Giải đáp: Copyright là gì? Tìm hiểu khái niệm, phạm vi bảo hộ

Copyright là gì? Đây là câu hỏi thường gặp khi bạn tiếp cận các nội dung sáng tạo như sách, nhạc, hình ảnh hay video. Việc hiểu rõ bản quyền không chỉ giúp bảo vệ tác phẩm của mình, mà còn tránh rủi ro pháp lý khi sử dụng tài sản trí tuệ của người khác.

Copyright là gì?

Copyright, hay còn gọi là quyền tác giả, là quyền hợp pháp của cá nhân hoặc tổ chức đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu. Quyền này nhằm bảo vệ các sản phẩm sáng tạo mang tính tinh thần và văn hóa, chẳng hạn như bài viết khoa học, tác phẩm văn học, bản nhạc, bản ghi âm, tranh vẽ, ảnh chụp, phim ảnh hay các chương trình phát thanh, truyền hình.

Khi một tác phẩm được đăng ký bản quyền, theo Công ước Berne, thời hạn tối thiểu để bảo vệ quyền tác giả là suốt đời tác giả cộng thêm 50 năm sau khi người đó qua đời. Sau khi hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm sẽ trở thành tài sản chung của cộng đồng và có thể được sử dụng tự do.

Ký hiệu bản quyền thường được thể hiện bằng biểu tượng ©.

Quyền tác giả bao gồm những quyền gì?

Theo quy định tại Điều 22 và 23 của Bộ luật Dân sự năm 2005, Nghị định 100/2006/NĐ-CP của Chính phủ và Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả bao gồm hai nhóm quyền chính:

Quyền nhân thân

Đây là những quyền gắn liền với cá nhân tác giả và không thể chuyển giao cho người khác (trừ một số ngoại lệ theo thỏa thuận). Bao gồm:

Quyền đặt tên cho tác phẩm (không áp dụng đối với tác phẩm dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác).
Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm và được xướng tên khi tác phẩm được công bố hoặc sử dụng.
Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.
Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không ai được sửa chữa, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào nếu không có sự đồng ý của tác giả.
Đối với chương trình máy tính, tác giả và nhà đầu tư sản xuất có thể thỏa thuận về việc đặt tên và phát triển chương trình.

Quyền tài sản

Đây là những quyền cho phép tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả khai thác tác phẩm để thu lợi. Bao gồm:

Quyền làm tác phẩm phái sinh (chuyển thể, cải biên,...).
Quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng, trực tiếp hoặc cho phép người khác thực hiện.
Quyền sao chép tác phẩm bằng bất kỳ hình thức hoặc phương tiện nào.
Quyền phân phối bản gốc hoặc bản sao tác phẩm đến công chúng thông qua việc bán, cho thuê hoặc chuyển nhượng. Đối với tác phẩm tạo hình và nhiếp ảnh, quyền này còn bao gồm trưng bày và triển lãm công khai.
Quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng qua các phương tiện như: truyền hình, phát thanh, mạng Internet hoặc phương tiện kỹ thuật khác.
Quyền cho thuê bản gốc hoặc bản sao đối với tác phẩm điện ảnh và chương trình máy tính có thời hạn.

Đối tượng được và không được áp dụng quyền copyright là gì?

Đối tượng được bảo hộ bởi quyền tác giả

Quyền tác giả được áp dụng cho nhiều loại hình tác phẩm mang tính sáng tạo, thể hiện dưới dạng vật chất nhất định. Các đối tượng được bảo hộ bao gồm:

Tác phẩm văn học, khoa học; sách giáo khoa, giáo trình thể hiện bằng chữ viết hoặc ký tự khác.
Bài giảng, bài phát biểu và các bài nói khác.
Tác phẩm báo chí.
Tác phẩm âm nhạc.
Tác phẩm sân khấu (như kịch nói, kịch múa, kịch hát…).
Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (video, clip,...).
Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng (hội họa, điêu khắc, đồ họa,…).
Tác phẩm nhiếp ảnh.
Tác phẩm kiến trúc.
Bản đồ, bản vẽ, sơ đồ liên quan đến địa hình, công trình, quy hoạch.
Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian.
Chương trình máy tính.
Tác phẩm phái sinh (với điều kiện không làm phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc được sử dụng).

Đối tượng không được bảo hộ quyền tác giả

Một số đối tượng, dù được thể hiện dưới dạng cụ thể, vẫn không thuộc phạm vi bảo hộ của quyền tác giả, gồm:

Tin tức thời sự thuần túy: Các bản tin ngắn mang tính thời sự hàng ngày, không có tính sáng tạo.
Văn bản hành chính - pháp lý: Bao gồm luật, nghị định, thông tư, quyết định, công văn, văn bản hành chính và tư pháp,… Đây là tài sản công, cần được công khai, không giới hạn quyền tiếp cận.
Thông tin mang tính khái niệm - kỹ thuật: Bao gồm ý tưởng, nguyên lý, số liệu, phương pháp, quy trình, hệ thống, khám phá,... Những đối tượng này nhằm phục vụ mục đích phổ biến tri thức và không có yếu tố sáng tạo nghệ thuật.

Điều kiện để tác phẩm được bảo hộ quyền Copyright là gì?

Để một tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam, cả tác phẩm và tác giả đều cần đáp ứng các điều kiện nhất định. Cụ thể như sau:

Điều kiện đối với tác phẩm

Đầu tiên, tác phẩm phải thỏa mãn các yếu tố về tính sáng tạo, hình thức thể hiện và lĩnh vực chuyên môn. Cụ thể:

Là kết quả của hoạt động sáng tạo

Tác phẩm phải do chính tác giả trực tiếp tạo ra, là sản phẩm của quá trình tìm tòi, suy nghĩ, nghiên cứu và sáng tạo cá nhân. Tác phẩm cần thể hiện được dấu ấn cá nhân của người sáng tạo, mang nội dung độc đáo, không được sao chép hay vay mượn từ tác phẩm của người khác. Những tác phẩm có giá trị thường chứa đựng chiều sâu tư tưởng, giá trị tinh thần, thẩm mỹ hoặc khoa học và có khả năng sống lâu bền trong xã hội.

Phải được thể hiện dưới hình thức vật chất cụ thể

Một tác phẩm chỉ được bảo hộ quyền tác giả khi đã được thể hiện ra bên ngoài thông qua một hình thức vật chất nhất định, có thể nhận biết được bằng giác quan hoặc thiết bị hỗ trợ. Điều này có nghĩa là các ý tưởng, cảm hứng sáng tạo thuần túy nếu chỉ tồn tại trong tâm trí tác giả thì chưa đủ điều kiện để được bảo hộ.

Tác phẩm có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức như: sách, báo in, bản ghi âm, bản vẽ tay, bài giảng trình chiếu, dữ liệu điện tử, tranh vẽ, mô hình, video, phim ảnh,... Pháp luật Việt Nam hiện hành không giới hạn hình thức vật chất thể hiện miễn là có thể xác định được nội dung cụ thể của tác phẩm đó.

Thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật hoặc khoa học

Tác phẩm được bảo hộ phải nằm trong phạm vi các lĩnh vực được pháp luật ghi nhận là có thể bảo hộ quyền tác giả, bao gồm: văn học, nghệ thuật và khoa học. Đây là những lĩnh vực gắn với giá trị tinh thần, tư tưởng và sáng tạo cá nhân hoặc tập thể. Việc giới hạn này nhằm đảm bảo quyền tác giả chỉ áp dụng cho những thành quả trí tuệ có giá trị về mặt văn hóa – xã hội.

Điều kiện đối với tác giả

Bên cạnh điều kiện về tác phẩm, người sáng tạo ra tác phẩm – tức tác giả, cũng cần thỏa mãn các yêu cầu nhất định để quyền tác giả được xác lập và bảo hộ.

Tác giả phải là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm

Theo quy định, chỉ những cá nhân hoặc tổ chức trực tiếp tạo ra tác phẩm mới được công nhận là tác giả. Tác giả đồng thời là người giữ quyền nhân thân và (thường) quyền tài sản đối với tác phẩm đó, trừ khi có sự chuyển giao quyền sở hữu hoặc các thỏa thuận khác.

Tác giả có thể là cá nhân hoặc tổ chức, trong nước hoặc nước ngoài

Pháp luật Việt Nam công nhận cả cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài là tác giả, với điều kiện tác phẩm phải thỏa mãn một trong các trường hợp sau:

Tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam.
Tác phẩm được công bố đồng thời tại Việt Nam và quốc gia khác trong vòng 30 ngày.
Tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (ví dụ: Công ước Berne về bảo hộ quyền tác giả).

Như vậy, không chỉ công dân Việt Nam mà cả cá nhân, tổ chức nước ngoài cũng có thể được bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam nếu đáp ứng các điều kiện nêu trên.

Phạm vi sử dụng của Copyright là gì?

Copyright (quyền tác giả) được áp dụng để bảo hộ các tác phẩm sáng tạo thuộc nhiều lĩnh vực như văn học, nghệ thuật, khoa học và công nghệ. Các đối tượng phổ biến gồm: thơ, truyện, tiểu luận, phim, nhạc, kịch, tranh vẽ, điêu khắc, ảnh chụp, phần mềm máy tính, chương trình phát thanh – truyền hình, thiết kế đồ họa và thiết kế công nghiệp (tùy theo từng quốc gia).

Tuy nhiên, copyright chỉ bảo hộ cách thể hiện, không bảo hộ ý tưởng hoặc thông tin. Ví dụ: nhân vật Chuột Mickey được bảo hộ về hình ảnh, cốt truyện, nhưng không ai bị cấm sáng tạo các tác phẩm về,... chuột nếu không sao chép phong cách, nội dung của Disney.

Ngoài ra, luật bản quyền ở nhiều quốc gia cho phép sử dụng một phần tác phẩm đã được bảo hộ với mục đích bình luận, phê bình, giáo dục hoặc triển lãm – đây gọi là “sử dụng hợp lý” (fair use hoặc fair dealing).

Phạm vi và cách thức bảo hộ bản quyền đã được tiêu chuẩn hóa qua các công ước quốc tế như Công ước Berne, buộc các quốc gia thành viên (trong đó có Việt Nam) tuân thủ theo các nguyên tắc chung về quyền tác giả.

Sự khác biệt giữa copywriter và Copyright là gì?

Mặc dù có cách viết gần giống nhau, Copywriter và Copyright là hai khái niệm hoàn toàn khác biệt. Copyright liên quan đến bản quyền, còn Copywriter là người viết nội dung quảng cáo.

Copywriter chuyên sáng tạo nội dung giới thiệu sản phẩm, viết quảng cáo, slogan và làm việc cùng đội ngũ thiết kế để tạo ra thông điệp truyền thông hấp dẫn. Họ có thể làm tự do hoặc làm việc trong các công ty truyền thông, quảng cáo, báo chí,..

Nhờ sự phát triển của Internet, nghề copywriter ngày càng có nhiều cơ hội, đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối sản phẩm với khách hàng.

Kết luận

Thắc mắc “Copyright là gì?” đã được giải đáp chi tiết. Copyright (quyền tác giả) đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ giá trị sáng tạo cá nhân và tổ chức. Việc hiểu đúng và đầy đủ về copyright không chỉ giúp bạn bảo vệ tác phẩm của mình mà còn tránh vi phạm pháp luật khi sử dụng tác phẩm của người khác. Đồng thời, cần phân biệt rõ giữa copyright và copywriter - một nghề viết nội dung sáng tạo, hoàn toàn khác biệt nhưng dễ gây nhầm lẫn trong cách gọi tên.

Đừng quên FPT Shop là nhà bán lẻ công nghệ uy tín, nơi bạn có thể tìm kiếm cho mình những thiết bị chính hãng, chất lượng như máy tính, điện thoại, máy tính bảng,...

Xem nhanh: Máy tính bảng

Xem thêm: