.

Ngôn ngữ lập trình và nền tảng

• Firmware: Firmware thường được viết bằng ngôn ngữ lập trình cấp thấp như C hoặc Assembly. Ngôn ngữ lập trình cấp thấp cho phép truy cập trực tiếp vào phần cứng và điều khiển các thành phần phần cứng. Firmware thường chạy trực tiếp trên phần cứng mà nó điều khiển. Nó có thể được lưu trữ trong các loại bộ nhớ không ổn định như ROM (Read-Only Memory), EPROM (Erasable Programmable Read-Only Memory) hoặc bộ nhớ flash.
• Phần mềm ứng dụng (Software): Phần mềm ứng dụng có thể được viết bằng nhiều ngôn ngữ lập trình cấp cao như C++, Java, Python, Swift, v.v. Ngôn ngữ lập trình cấp cao giúp cho việc phát triển phần mềm dễ dàng hơn bằng cách cung cấp các tính năng và cấu trúc cao cấp. Phần mềm ứng dụng chạy trên nền tảng phần cứng thông qua hệ điều hành hoặc môi trường thực thi như Windows, macOS, iOS, Android, v.v. Phần mềm ứng dụng có thể được lưu trữ trong các loại bộ nhớ khả biến như RAM (Random Access Memory), bộ nhớ không ổn định như đĩa cứng hoặc bộ nhớ ảo trên thiết bị.

Quy trình cập nhật

• Firmware: Firmware thường không được người dùng can thiệp trực tiếp và chỉ nhà sản xuất mới có thể cung cấp cập nhật firmware. Cập nhật firmware thường được thực hiện để sửa lỗi, cải thiện hiệu suất hoặc thêm tính năng mới vào phần cứng. Người dùng thường phải thực hiện quy trình cập nhật firmware được cung cấp bởi nhà sản xuất hoặc thông qua công cụ quản lý firmware của thiết bị.
• Phần mềm ứng dụng (Software): Người dùng có quyền cài đặt, cập nhật và gỡ bỏ phần mềm ứng dụng theo ý muốn. Các ứng dụng thường được cung cấp thông qua cửa hàng ứng dụng hoặc trang web chính thức của nhà phát triển. Người dùng có thể tải xuống và cài đặt.

Các bản cập nhật firmware đến từ đâu?

Các bản cập nhật firmware được phát hành từ nhiều nguồn khác nhau tùy thuộc vào loại thiết bị. Dưới đây là một số ví dụ:

• Ổ đĩa CD, DVD và BD: Các nhà sản xuất ổ đĩa này thường phát hành các bản cập nhật firmware để đảm bảo tính tương thích với các phương tiện mới. Ví dụ, nếu bạn gặp vấn đề khi ghi video lên đĩa Blu-ray, nhà sản xuất có thể đề xuất cập nhật firmware để giải quyết vấn đề này.
• Router: Các nhà sản xuất router thường cung cấp các bản cập nhật firmware để cải thiện hiệu suất mạng hoặc thêm tính năng mới. Người dùng có thể truy cập trang web hỗ trợ của nhà sản xuất để tải xuống và cài đặt các bản cập nhật này.
• Máy ảnh kỹ thuật số: Các nhà sản xuất máy ảnh kỹ thuật số cũng phát hành các bản cập nhật firmware để cải thiện chất lượng ảnh, tăng cường tính năng và sửa các lỗi phát sinh. Thông thường, người dùng có thể tìm thấy các bản cập nhật này trên trang web chính thức của nhà sản xuất.
• Hệ điều hành di động: Nhà sản xuất hệ điều hành di động như iOS và Android cung cấp các bản cập nhật firmware cho điện thoại thông minh và máy tính bảng. Người dùng có thể tải xuống và cài đặt các bản cập nhật này thông qua cài đặt hệ thống trên thiết bị của họ.

Đây chỉ là một số ví dụ về nguồn cung cấp bản cập nhật firmware. Mỗi loại thiết bị có thể có các nguồn cập nhật khác nhau, nhưng thông thường, nhà sản xuất và trang web chính thức của họ là nguồn tin đáng tin cậy để tìm kiếm và tải xuống các bản cập nhật firmware.

Cách cài đặt các bản cập nhật firmware

Cách cài đặt các bản cập nhật firmware khác nhau tùy thuộc vào từng loại thiết bị. Dưới đây là một số ví dụ để giúp bạn hiểu rõ hơn:

• Game console và thiết bị di động: Các thiết bị như game console, điện thoại di động và máy tính bảng thường cho phép bạn cập nhật firmware thông qua mạng không dây. Bạn có thể nhận được thông báo cập nhật và chỉ cần đồng ý để thiết bị tự động tải và cài đặt bản cập nhật. Quá trình này tương tự như việc cập nhật phần mềm thông thường trên các thiết bị di động.
• Router và thiết bị mạng: Các router và thiết bị mạng thường cung cấp giao diện quản trị web cho phép bạn cài đặt bản cập nhật firmware. Bạn cần truy cập vào giao diện quản trị của router thông qua trình duyệt web, sau đó tìm phần cập nhật firmware. Thường có một nút "Open" hoặc "Browse" để bạn chọn tệp firmware đã tải xuống trước đó. Lưu ý đọc hướng dẫn sử dụng của router để biết cách thực hiện cập nhật firmware một cách chính xác.
• Thiết bị đĩa CD, DVD và BD: Đối với các thiết bị đĩa, như ổ đĩa CD, DVD và BD, bạn thường cần tải xuống firmware từ trang web hỗ trợ của nhà sản xuất. Sau đó, bạn phải sao chép firmware vào một ổ đĩa hoặc thiết bị lưu trữ di động và thực hiện quá trình cập nhật trên thiết bị bằng cách thủ công. Hướng dẫn cụ thể sẽ được cung cấp bởi nhà sản xuất.

Quan trọng nhất, trước khi cập nhật firmware cho bất kỳ thiết bị nào, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất và làm theo các hướng dẫn cụ thể. Điều này đảm bảo rằng bạn thực hiện quy trình cập nhật một cách chính xác và tránh gặp sự cố không mong muốn. Nếu bạn gặp khó khăn, hãy truy cập trang web hỗ trợ của nhà sản xuất hoặc tìm kiếm hướng dẫn cụ thể cho thiết bị của bạn để có thêm thông tin về cách cài đặt các bản cập nhật firmware.

Thông tin quan trọng cần nhớ khi cập nhật firmware

Khi cập nhật firmware, có một số thông tin quan trọng mà bạn cần nhớ:

• Không tắt thiết bị trong quá trình cập nhật: Đảm bảo rằng thiết bị không bị tắt hoặc mất nguồn trong khi đang cài đặt bản cập nhật firmware. Điều này có thể gây hỏng firmware và ảnh hưởng đến hoạt động của thiết bị.
• Đảm bảo cài đặt đúng bản cập nhật firmware: Tránh cài đặt nhầm phiên bản firmware thuộc về một thiết bị khác. Điều này có thể gây ra sự cố hoạt động trên phần cứng. Hãy kiểm tra kỹ số model của firmware để đảm bảo nó khớp với số model của thiết bị bạn đang cập nhật.
• Đọc hướng dẫn sử dụng: Trước khi cập nhật firmware, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng liên quan đến thiết bị. Mỗi thiết bị có cách cập nhật hoặc khôi phục firmware riêng.
• Kiểm tra trang web hỗ trợ của nhà sản xuất: Một số thiết bị không thông báo về bản cập nhật firmware. Bạn nên kiểm tra trang web của nhà sản xuất để xem liệu có bản cập nhật mới hay chưa. Bạn cũng có thể đăng ký thiết bị trên trang web của nhà sản xuất để nhận thông báo qua email khi có firmware mới ra mắt.

Những câu hỏi thường gặp

Cách cập nhật firmware của router

• Tải xuống bản cập nhật firmware từ nhà sản xuất.
• Truy cập vào trung tâm cài đặt của router bằng cách đăng nhập.
• Tìm phần firmware trong phần Advanced hoặc Management.
• Chọn tùy chọn cập nhật phần mềm và làm theo hướng dẫn trên màn hình.

Cách cập nhật firmware của AirPods

• Đi tới Settings > Bluetooth > Information > About trên iPhone của bạn để kiểm tra bản cập nhật.
• Nếu có bản vá firmware, đặt AirPods vào vỏ và kết nối vỏ với nguồn điện.
• Đặt vỏ gần iPhone và tải xuống cài đặt bản cập nhật.

Hai loại firmware trên bo mạch chủ

BIOS (Basic Input Output System), bao gồm BIOS UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) và Legacy BIOS.

Cách cập nhật firmware trên TV Samsung

• Đảm bảo TV được kết nối với WiFi.
• TV sẽ tự động tải xuống và cài đặt các bản cập nhật.
• Nếu không, vào Settings > Support > Software Update để cập nhật firmware.

Cách tắt mật khẩu firmware trên máy Mac

• Khởi động lại máy Mac vào Recovery Mode.
• Chọn Utilities > Startup Security Utility hoặc Firmware Password Utility.
• Chọn Turn Off Firmware Password, nhập lại mật khẩu và khởi động lại máy Mac.

Tạm kết

Hy vọng qua thông tin bài viết trên, bạn đã có cái nhìn tổng quan về firmware là gì, cũng như sự khác biệt giữa firmware và software. Firmware không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển và quản lý hoạt động của phần cứng, mà còn giúp đảm bảo sự ổn định và hiệu suất của thiết bị điện tử. Đồng thời, sự khác biệt về cách thức cập nhật, quản lý giữa firmware và software cũng là điểm đáng lưu ý. Hãy luôn nhớ kiểm tra và thực hiện các bản cập nhật firmware đều đặn để tận dụng hết khả năng của thiết bị của bạn!

Xem thêm: Flash Firmware là gì? Cách thực hiện đúng để tránh hỏng thiết bị

Nếu bạn đang tìm kiếm một chiếc laptop mạnh mẽ, đáp ứng mọi nhu cầu học tập, làm việc và giải trí, thì hãy khám phá ngay laptop Dell tại FPT Shop. Với độ tin cậy và hiệu suất vượt trội, các sản phẩm laptop Dell sẽ là đối tác lý tưởng cho bạn trong mọi công việc hàng ngày. Đừng bỏ lỡ cơ hội sở hữu một chiếc laptop Dell chất lượng!

Laptop Dell