Fileless Malware là gì? Mối đe dọa vô hình đang len lỏi trong máy tính của bạn

Không cần cài đặt và không cần file thực thi, vậy Fileless Malware là gì mà khiến cả các chuyên gia bảo mật cũng phải lo lắng? Với khả năng ẩn mình trong RAM và né tránh mọi phần mềm diệt virus, loại mã độc này đang trở thành mối nguy mới cho người dùng máy tính toàn cầu.

Fileless Malware là gì?

Khi bạn hình dung một cuộc tấn công bằng phần mềm độc hại, có thể bạn sẽ nghĩ đến việc ai đó mở một file thực thi bị nhiễm virus trên máy tính của mình. Tuy nhiên, trong thời đại hiện nay, những kẻ tấn công mạng đã trở nên tinh vi hơn rất nhiều. Một trong những chiêu thức đang khiến cộng đồng an ninh mạng đau đầu chính là Fileless Malware.

Vậy Fileless Malware là gì? Đúng như tên gọi, đây là một dạng phần mềm độc hại có khả năng hoạt động mà không cần lưu trữ dưới dạng file trên hệ thống. Không giống như virus truyền thống, fileless malware không để lại dấu vết trên ổ cứng, khiến cho các phần mềm diệt virus thông thường khó lòng phát hiện ra sự hiện diện của nó.

Cơ chế hoạt động “vô hình” của fileless malware

Câu hỏi đặt ra là: nếu không tồn tại dưới dạng file, fileless malware “trú ngụ” ở đâu để hoạt động? Câu trả lời là trong RAM của máy tính. Bằng cách này, phần mềm độc hại có thể chạy trong môi trường không lưu trữ lâu dài, từ đó tránh được các cuộc quét của phần mềm bảo mật chuyên kiểm tra hệ thống file.

Fileless malware thường lợi dụng lỗ hổng trong phần mềm hiện có trên hệ thống để xâm nhập vào RAM. Những kênh phổ biến bao gồm:

• Macro độc hại trong Microsoft Word hoặc Excel.
• Plugin trình duyệt bị khai thác.
• Tiến trình hệ thống Windows như PowerShell hoặc WMI bị thao túng.

Chúng thường được kích hoạt thông qua các liên kết lừa đảo hoặc trang web bị nhiễm. Ngay khi chạy, chúng bắt đầu hoạt động bên trong bộ nhớ tạm thời mà không để lại dấu vết trên ổ cứng.

Tại sao fileless malware lại nguy hiểm đến vậy?

Điểm mạnh đáng sợ nhất của fileless malware chính là khả năng ẩn mình hoàn hảo. Vì không lưu trữ trong hệ thống file, nên các phần mềm diệt virus thông thường gần như “bó tay”. Chính yếu tố này khiến cho fileless malware trở nên vô cùng nguy hiểm và khó bị phát hiện cho đến khi hậu quả đã xảy ra.

Một khi đã xâm nhập được, fileless malware có thể:

• Đánh cắp thông tin nhạy cảm như mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng.
• Điều khiển hệ thống từ xa để khai thác tiền mã hóa (cryptojacking)
• Cài đặt các phần mềm độc hại khác theo yêu cầu của kẻ tấn công.
• Tạo backdoor để xâm nhập vào hệ thống về sau.

Mặc dù fileless malware sẽ biến mất khi máy tính được tắt nguồn (do RAM bị xóa), nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với việc nó chỉ cần vài phút hoạt động để hoàn tất mục tiêu phá hoại.

Làm thế nào để tránh bị tấn công bởi fileless malware?

Sau khi hiểu rõ Fileless Malware là gì và mức độ nguy hiểm của nó, điều tiếp theo cần quan tâm là làm sao để tự bảo vệ mình?

Hạn chế sử dụng macro không rõ nguồn gốc

Đây là một trong những con đường lây nhiễm phổ biến nhất. Nhiều người dùng thường vô tình kích hoạt macro trong các file Word hoặc Excel mà không kiểm tra nguồn gốc. Hãy chỉ kích hoạt macro từ những file và người gửi đáng tin cậy.

Luôn cập nhật phần mềm

Các phần mềm lỗi thời là “mỏ vàng” cho tin tặc. Fileless malware thường tận dụng các lỗ hổng bảo mật đã biết để xâm nhập vào hệ thống. Do đó, việc cập nhật hệ điều hành, trình duyệt và các phần mềm thường xuyên sẽ giúp giảm nguy cơ bị tấn công.

Sử dụng phần mềm diệt virus tiên tiến

Không phải tất cả phần mềm diệt virus đều được trang bị để phát hiện fileless malware. Hãy lựa chọn các phần mềm bảo mật có khả năng phân tích hành vi hoặc quét hoạt động trong RAM để nhận diện những mối đe dọa đang chạy ẩn trong bộ nhớ.

Cẩn thận với các liên kết và website không rõ ràng

Nhiều cuộc tấn công fileless bắt đầu từ việc người dùng click vào một đường link độc hại. Hãy luôn cẩn trọng với email lạ, tin nhắn không rõ nguồn và website có dấu hiệu nghi vấn.

Giám sát hành vi hệ thống

Do fileless malware không để lại dấu vết cố định, việc giám sát các hành vi bất thường trên hệ thống như các tiến trình lạ, mức sử dụng CPU bất thường hay kết nối mạng không rõ ràng là rất quan trọng.

Tấn công không dấu vết, hậu quả không nhỏ

Nếu nghĩ rằng việc không để lại file đồng nghĩa với mức độ nguy hiểm thấp thì bạn đang lầm. Trên thực tế, một cuộc tấn công bằng fileless malware có thể khiến bạn mất kiểm soát hoàn toàn máy tính trong tích tắc. Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa là điều không thể thiếu.

Tạm kết

Trong thời đại mà dữ liệu là tài sản quý giá, các cuộc tấn công mạng ngày càng trở nên tinh vi hơn. Fileless malware với đặc tính “vô hình” và “thoắt ẩn thoắt hiện” là minh chứng rõ ràng cho xu hướng đó. Hiểu rõ Fileless Malware là gì chính là bước đầu tiên để bảo vệ bạn khỏi mối đe dọa đang phát triển không ngừng này.

Hãy cập nhật phần mềm thường xuyên và cẩn trọng với mọi đường link. Nếu bạn chưa có phần mềm diệt virus đủ mạnh thì đừng quên click vào đường link dưới đây để tham khảo các sản phẩm bản quyền chính hãng đang lên kệ tại FPT Shop nhé:

• Phần mềm diệt virus

Xem thêm:

• Tác hại của virus máy tính: Hiểm họa tiềm ẩn và các cách phòng tránh hiệu quả
• Tìm hiểu về các loại virus máy tính nguy hiểm nhất lịch sử từ trước đến nay