Dejavu là gì? Hé lộ những bí mật không phải ai cũng biết về hiện tượng tâm lý này

Bạn có từng cảm thấy gặp một người quennhưng không thể nhớ đã gặp ở đâu? Bạn đã từng chứng kiến một sự việc mà bạn chắc chắn rằng đã trải qua hay nhìn thấy trước đó nhưng lại không thể tìm thấy trong ký ức của mình? Đó là hiện tượng tâm lý Déjà vu, một vấn đề khiến các nhà khoa học và nhà tâm lý học đang cố gắng nghiên cứu và giải thích. Hãy cùng khám phá Déjà vu là gì trong bài viết sau đây.

Déjà vu là gì?

Dành cho những ai muốn biết Déjà vu là gì thì Déjà vu hay Dejavu (theo phiên âm tiếng anh là /deɪʒɑ vu/ và phiên âm tiếng Pháp [deʒa vy] có nghĩa là “đã thấy” hay “đã từng xảy ra”. Theo tiếng Hy Lạp, hiện tượng này được phiên âm kết hợp giữa παρα (para), kết hợp với từ μνήμη “mnēmē” là nghĩa là “memory – trí nhớ, ký ức”. Do đó, Déjà vu còn được gọi là ký ức ảo giác promnesia hay chứng rối loạn trí nhớ.

Hiểu một cách đơn giản nhất, Déjà vu là cảm giác quen thuộc khi bạn có ấn tượng rằng đã trải qua hoặc mơ thấy một sự kiện, người lạ trước đó. Cảm xúc này thực sự mạnh mẽ, tạo ra ấn tượng rõ ràng rằng điều đó đã từng xảy ra trong quá khứ nhưng không thể nhớ rõ nơi ở, thời điểm và liệu điều đó có thực sự xảy ra hay chỉ là một giấc mơ?

Phân loại hiện tượng tâm lý Déjà vu

Sau khi tìm hiểu Déjà vu là gì thì hãy cùng xem qua cách mà các nhà khoa học phân loại Déjà vu. Déjà vu là một hiện tượng tâm lý gây đau đầu cho các nhà khoa học vì nó chứa rất nhiều điều bí ẩn, dù thường chỉ kéo dài từ 10 đến 20 giây. Trong thế kỷ 20, hiện tượng này đã được nghiên cứu sâu hơn trong lĩnh vực tâm lý học và thần kinh học. Hiện tại, có hai dạng chính của Déjà vu bao gồm:

Déjà vu bệnh lý

Déjà vu bệnh lý là hiện tượng Déjà vu xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng khác như ảo giác, hoang tưởng, rối loạn tâm thần. Déjà vu bệnh lý có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý thần kinh bao gồm:

• Động kinh thùy thái dương: Hiện tượng này xảy ra khi có sự phóng điện bất thường trong thùy thái dương của não khiến người bệnh cảm thấy quen thuộc với một sự kiện, tình huống mới mẻ.
• Rối loạn thần kinh thực vật: Một số bệnh lý thần kinh thực thể như chấn thương đầu, đột quỵ, nhiễm trùng não có thể gây ra hiện tượng Déjà vu.
• Rối loạn tâm thần: Déjà vu cũng có thể là triệu chứng của một số rối loạn tâm thần như rối loạn lưỡng cực, rối loạn tâm thần phân liệt, rối loạn stress sau sang chấn.

Ngoài ra, Déjà vu bệnh lý cũng có thể xảy ra do sử dụng một số loại thuốc bao gồm thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống động kinh. Déjà vu bệnh lý thường không gây nguy hiểm đến tính mạng nhưng có thể gây ra những khó khăn trong cuộc sống của người bệnh. Người bệnh có thể cảm thấy lo lắng, căng thẳng, sợ hãi khi gặp phải hiện tượng này. Trong một số trường hợp, Déjà vu bệnh lý có thể dẫn đến các hành vi nguy hiểm như tự làm hại bản thân hoặc người khác.

Déjà vu không phải bệnh lý

Déjà vu không phải bệnh lý là hiện tượng Déjà vu xảy ra ở những người khỏe mạnh, không có bất kỳ bệnh lý thần kinh hoặc tâm thần nào. Déjà vu không phải bệnh lý thường là một hiện tượng thoáng qua, chỉ kéo dài vài giây và không gây ra bất kỳ triệu chứng nào khác.

Nguyên nhân của Déjà vu không bệnh lý vẫn chưa được hiểu rõ nhưng có một số giả thuyết được đưa ra bao gồm:

• Sự nhầm lẫn giữa trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn: Khi chúng ta trải qua một sự kiện mới, bộ nhớ ngắn hạn của chúng ta sẽ lưu trữ thông tin về sự kiện đó. Tuy nhiên, đôi khi bộ nhớ ngắn hạn có thể nhầm lẫn thông tin này với thông tin từ trí nhớ dài hạn khiến chúng ta cảm thấy như mình đã từng trải qua sự kiện đó trước đây.
• Sự kích thích quá mức của thùy thái dương: Thùy thái dương là một phần của não chịu trách nhiệm về trí nhớ, cảm xúc và nhận thức. Sự kích thích quá mức của thùy thái dương có thể dẫn đến hiện tượng Déjà vu.
• Trải nghiệm mơ giữa lúc thức: Mơ giữa lúc thức là một hiện tượng tâm lý mà người trải qua cảm thấy như mình đang mơ, mặc dù họ đang thức. Trải nghiệm mơ giữa lúc thức có thể gây ra cảm giác Déjà vu.

Giải mã nguyên nhân của hiện tượng tâm lý Déjà vu

Có rất nhiều nghiên cứu và giả thuyết đã được đề xuất để lý giải nguyên nhân của hiện tượng tâm lý Déjà vu từ các yếu tố mang tính tâm linh đến các giải thích dựa trên khoa học. Mỗi lý giải đều đã trải qua quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, đóng góp vào việc mở rộng hiểu biết của chúng ta về hiện tượng tâm lý phức tạp này.

Giả thuyết phân tách nhận thức (Split perception)

Giả thuyết này cho rằng hiện tượng Déjà vu có thể phát sinh từ sự phân tách và xung đột giữa các phần của bộ não liên quan đến thị giác và trí nhớ. Nó xuất hiện khi một người nhìn thấy một sự kiện ở hai thời điểm khác nhau. Lần đầu tiên, có thể bạn đang chú ý tập trung vào một khía cạnh cụ thể nên bộ não chỉ ghi nhận một phần thông tin. Khi bạn gặp lại một tình huống tương tự, các kí ức này được kích hoạt, tạo ra cảm giác Déjà vu - cảm giác quen thuộc nhưng không thể nhớ rõ từ khi nào và nơi mà bạn đã trải qua trải nghiệm đó. Giả thuyết này cố gắng giải thích một cách lý trí cơ chế đằng sau sự xuất hiện của hiện tượng tâm lý phức tạp này.

Giả thuyết về rối loạn nhỏ ở não (Minor brain circuit malfunction)

Giả thuyết này cho rằng sự cố trong việc xử lý thông tin của não có thể dẫn đến sự không đồng bộ trong các mạch não, gây ra sự nhầm lẫn giữa ký ức và thông tin hiện tại. Điều này tạo ra cảm giác rằng bạn đã trải qua một tình huống trong quá khứ mặc dù thực tế không hề có. Ngoài ra, việc xử lý thông tin không đồng bộ cũng có thể tạo ra sự trì hoãn khiến thông tin truyền đến não theo các con đường khác nhau, gây ra sự hiểu lầm giữa hai trải nghiệm khác nhau.

Tái hiện ký ức (Memory recall)

Déjà vu có thể được hiểu như một trạng thái khi tình huống hiện tại giống hoặc tương tự với một trải nghiệm trước đó trong quá khứ. Khi điều này xảy ra, não kích hoạt những ký ức liên quan đến trải nghiệm trước đó và lẫn lộn chúng với thông tin mới, tạo ra cảm giác ngạc nhiên và quen thuộc đồng thời trước sự trùng hợp giữa hiện tại và quá khứ.

Một số nguyên nhân khác

• Tuổi tác: Thông thường, người trẻ tuổi dễ gặp Déjà vu hơn. Điều này có thể liên quan đến các thay đổi về hoạt động não bộ khi tuổi tác tăng lên.
• Chất lượng cuộc sống: Một số nghiên cứu cho thấy rằng những người có trình độ học vấn cao, sống trong môi trường xã hội phát triển,… có khả năng kích hoạt tối đa khả năng truy cập vào những ký ức và thông tin trong bộ não. Khi các ký ức và thông tin này bị kích hoạt trở lại trong một tình huống tương tự, nó có thể gây ra cảm giác Déjà vu.
• Đa dạng trải nghiệm: Việc trải qua nhiều tình huống trong cuộc sống, gặp gỡ nhiều người và khám phá nhiều địa điểm khác nhau có thể tạo ra nhiều ký ức đa dạng trong bộ não. Người có nhiều trải nghiệm thường có khả năng ghi nhớ tốt hơn và có khả năng kết nối các thông tin khác nhau trong bộ não. Điều này có thể góp phần tạo nên hiện tượng Déjà vu khi những ký ức này được kích hoạt và lẫn lộn với thông tin mới, tạo ra cảm giác vừa quen thuộc, vừa kỳ lạ khi trải nghiệm tương tự xảy ra một lần nữa.
• Căng thẳng: Trong trạng thái căng thẳng, mệt mỏi và lo lắng, tần suất xảy ra hiện tượng Déjà vu có thể tăng lên. Những trạng thái tâm lý không ổn định này có thể tạo ra sự rối loạn trong hoạt động của bộ não, tạo điều kiện cho việc xuất hiện của hiện tượng Déjà vu.
• Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc nhất định như thuốc an thần, thuốc chống co giật, thuốc Parkinson hoặc các loại thuốc gây mê có thể gây ra tác động phụ đối với hệ thần kinh và quá trình nhận thức, dẫn đến hiện tượng Déjà vu tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của người sử dụng.

Đối diện với hiện tượng Dejavu bằng cách nào?

• Giữ bình tĩnh: Đây là điều quan trọng nhất cần làm khi gặp hiện tượng Déjà vu. Déjà vu thường chỉ là một hiện tượng thoáng qua và không gây hại cho sức khỏe. Nếu bạn lo lắng hoặc sợ hãi, điều đó có thể khiến hiện tượng này kéo dài hơn và trở nên khó chịu hơn.
• Nhận thức và ghi nhớ: Việc ghi nhớ chi tiết về những gì bạn đã trải qua khi gặp hiện tượng Déjà vu có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về hiện tượng này. Bạn có thể ghi nhật ký hoặc chia sẻ với người khác để được hỗ trợ.
• Chia sẻ: Hãy thử chia sẻ những trải nghiệm của bản thân khi gặp hiện tượng Déjà vu cho bạn bè, gia đình, người thân,… để cùng nhau tìm hiểu những thắc mắc về hiện tượng này cũng như giải tỏa cảm xúc bối rối.
• Tập trung suy nghĩ vào hiện tại: Bạn có thể vượt qua sự khó chịu khi trải qua hiện tượng Déjà vu nếu tập trung suy nghĩ vào hiện tại. Hãy nghĩ đến những sự việc bạn đang làm hay uống một chút cà phê để tỉnh táo hơn.
• Giải quyết căng thẳng: Nếu bạn thường xuyên gặp phải hiện tượng Déjà vu thì có thể giảm căng thẳng bằng cách tập thể dục, tập yoga, hát karaoke, đi bộ hoặc đơn giản chỉ cần thư giãn và đảm bảo ngủ đủ giấc.
• Kiểm tra sức khỏe: Nếu Déjà vu làm ảnh hưởng đến cuộc sống của bạn trong thời gian dài, các bạn nên tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia y tế để tìm hiểu nguyên nhân và các phương pháp điều trị.

Tạm kết

Hiện tượng Déjà vu là một trải nghiệm tâm lý đầy kỳ lạ khiến người trải qua cảm thấy như đã từng trải qua một sự kiện, tình huống mới mẻ trước đây. Mặc dù hiện tượng này vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn nhưng các nghiên cứu hiện đại đã giúp chúng ta có cái nhìn rõ ràng hơn về bản chất của nó. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu được Déjà vu là gì và cảm thấy thoải mái hơn khi gặp phải. 

Xem thêm:

• War là gì trên Facebook, Tiktok? Tìm hiểu các thuật ngữ liên quan đến War phổ biến nhất
• Aka là gì? Ý nghĩa của Aka và cách sử dụng Aka trong đời sống hàng ngày

Ngoài ra, FPT Shop cung cấp một loạt các sản phẩm đa dạng như laptop, điện thoại, máy tính để bàn và đồ gia dụng với giá cả hợp lý. Hãy ghé thăm ngay để khám phá và tận hưởng ưu đãi tuyệt vời!

Máy tính để bàn