Chuyên gia tâm lý Mỹ cảnh báo: Cần "rào chắn" AI cho giới trẻ

Theo báo cáo, việc hình thành các “mối quan hệ ảo” với trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với sự phát triển lành mạnh của thế hệ trẻ.

Chatbot có thể thay thế vai trò bạn bè trong đời thực

Một trong những điểm nhấn của báo cáo là việc ngày càng nhiều thanh thiếu niên coi AI như một người bạn thực sự. Nhiều em tâm sự, chia sẻ bí mật và thậm chí phát triển cảm xúc gắn bó với các chatbot mà không nhận ra mình đang tương tác với một hệ thống máy học. Mitch Prinstein, Trưởng khoa Tâm lý của APA, nhận định rằng một số thanh thiếu niên còn không biết rằng họ đang trò chuyện với một trí tuệ nhân tạo, điều này càng làm gia tăng nguy cơ hiểu nhầm và phát triển các hành vi lệch chuẩn trong giao tiếp xã hội.

Báo cáo của APA chỉ ra nhiều vấn đề tiềm ẩn có thể phát sinh nếu thanh thiếu niên quá phụ thuộc vào AI trong giao tiếp hàng ngày. Các mối quan hệ hình thành với chatbot có thể không phản ánh đúng bản chất tương tác giữa người với người, từ đó làm suy giảm kỹ năng xã hội, giảm khả năng kết nối cảm xúc thực tế và gây ảnh hưởng đến nhận thức hành vi. Bên cạnh đó, việc thiếu kỹ năng đánh giá thông tin khiến người trẻ dễ bị ảnh hưởng bởi nội dung sai lệch, mang định kiến hoặc thậm chí nguy hiểm do AI tạo ra.

Đáng chú ý, APA nhấn mạnh rằng độ tuổi từ 10 đến 25 là giai đoạn định hình bản sắc cá nhân, hình thành kỹ năng sống và khả năng ra quyết định dài hạn. Việc tiếp xúc thường xuyên với AI mà không có định hướng rõ ràng có thể tạo ra hệ lụy kéo dài đến tuổi trưởng thành, ảnh hưởng đến cách người trẻ xây dựng các mối quan hệ thực sự trong cuộc sống.

Để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sự phát triển lành mạnh của thanh thiếu niên, APA kêu gọi sự vào cuộc đồng bộ của các nhà phát triển công nghệ, phụ huynh và các nhà giáo dục. Theo đó, các công ty AI cần thiết kế giao diện rõ ràng, giúp người dùng nhận thức rằng họ đang tương tác với máy móc chứ không phải con người. Việc phân biệt sản phẩm dành cho trẻ em và người lớn không nên chỉ dựa vào tùy chọn tuổi tác mà cần có cách tiếp cận chuyên biệt, phù hợp với tâm lý từng nhóm tuổi.

Ngoài ra, APA đề xuất tích hợp các thiết lập quyền riêng tư tối ưu hơn, tránh việc thiết kế các tính năng dễ gây nghiện hoặc thao túng hành vi người dùng trẻ tuổi. Đặc biệt, những chatbot được sử dụng trong môi trường giáo dục hoặc hỗ trợ sức khỏe tinh thần cần được kiểm định chặt chẽ trước khi triển khai rộng rãi.

Về phía gia đình và nhà trường, APA khuyến khích phụ huynh và giáo viên giải thích cho trẻ cách hoạt động của AI, từ đó giúp các em có cái nhìn thực tế và khách quan hơn. Việc khuyến khích giao tiếp trực tiếp, hướng dẫn tư duy phản biện và phân tích các giới hạn của trí tuệ nhân tạo là điều cần thiết trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện trong đời sống học đường và cá nhân.

Nick Jacobson, giáo sư tại Đại học Dartmouth, cho rằng AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ tâm lý hiệu quả nếu được thiết kế phù hợp và có sự giám sát chuyên môn. Tuy nhiên, các hệ thống AI tổng quát hiện nay như ChatGPT, vốn không được phát triển chuyên biệt cho mục đích trị liệu, vẫn tiềm ẩn nguy cơ tạo ra nội dung sai lệch, phản cảm hoặc cổ vũ hành vi không lành mạnh. Ông nhấn mạnh rằng sự thấu hiểu và đồng cảm mà người dùng cảm nhận từ AI có thể mang lại cảm giác dễ chịu, nhưng cũng đồng thời khiến họ dễ hình thành sự lệ thuộc mà không nhận ra.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo tiếp tục phát triển với tốc độ chóng mặt, báo cáo của APA là lời nhắc kịp thời về tầm quan trọng của việc đặt giới hạn, định hướng và giáo dục công nghệ cho thanh thiếu niên. Khi AI trở thành một phần trong đời sống hàng ngày, việc trang bị kỹ năng sử dụng AI một cách tỉnh táo và có trách nhiệm sẽ là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển lành mạnh cho thế hệ tương lai.

Xem thêm:

• Tòa án Mỹ: Chưa thể xác định chatbot AI là "tự do ngôn luận" được bảo vệ

Nguồn: Cnet