Bavia là gì? Khái niệm, nguyên nhân và cách khắc phục trong gia công cơ khí

Khi nhắc đến quá trình gia công kim loại, người ta thường quan tâm đến độ chính xác và tính thẩm mỹ của chi tiết. Tuy nhiên, có một yếu tố thường xuyên gây ra phiền toái nhưng ít được chú ý, đó chính là bavia. Vậy bavia là gì và vì sao việc khử bavia lại quan trọng trong quá trình sản xuất cơ khí?

Bavia là gì?

Trong gia công cơ khí, bavia là phần vật liệu thừa hoặc đường gờ sắc nhỏ còn sót lại ở mép, rìa chi tiết sau các quá trình cắt gọt, phay, tiện, mài hoặc khoan.

Bavia hình thành khi phoi (mảnh vụn vật liệu) chưa được tách hoàn toàn khỏi bề mặt gia công, làm cho đường biên không được “dứt khoát”. Kết quả là các cạnh sản phẩm xuất hiện một lớp kim loại mỏng, nhô lên và thường rất sắc.

Việc nhận biết bavia khá đơn giản, có thể thực hiện bằng mắt thường, chạm tay để cảm nhận, sử dụng máy đo độ nhám hoặc chụp ảnh macro để quan sát chi tiết.

Nguyên nhân tạo ra bavia

Sau khi đã hiểu bavia là gì, chúng ta hãy cùng tìm hiểu những nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này trong quá trình gia công cơ khí:

• Quá trình cắt không dứt khoát: Khi lực cắt ở giai đoạn cuối không đủ lớn, phoi không thoát ra hết mà còn bám lại, tạo thành gờ mỏng. Ngoài ra, sự rung lắc của dao hoặc phôi trong quá trình gia công cũng khiến đường cắt không mịn, dễ phát sinh bavia.
• Dao cắt bị mòn: Khi dao cụ mất độ sắc, quá trình cắt không còn chính xác, dẫn đến bề mặt chi tiết bị xước và xuất hiện bavia. Bên cạnh đó, nhiệt độ cao tại vùng cắt còn gây biến dạng phôi khiến biên chi tiết gồ ghề hơn.
• Thông số công nghệ không tối ưu: Các yếu tố như tốc độ cắt, lượng ăn dao, độ sâu cắt hoặc góc cắt nếu thiết lập không chính xác sẽ làm cho phoi khó tách ra khỏi chi tiết, từ đó tạo thành bavia.

Cách khắc phục bavia

Sau khi đã tìm hiểu bavia là gì và nguyên nhân hình thành, bước tiếp theo là áp dụng các biện pháp khắc phục nhằm hạn chế hoặc loại bỏ hiện tượng này trong gia công cơ khí:

• Lựa chọn thông số cắt tối ưu: Điều chỉnh tốc độ cắt, lượng ăn dao, độ sâu cắt phù hợp với từng loại vật liệu để đảm bảo phoi được tách gọn gàng. Đồng thời, sử dụng đầy đủ dung dịch làm mát và bôi trơn sẽ giúp giảm ma sát, hạ nhiệt độ vùng cắt, từ đó hạn chế bavia.
• Dùng dao sắc, chất lượng tốt: Dao cụ cần được kiểm tra, mài sắc hoặc thay mới định kỳ để tránh tình trạng dao bị cùn gây xước bề mặt. Ngoài ra, cần chọn loại vật liệu dao (thép gió, carbide…) và góc cắt thích hợp với phôi để đạt hiệu quả cao.
• Sử dụng công cụ tách bavia sau gia công: Trong trường hợp bavia khó tránh khỏi, có thể áp dụng các phương pháp khử bavia chuyên dụng để đảm bảo chất lượng sản phẩm cuối cùng.
• Cố định phôi và gá kẹp chắc chắn: Rung động trong quá trình gia công là nguyên nhân phổ biến gây ra bavia. Vì vậy, cần đảm bảo dao, bàn máy và đồ gá phôi được siết chặt, cố định vững chắc trước khi tiến hành cắt.
• Cải tiến dụng cụ và công nghệ: Với những bavia khó cắt, có thể sử dụng dao có lớp phủ (TiN, TiAlN…) để tăng độ bền, giảm ma sát hoặc áp dụng công nghệ cắt không tiếp xúc như laser, tia nước áp lực cao nhằm giảm thiểu tối đa bavia ở các chi tiết phức tạp.

Khử bavia là gì?

Khử bavia là quá trình loại bỏ các gờ sắc, phần kim loại thừa còn bám trên chi tiết sau gia công. Doanh nghiệp cần thực hiện khử bavia trong quá trình gia công cơ khí vì những lý do quan trọng sau:

• Đảm bảo chất lượng sản phẩm: Khử bavia giúp bề mặt chi tiết nhẵn, đẹp và đạt tính thẩm mỹ cao. Mặc dù tốn thời gian nhưng đây là công đoạn bắt buộc nếu muốn sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng mong muốn.
• Đảm bảo an toàn cho người sử dụng: Các gờ bavia thường sắc nhọn, có thể gây trầy xước hoặc tai nạn trong quá trình sử dụng. Việc loại bỏ bavia giúp bảo vệ người dùng và giảm thiểu rủi ro mất an toàn.
• Ngăn chặn sự cố khi vận hành: Nếu chi tiết không được khử bavia, bề mặt gồ ghề có thể cản trở hoạt động trơn tru của máy móc, lâu ngày dẫn đến hao mòn, hỏng hóc và giảm tuổi thọ thiết bị.

Các phương pháp khử bavia phổ biến

Khử bavia bằng tay

Phương pháp này sử dụng các dụng cụ cầm tay đơn giản có lưỡi cong để loại bỏ trực tiếp phần bavia nhìn thấy được. Ngoài ra, giấy nhám cũng được dùng để chà trên bề mặt, giúp làm sạch và loại bỏ những vết lồi lõm nhỏ. Đây là phương pháp thủ công, chi phí thấp nhưng đòi hỏi nhiều công sức và thời gian.

Khử bavia bằng robot

Với phương pháp này, chi tiết gia công được đưa vào hệ thống robot xử lý bằng cơ học để đạt độ bóng bề mặt cao. Ưu điểm là tiết kiệm thời gian, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm đồng đều. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cho thiết bị robot thường khá cao.

Đánh đá bavia

Sử dụng các viên đá đánh bóng làm từ nhiều vật liệu khác nhau như ceramic, nhựa… với nhiều kích thước và hình dạng để phù hợp với từng loại chi tiết. Đây là phương pháp được áp dụng rộng rãi vì hiệu quả cao và khả năng xử lý nhiều sản phẩm cùng lúc.

Khử bavia bằng bàn chải

Phương pháp này sử dụng máy được gắn bàn chải trên trục quay để loại bỏ bavia và làm sạch bề mặt chi tiết. Người vận hành cần đưa sản phẩm dọc theo bàn chải quay để đạt hiệu quả. Ưu điểm là tốc độ xử lý nhanh nhưng đòi hỏi thao tác chính xác để tránh làm hỏng bề mặt chi tiết.

Khử bavia bằng phun hạt mài, hóa chất, siêu âm và tia nước

Ngày nay, nhiều công nghệ hiện đại đã được áp dụng trong quá trình khử bavia như phun hạt mài mòn, gia công bằng hóa chất, gia công bằng siêu âm hoặc cắt bằng tia nước. Những phương pháp này giúp tiết kiệm đáng kể thời gian so với cách làm thủ công truyền thống, đồng thời mang lại chất lượng gia công cao và bề mặt sản phẩm nhẵn mịn hơn.

Tuy nhiên, nhược điểm lớn của nhóm công nghệ này là có thể gây ảnh hưởng xấu đến môi trường. Vì vậy, chúng chưa được áp dụng rộng rãi trong mọi ngành sản xuất. Doanh nghiệp thường cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đầu tư và triển khai.

Lưu ý khi khử bavia

Để quá trình khử bavia diễn ra hiệu quả và an toàn, bạn cần chú ý một số điểm sau:

• Lựa chọn phương pháp phù hợp: Căn cứ vào chất liệu, kích thước và hình dạng chi tiết để chọn công nghệ khử bavia thích hợp, tránh lãng phí và đảm bảo hiệu quả cao.
• Trang bị bảo hộ lao động: Nếu khử bavia thủ công bằng tay, người vận hành nên đeo găng tay, kính bảo hộ để phòng ngừa tai nạn do cạnh sắc gây ra.
• Tối ưu dây chuyền sản xuất: Với số lượng sản phẩm lớn, doanh nghiệp nên đầu tư các loại máy vát mép hoặc máy đánh bóng rung để tăng năng suất và giảm nhân công.
• Xử lý các vị trí khó: Đối với các chi tiết có lỗ nhỏ hoặc góc khuất, nên sử dụng dao vát mép mini hoặc giũa kim chuyên dụng để đảm bảo bề mặt sạch sẽ và chính xác.

Tạm kết

Bavia nếu không được khử triệt để sẽ làm giảm chất lượng sản phẩm, gây mất an toàn và ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị. Chính vì vậy, việc khử bavia không đơn thuần là một công đoạn bổ sung mà là yếu tố bắt buộc để tạo nên những chi tiết cơ khí đạt chuẩn, vừa bền đẹp vừa an toàn trong quá trình sử dụng. Hy vọng bạn đã hiểu được cách khử bavia là gì thông qua bài viết này.

Một chiếc laptop Dell mạnh mẽ và bền bỉ sẽ giúp bạn làm việc, học tập và giải trí trơn tru, không bị gián đoạn. Tại FPT Shop, bạn có thể dễ dàng tìm thấy nhiều mẫu laptop Dell chính hãng với cấu hình đa dạng và mức giá hấp dẫn. Hãy đến ngay FPT Shop để trải nghiệm và chọn cho mình chiếc laptop Dell phù hợp!

Laptop Dell

Xem thêm: 

• CNC là gì? Tìm hiểu cách hoạt động, vai trò và ứng dụng thực tế trong các lĩnh vực
• Phoi là gì? Có bao nhiêu loại phoi và thuật ngữ phoi có gì khác với phôi trong chế tạo cơ khí?