Tìm hiểu Facebook Shadow Profile là gì? Rủi ro quyền riêng tư và cách tự bảo vệ mình

Bạn không cần có tài khoản Facebook để bị Facebook biết về bạn. Đây là điều khiến rất nhiều người sửng sốt khi tìm hiểu về Facebook Shadow Profile – một trong những cơ chế thu thập dữ liệu gây tranh cãi nhất của mạng xã hội lớn nhất thế giới.

Ngay cả khi bạn chưa từng đăng ký Facebook, nền tảng này vẫn có thể lưu giữ tên, số điện thoại, email và các mối liên kết xã hội của bạn, thông qua hành động của... người khác. Vậy Facebook Shadow Profile là gì, nó hoạt động ra sao và liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn ngừa tình trạng bị thu thập thông tin trái ý muốn?

Facebook Shadow Profile là gì?

Facebook Shadow Profile là thuật ngữ dùng để chỉ các tệp dữ liệu cá nhân được Facebook âm thầm thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, kể cả khi người đó không có tài khoản Facebook hoặc chưa từng cung cấp thông tin cho nền tảng này.

Điểm đáng nói là shadow profile thường được tạo ra mà không có sự đồng thuận rõ ràng của người bị thu thập dữ liệu. Dù bạn không chủ động chia sẻ bất kỳ thông tin nào, Facebook vẫn có thể xây dựng hồ sơ của bạn thông qua danh bạ của người dùng khác, hình ảnh bạn xuất hiện trong, hay thậm chí các mối quan hệ gián tiếp trong mạng lưới xã hội.

Cơ chế hoạt động của Facebook Shadow Profile

1. Thu thập từ danh bạ người dùng khác

Khi bạn bè của bạn cài đặt ứng dụng Facebook và cấp quyền truy cập danh bạ, Facebook có thể quét toàn bộ danh sách liên hệ, bao gồm cả bạn dù bạn không dùng Facebook. Đây là nguồn dữ liệu đầu tiên và phổ biến nhất để xây dựng shadow profile.

2. Nhận diện qua ảnh và gợi ý tag

Ngay cả khi bạn không đăng ảnh, nhưng bạn xuất hiện trong ảnh của người khác và bị nhận diện khuôn mặt, hệ thống cũng sẽ ghi nhận thông tin liên quan đến bạn như tên, vị trí, ngày tháng. Từ đó, những dữ liệu bổ sung về bạn có thể được gán vào một hồ sơ ngầm.

3. Kết nối gián tiếp từ mạng xã hội

Facebook không chỉ dùng dữ liệu từ một nguồn, mà còn tổng hợp từ nhiều kết nối gián tiếp. Nếu có nhiều người dùng chung số điện thoại, email, hoặc có quan hệ xã hội tương đồng, Facebook sẽ phân tích để xác lập danh tính, tạo thành một "hồ sơ bóng".

Facebook tạo Shadow Profile nhằm mục đích gì?

Theo Facebook, lý do chính của việc tạo shadow profile là để:

• Tăng độ chính xác cho tính năng gợi ý kết bạn (People You May Know).
• Hỗ trợ xác minh người dùng khi tạo tài khoản mới, từ đó nhanh chóng gợi ý các kết nối có liên quan.
• Cải thiện độ phủ và hiệu quả quảng cáo, dù điều này không được Facebook chính thức thừa nhận.

Tuy nhiên, việc thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân mà không có sự đồng ý của người liên quan khiến Shadow Profile trở thành chủ đề gây tranh cãi trong giới công nghệ và pháp lý.

Các rủi ro tiềm ẩn từ Shadow Profile

1. Vi phạm quyền riêng tư cá nhân

Việc dữ liệu được lưu giữ mà người dùng không hề hay biết làm dấy lên lo ngại lớn về quyền kiểm soát thông tin cá nhân. Người bị thu thập không thể truy cập, sửa đổi hay xóa dữ liệu – một điều vi phạm nguyên tắc minh bạch và tự quyết trong bảo mật.

2. Dễ bị khai thác cho quảng cáo và mục đích khác

Dù bạn không có tài khoản Facebook, nền tảng vẫn có thể nhận diện được bạn khi bạn truy cập một website có tích hợp pixel Facebook. Từ đó, dữ liệu shadow profile kết hợp với hành vi duyệt web có thể giúp các công ty chạy quảng cáo hướng mục tiêu mà bạn không hề biết.

3. Rủi ro bị rò rỉ hoặc đánh cắp dữ liệu

Một hồ sơ không chính thức như shadow profile sẽ khó kiểm soát hơn so với tài khoản chính thống. Trong trường hợp hệ thống bị tấn công hoặc dữ liệu bị lộ, bạn có thể là nạn nhân của hành vi rò rỉ thông tin mà không thể truy vết nguồn gốc.

Facebook Shadow Profile từng bị lộ ra sao?

Trong scandal Cambridge Analytica, hàng chục triệu hồ sơ người dùng bị rò rỉ để phục vụ chiến dịch chính trị. Một phần trong đó bao gồm cả các shadow profile nghĩa là có những người chưa từng sử dụng Facebook cũng có thông tin bị thu thập và khai thác.

Sự việc này khiến cả thế giới nhận ra rằng, Facebook không chỉ nắm dữ liệu của người dùng đang hoạt động, mà còn xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu rộng lớn từ nhiều nguồn ngoại vi.

Làm sao để hạn chế Facebook Shadow Profile?

Dù không thể xóa shadow profile nếu bạn chưa có tài khoản, bạn vẫn có thể giảm thiểu rủi ro từ cơ chế này bằng một số biện pháp phòng ngừa dưới đây:

1. Yêu cầu bạn bè không đồng bộ danh bạ

Nếu bạn bè bạn không chia sẻ danh bạ lên Facebook, khả năng dữ liệu của bạn bị thu thập sẽ giảm đáng kể. Hãy chủ động đề nghị những người thân quen vô hiệu hóa tính năng đồng bộ danh bạ.

2. Tránh dùng email, số điện thoại chính cho liên hệ cá nhân

Nên sử dụng thông tin liên hệ phụ khi trao đổi với người hay dùng Facebook. Việc này giúp hạn chế việc các dữ liệu chính thức bị lọc vào cơ sở dữ liệu của nền tảng.

3. Giảm thiểu việc xuất hiện trong ảnh của người khác

Dù khó tránh hoàn toàn, nhưng việc hạn chế gắn thẻ hoặc xuất hiện trong ảnh bạn bè đăng lên có thể phần nào ngăn Facebook phân tích các kết nối xã hội và khuôn mặt.

4. Cẩn trọng khi truy cập website có Facebook Pixel

Nếu truy cập website có tích hợp công cụ quảng cáo của Facebook, hệ thống có thể tiếp tục thu thập thông tin về hành vi online của bạn. Sử dụng trình duyệt riêng tư hoặc chặn theo dõi có thể giảm rủi ro này.

Facebook Shadow Profile có vi phạm luật?

Tại nhiều quốc gia châu Âu, việc thu thập dữ liệu không được sự đồng ý là vi phạm quy định của GDPR (Quy định bảo vệ dữ liệu chung). Facebook từng bị nhiều tổ chức kiện tụng và chịu phạt hàng tỷ USD vì thu thập và xử lý dữ liệu trái phép – bao gồm cả shadow profile.

Tuy vậy, ở một số nơi như Mỹ hoặc các quốc gia Đông Nam Á, khung pháp lý chưa đủ mạnh để kiểm soát cơ chế này. Điều này khiến Facebook Shadow Profile vẫn tồn tại mà ít bị truy cứu.

Kết luận

Facebook Shadow Profile là gì? - đó là một cơ chế thu thập thông tin thụ động mà Facebook sử dụng để tạo hồ sơ cho cả những người không có tài khoản trên nền tảng. Dù Facebook khẳng định mục tiêu là hỗ trợ kết nối, nhưng thực tế, điều này đặt ra thách thức lớn về quyền riêng tư.

Việc hiểu rõ Facebook Shadow Profile là gì không chỉ giúp bạn nâng cao nhận thức về quyền dữ liệu cá nhân, mà còn chủ động hơn trong việc bảo vệ thông tin của bản thân và người thân.

Việc bảo mật thông tin cá nhân đang ngày càng quan trọng trong thời đại số. Hãy cân nhắc sử dụng điện thoại có chế độ bảo mật cao như Samsung hoặc iPhone hỗ trợ mã hóa thiết bị toàn diện, hiện đều có tại FPT Shop với nhiều ưu đãi hấp dẫn. Truy cập ngay tại đây để tham khảo các mẫu iPhone ngay bên dưới: 

• iPhone

Xem thêm: 

• Profile là gì? Chức năng của Profile và những nội dung cần điền trong Profile, bạn đã biết chưa?
• Profile công ty là gì? Hướng dẫn cách tạo profile công ty chuyên nghiệp, khoa học và ấn tượng nhất