Trường đại học đầu tiên của Việt Nam là trường nào? Khám phá lịch sử giáo dục lâu đời của nước ta

Việt Nam có truyền thống hiếu học lâu đời và từng hình thành những cơ sở đào tạo dành cho tầng lớp trí thức từ nhiều thế kỷ trước. Qua từng thời kỳ lịch sử, mô hình giáo dục cũng dần thay đổi để phù hợp với nhu cầu đào tạo nhân lực và quản lý xã hội. Nếu bạn cũng đang muốn tìm hiểu trường đại học đầu tiên của Việt Nam là gì và hệ thống đại học hiện đại đầu tiên xuất hiện ra sao, bài viết dưới đây sẽ giúp giải thích rõ hơn.

Trường đại học đầu tiên của Việt Nam là gì?

Trường đại học đầu tiên của Việt Nam thường được xác định là Quốc Tử Giám, nằm trong quần thể Văn Miếu – Quốc Tử Giám tại Hà Nội hiện nay. Công trình này được xây dựng dưới thời nhà Lý và giữ vai trò là trung tâm giáo dục cấp cao dành cho tầng lớp trí thức, quan lại và con em hoàng tộc trong xã hội phong kiến.

Văn Miếu được xây dựng trước vào năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông để thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho giáo. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho thành lập Quốc Tử Giám bên cạnh Văn Miếu nhằm đào tạo nhân tài phục vụ triều đình. Đây cũng là lý do Quốc Tử Giám thường được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam trong lịch sử giáo dục nước ta.

Ban đầu, Quốc Tử Giám chủ yếu dành cho hoàng tử và con em quý tộc. Tuy nhiên, qua nhiều triều đại sau đó, nơi đây dần mở rộng cho cả những học trò xuất sắc trong dân gian có thành tích học tập nổi bật.

Quốc Tử Giám thời phong kiến hoạt động ra sao?

Khi tìm hiểu trường đại học đầu tiên của Việt Nam, nhiều người thường tò mò cách học tập và vận hành tại Quốc Tử Giám khác gì so với hệ thống đại học hiện đại hiện nay. Trên thực tế, mô hình giáo dục thời phong kiến gắn rất chặt với Nho học, khoa cử và việc tuyển chọn quan lại phục vụ triều đình.

Chương trình học tập trung vào Nho học

Nội dung giảng dạy tại Quốc Tử Giám chủ yếu xoay quanh kinh điển Nho giáo, chữ Hán và các tư tưởng liên quan đến đạo đức, lễ nghi, trị quốc. Học trò phải học thuộc và phân tích các bộ sách kinh điển như Tứ thư, Ngũ kinh nhằm chuẩn bị cho hệ thống thi cử thời phong kiến.

Khác với đại học hiện đại đào tạo nhiều ngành nghề khác nhau, Quốc Tử Giám gần như chỉ tập trung vào giáo dục Nho học để hình thành tầng lớp trí thức phục vụ bộ máy hành chính nhà nước. Việc học không đơn thuần nhằm mở rộng kiến thức mà còn hướng đến xây dựng tư duy và phẩm chất phù hợp với tiêu chuẩn quan lại thời bấy giờ.

Gắn liền với hệ thống khoa cử

Hoạt động của Quốc Tử Giám liên hệ chặt chẽ với hệ thống thi cử phong kiến như thi Hương, thi Hội và thi Đình. Sau quá trình học tập, những người có kết quả tốt sẽ tham gia các kỳ thi nhằm tuyển chọn nhân tài cho triều đình.

Trong xã hội phong kiến, khoa cử gần như là con đường quan trọng nhất để một người bước vào bộ máy quan lại và thay đổi địa vị xã hội. Đây cũng là lý do việc học tại Quốc Tử Giám được xem là cơ hội rất lớn với tầng lớp trí thức thời xưa.

Nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam từng gắn liền với nền giáo dục Nho học và hệ thống khoa cử xuất phát từ Quốc Tử Giám qua các triều đại Lý, Trần và Lê. Có thể kể đến những tên tuổi tiêu biểu như Lê Quý Đôn với kiến thức uyên bác ở nhiều lĩnh vực, Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa và công thần thời Lê sơ, hay Chu Văn An, người từng giữ vai trò Tư nghiệp Quốc Tử Giám và được xem là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần chính trực, coi trọng đạo học trong lịch sử giáo dục Việt Nam.

Không giống mô hình đại học hiện nay

Dù thường được gọi là “trường đại học đầu tiên của Việt Nam”, Quốc Tử Giám thực tế khác khá nhiều so với khái niệm đại học hiện đại.

Nơi đây không đào tạo các lĩnh vực như khoa học tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế hoặc công nghệ mà chủ yếu phục vụ nhu cầu hành chính và giáo dục tư tưởng Nho giáo. Quy mô đào tạo cũng nhỏ hơn nhiều so với đại học ngày nay và đối tượng học tập thời đầu chủ yếu vẫn thuộc tầng lớp quý tộc hoặc trí thức được tuyển chọn.

Tuy vậy, xét trong bối cảnh lịch sử thời phong kiến, Quốc Tử Giám vẫn là cơ sở giáo dục cấp cao đầu tiên mang tính quốc gia và có ảnh hưởng lớn đến hệ thống học thuật Việt Nam suốt nhiều thế kỷ.

Các trường đại học hiện đại đầu tiên của Việt Nam

Nếu Quốc Tử Giám được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam dưới góc độ giáo dục phong kiến và Nho học, thì đến đầu thế kỷ XX, nước ta mới bắt đầu xuất hiện các cơ sở đào tạo theo mô hình đại học hiện đại kiểu phương Tây. Đây là giai đoạn hệ thống giáo dục dần chuyển sang hình thức đào tạo chuyên ngành với các lĩnh vực như y khoa, luật, khoa học và mỹ thuật thay vì chỉ tập trung vào Nho học và khoa cử như trước đây. Nhiều trường trong số đó hiện đã trở thành nền tảng cho các đại học lớn của Việt Nam ngày nay.

Đại học Đông Dương

Đại học Đông Dương được thành lập năm 1906 tại Hà Nội và thường được xem là trường đại học hiện đại đầu tiên của Việt Nam. Tên tiếng Pháp của trường là Université Indochinoise.

Mục tiêu ban đầu của nhà trường là đào tạo nguồn nhân lực phục vụ bộ máy hành chính, giáo dục và chuyên môn cho chính quyền Đông Dương thuộc Pháp. Chương trình giảng dạy thời điểm đó đã bao gồm nhiều lĩnh vực như y khoa, luật, khoa học, xây dựng và hành chính công theo mô hình giáo dục châu Âu.

Sau nhiều lần thay đổi về cơ cấu và hệ thống giáo dục trong thế kỷ XX, Đại học Đông Dương đã không còn tồn tại với tên gọi ban đầu. Tuy nhiên, nhiều cơ sở đào tạo và truyền thống học thuật từ ngôi trường này tiếp tục được duy trì trong hệ thống giáo dục đại học miền Bắc về sau. Đây cũng là lý do Đại học Quốc gia Hà Nội hiện thường xem Đại học Đông Dương là một phần nền tảng lịch sử hình thành của mình.

Trường Y khoa Đông Dương

Trường Y khoa Đông Dương (École de Médecine de l’Indochine) được thành lập năm 1902 và là một trong những cơ sở đào tạo chuyên ngành hiện đại đầu tiên tại Việt Nam.

Nhà trường được xây dựng nhằm đào tạo bác sĩ, y tá và nhân viên y tế phục vụ hệ thống bệnh viện thời Pháp thuộc. Đây cũng là giai đoạn nền y học phương Tây bắt đầu được đưa vào Việt Nam một cách bài bản hơn thay cho nhiều phương pháp chữa bệnh truyền thống trước đó.

Trong suốt thế kỷ XX, Trường Y khoa Đông Dương nhiều lần thay đổi tên gọi và cơ cấu đào tạo để phù hợp với hệ thống giáo dục mới. Sau năm 1945, trường mang tên Đại học Y Dược Hà Nội trước khi tách thành hai cơ sở đào tạo chuyên biệt vào năm 1961 gồm Đại học Y Hà Nội và Đại học Dược Hà Nội ngày nay. Vì vậy, cả hai trường hiện đều được xem là những đơn vị kế thừa nền tảng đào tạo y dược hiện đại xuất phát từ ngôi trường này.

Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương

Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương được thành lập năm 1925 tại Hà Nội dưới sự tham gia của họa sĩ Victor Tardieu và Nguyễn Nam Sơn.

Đây là trường mỹ thuật hiện đại đầu tiên của Việt Nam và có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành nền hội họa hiện đại nước ta. Nhà trường giảng dạy các kỹ thuật hội họa phương Tây kết hợp cùng yếu tố mỹ thuật truyền thống Việt Nam, từ đó đào tạo nên nhiều họa sĩ nổi tiếng như Tô Ngọc Vân, Nguyễn Phan Chánh hay Bùi Xuân Phái.

Sau Cách mạng Tháng Tám, hệ thống đào tạo mỹ thuật tiếp tục được phát triển dựa trên nền tảng học thuật và phương pháp giảng dạy từ trường Đông Dương trước đó. Đại học Mỹ thuật Việt Nam hiện nay cũng được xem là nơi lưu giữ rõ nét nhất truyền thống đào tạo và tư duy mỹ thuật hiện đại xuất phát từ ngôi trường này.

Tạm kết

Quốc Tử Giám thường được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam dưới góc độ giáo dục phong kiến, trong khi các trường như Đại học Đông Dương hay Trường Y khoa Đông Dương lại mở đầu cho hệ thống đại học hiện đại kiểu phương Tây tại nước ta. Dù khác nhau về mô hình đào tạo và bối cảnh lịch sử, những cơ sở này đều góp phần đặt nền móng cho giáo dục đại học Việt Nam qua nhiều thế hệ. Vì vậy, tìm hiểu trường đại học đầu tiên của Việt Nam cũng là cách nhìn lại quá trình phát triển học thuật và tri thức của dân tộc.

Laptop hiện gần như đã trở thành thiết bị không thể thiếu với sinh viên trong học tập, thuyết trình và học online hằng ngày. Tại FPT Shop, người dùng có thể dễ dàng tìm thấy nhiều mẫu laptop sinh viên chính hãng từ văn phòng cơ bản đến thiết kế đồ họa hoặc lập trình chuyên sâu. Bạn có thể đến trực tiếp cửa hàng hoặc truy cập website FPT Shop để trải nghiệm sản phẩm thực tế.

Xem thêm:

Đại học Quốc gia Hà Nội: Biểu tượng tri thức và đổi mới của nền giáo dục Việt Nam

Điểm danh các trường đại học tốt ở TPHCM về chất lượng giáo dục, môi trường học tập