Tìm hiểu về các biện pháp tu từ được dùng phổ biến hiện nay và tác dụng cụ thể

Trong nghệ thuật ngôn từ, các biện pháp tu từ đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp các tác phẩm văn học hoặc bài nói trở nên lôi cuốn và giàu sức sống. Vậy những biện pháp tu từ nào đang được sử dụng phổ biến hiện nay và tác dụng của chúng là gì? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về những biện pháp này cũng như cách chúng góp phần làm phong phú thêm ngôn ngữ viết và ngôn ngữ giao tiếp trong cuộc sống. 

Các biện pháp tu từ phổ biến

So sánh

So sánh là đối chiếu giữa hai đối tượng, có thể là sự vật, hiện tượng, tính chất,… để tìm sự giống nhau và khác nhau. Thông qua việc so sánh, tác giả sẽ làm rõ hơn bản chất, ý nghĩa của đối tượng được nhắc đến, giúp người đọc dễ hiểu hơn.

Trong phép so sánh, các từ ngữ thường được sử dụng là “như”, “giống như”,… Chúng tạo ra sự liên tưởng, giúp người đọc dễ hình dung và cảm nhận về đối tượng.

Ví dụ:

• Mai Linh xinh đẹp như hoa đào nở rộ vào mùa xuân. => So sánh vẻ đẹp của một cô gái với hoa đào, một loài hoa đẹp nổi tiếng vào mùa xuân.
• Lòng anh như biển cả, bao la và vô tận. => So sánh tấm lòng rộng lớn của anh với biển cả.
• Bài toán này khó như việc leo núi vậy. => So sánh độ khó của bài toán với việc leo núi để nhấn mạnh sự gian nan.

Nhân hóa

Một trong các biện pháp tu từ được sử dụng phổ biến là nhân hóa. Các sự vật, hiện tượng được gán cho hành động, đặc điểm, cảm xúc của con người. Phép nhân hóa giúp các đối tượng trở nên sống động, gần gũi và có hồn hơn trong mắt người đọc. Phép nhân hóa được dùng nhiều trong truyện ngắn, thơ ca, các tác phẩm văn học.

Ví dụ:

• Cây cối đứng im lặng, nhưng trái tim chúng vẫn đập trong gió. => Cây cối không có trái tim, nhưng phép nhân hóa đã làm cho chúng có cảm xúc như con người, làm nổi bật sự sống trong thiên nhiên.
• Mặt trời mỉm cười với thế giới. => Mặt trời không thể mỉm cười, nhưng phép nhân hóa này tạo nên hình ảnh về sự ấm áp, tươi vui của ngày mới.
• Cơn mưa khóc thầm trên mái nhà. => Cơn mưa không thể khóc, nhưng phép nhân hóa tạo ra hình ảnh cơn mưa như đang mang nỗi buồn.

Ẩn dụ

Phép ẩn dụ được dùng để diễn đạt khái niệm trừu tượng, cảm xúc hoặc trạng thái tinh thần bằng cách liên kết chúng với hình ảnh cụ thể.

Ví dụ:

• Thuyền về có nhớ bến chăng? Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền. => “Thuyền” ở đây ẩn dụ cho người đi xa, “Bến” ẩn dụ cho người ở lại.
• Nước non lận đận một mình. Thân cò lên thác, xuống ghềnh bấy nay. => “Thân cò” ẩn dụ cho người nông dân lao động vất vả.

Hoán dụ

Hoán dụ được dùng để diễn đạt sự vật, hiện tượng hoặc ý tưởng bằng cách đề cập đến một đối tượng khác có mối quan hệ gần với nó. Chẳng hạn như một bộ phận với cả toàn thể, vật chứa với vật được chứa,…

Ví dụ:

Áo nâu liền với áo xanh. Nông thôn cùng với thị thành đứng lên. => “Áo nâu” là trang phục của người nông dân, “áo xanh” là trang phục của người công nhân, “Nông thôn” chỉ người sống ở vùng quê, “thị thành” chỉ người sống ở đô thị. Câu thơ nhấn mạnh sự đoàn kết của hai tầng lớp.

Điệp ngữ

Có rất nhiều hình thức điệp ngữ như điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ chuyển tiếp. Điểm chung của chúng là tạo sự cộng hưởng, giúp nội dung trở nên nổi bật hơn.

Ví dụ:

• Chúng ta sẽ chiến đấu ở trên biển, chúng ta sẽ chiến đấu ở trên đất liền, chúng ta sẽ chiến đấu ở mọi nơi! => Câu này nhấn mạnh tinh thần chiến đấu kiên cường, không lùi bước của con người.
• Một đời người, một rừng cây, một đời người, một tấm lòng. => Lặp lại cụm "một đời người" để làm nổi bật ý nghĩa về sự ngắn ngủi của đời người và sự quý giá của tình yêu thương.

Liệt kê

Phép liệt kê được dùng để sắp xếp một chuỗi sự vật, hiện tượng. Nó làm nổi bật số lượng và sự đa dạng của nội dung được diễn đạt.

Ví dụ:

• Ngày hôm đó, trời mưa, gió lạnh, đất ướt và không khí nặng nề. => Liệt kê các yếu tố thời tiết để tạo hình ảnh rõ ràng về không gian và cảm xúc.
• Cô ấy có thể hát, nhảy, diễn kịch và làm rất nhiều điều tuyệt vời khác. => Liệt kê các khả năng của cô ấy để nhấn mạnh sự đa tài.
• Họ có đủ mọi thứ: từ tình yêu, sự hiểu biết đến lòng kiên nhẫn và sự cảm thông. => Liệt kê các phẩm chất để thể hiện sự hoàn hảo trong mối quan hệ.

Nói giảm, nói tránh

Nói giảm, nói tránh cũng là một trong các biện pháp tu từ thường được sử dụng. Mục đích của phép tu từ này là giảm tính tiêu cực của một vấn đề, giúp chúng ta diễn đạt lịch sự và tinh tế hơn.

Ví dụ:

• Anh ấy đã ra đi. => Thay vì nói trực tiếp "Anh ấy đã chết", câu này sử dụng "ra đi" để tránh sự nặng nề của cái chết.
• Bà ấy đã có tuổi. => Thay vì nói "Bà ấy già", cách nói này dùng từ "có tuổi" để giảm bớt sự thô lỗ và mang tính tôn trọng.
• Anh ấy đã không còn làm việc ở đây nữa. => Thay vì nói "Anh ấy bị sa thải", cách nói này giúp giảm bớt sự phán xét hoặc làm tổn thương người khác.

Nói quá

Nói quá, hay nói phóng đại, là biện pháp tu từ được dùng để cường điệu hóa một sự vật, hiện tượng, cảm xúc. Mục đích là gây chú ý, tạo ấn tượng mạnh mẽ với người đọc. Nói quá được áp dụng trong văn thơ lẫn cuộc sống đời thường.

Ví dụ:

• Cô ấy khóc một trận như mưa rào, như bão tố. => Việc so sánh khóc với mưa rào và bão tố làm tăng sự dữ dội của cảm xúc.
• Tôi đã đợi cô ấy cả thế kỷ rồi. => Câu này phóng đại thời gian chờ đợi để nhấn mạnh sự lâu dài, kéo dài.
• Căn phòng này rộng như cả một tòa lâu đài. => Sự so sánh này phóng đại sự rộng lớn của căn phòng, làm tăng cảm giác không gian rộng rãi.
• Công việc này khó như lên trời. => Phóng đại độ khó của công việc để thể hiện sự thử thách lớn lao.

Chơi chữ

Một trong các biện pháp tu từ khá thú vị là chơi chữ. Chơi chữ là cách dùng sự tương đồng về nghĩa, âm thanh hoặc cách viết giữa các từ để tạo hiệu ứng bất ngờ, hài hước hoặc sâu sắc.

Ví dụ:

• Bà già đi chợ cầu Đông. Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng? Thầy bói xem quẻ nói rằng: Lợi thì có lợi nhưng răng không còn. => Từ “lợi” thứ nhất là lợi ích, thuận lợi. Từ “lợi” thứ hai chỉ phần thịt bao quanh chân răng. Phép chơi chữ trong câu này có tác dụng tạo sự thú vị, dí dỏm: Thầy bói nhắc khéo bà già rằng bà đã quá già rồi thì lấy chồng làm gì nữa.
• Thật thà thẳng thắn thường thua thiệt. Lươn lẹo lọc lừa lại lên lương. => Câu này gồm các tiếng cùng phụ âm đầu, tạo cảm giác hài hước và châm biếm.

Tìm hiểu thêm về phép thế là gì.

Tác dụng của việc sử dụng các biện pháp tu từ

Tăng tính sinh động và hấp dẫn

Các biện pháp tu từ như phép so sánh, ẩn dụ, nhân hóa,... làm cho câu văn trở nên sinh động và dễ hình dung hơn. Ví dụ khi so sánh "Lòng anh rộng như biển cả", người đọc sẽ dễ dàng hình dung được tính cách của anh, qua đó cảm nhận sâu sắc hơn về nhân vật. Việc sử dụng phép nhân hóa như "Nụ cười của mẹ làm ấm cả căn phòng", cũng khiến cho sự vật, hiện tượng trở nên gần gũi, mang cảm xúc và sức sống.

Nhấn mạnh ý nghĩa và làm nổi bật thông điệp

Một số biện pháp như điệp ngữ, liệt kê hay nói quá giúp làm nổi bật các điểm quan trọng trong câu văn. Việc nhấn mạnh những đặc điểm hoặc sự kiện này giúp người nghe, người đọc dễ dàng tiếp nhận thông điệp và cảm nhận rõ ràng hơn về sự vật, hiện tượng.

Tạo tính thẩm mỹ và sự tinh tế trong ngôn ngữ

Nhiều biện pháp tu từ như ẩn dụ, hoán dụ, chơi chữ,... làm cho câu văn trở nên độc đáo và nâng cao tính thẩm mỹ của ngôn ngữ. Ví dụ sử dụng ẩn dụ trong câu "Biển cả mênh mông là trái tim bao la của người mẹ" làm cho lời nói trở nên lãng mạn và sâu sắc hơn, đồng thời khiến người nghe có cảm giác như đang hòa mình vào không gian mà tác giả tạo ra.

Gây sự bất ngờ và khơi gợi trí tưởng tượng

Các biện pháp tu từ như chơi chữ hay nói quá tạo ra những hình ảnh bất ngờ, làm người đọc phải dừng lại để suy ngẫm. Ví dụ, câu "Anh ấy mắng tôi như trời sắp sập" gây ấn tượng mạnh mẽ và khiến người đọc hình dung rõ hơn về sự nghiêm khắc và phóng đại của hành động.

Giao tiếp hiệu quả và tạo cảm xúc đồng cảm

Các biện pháp tu từ giúp truyền tải thông điệp một cách rõ ràng, dễ dàng kết nối cảm xúc giữa người nói và người nghe. Những từ ngữ tinh tế, nhẹ nhàng có thể làm giảm bớt sự căng thẳng trong giao tiếp như trong trường hợp nói giảm, nói tránh, giúp người giao tiếp trở nên lịch sự và tế nhị hơn.

Tạm kết

Các biện pháp tu từ là những công cụ không thể thiếu trong việc làm ngôn ngữ trở nên sinh động và hiệu quả hơn. Chúng giúp người nói, người viết thể hiện ý tưởng một cách rõ ràng và hấp dẫn, tạo ra sự liên kết cảm xúc mạnh mẽ giữa người giao tiếp với người tiếp nhận thông điệp. Việc sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ giúp câu văn trở nên sắc nét, nổi bật và dễ ghi nhớ hơn, đồng thời làm phong phú thêm vốn từ vựng và khả năng sáng tạo ngôn ngữ. Hy vọng bài viết hữu ích với bạn.

Nếu bạn là sinh viên đang tìm kiếm một chiếc laptop phù hợp với nhu cầu học tập và giải trí, đừng bỏ lỡ cơ hội sở hữu những mẫu laptop chất lượng, giá cả phải chăng tại FPT Shop. Với cấu hình mạnh mẽ, thiết kế tinh tế và tính năng vượt trội, những chiếc laptop này sẽ giúp bạn hoàn thành tốt mọi công việc học tập, từ viết luận đến thuyết trình. Hãy nhanh tay đến cửa hàng hoặc truy cập website để chọn chiếc laptop ưng ý, giúp việc học trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn:

Laptop sinh viên

Xem thêm:

• Top 10 ứng dụng học Ngữ Văn hiệu quả nhất trên điện thoại
• Ôn Thi Đại Học: Ứng dụng hữu ích giúp bạn chuẩn bị kỹ lưỡng cho kỳ thi quan trọng