Đại học dân lập là gì? Loại hình này có gì khác biệt với công lập và tư thục?

Khi tìm hiểu về các loại hình trường đại học, chắc hẳn bạn đã từng nghe đến khái niệm “dân lập”. Vậy đại học dân lập là gì, mô hình này khác gì so với công lập hay tư thục? Bài viết sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết về nguồn gốc, đặc điểm và thực trạng của các trường dân lập hiện nay.

Đại học dân lập là gì?

Đại học dân lập là loại hình trường ngoài công lập từng xuất hiện ở Việt Nam từ đầu những năm 1990. Khác với đại học công lập được Nhà nước đầu tư bằng ngân sách, các trường dân lập hình thành nhờ nguồn vốn góp từ nhiều cá nhân, tổ chức xã hội hoặc hiệp hội nghề nghiệp.

Điểm đặc biệt của mô hình này là không thuộc sở hữu của một cá nhân riêng lẻ như tư thục, mà vận hành theo cơ chế tập thể. Hoạt động quản lý do hội đồng quản trị điều hành, trong đó đại diện cho các nhà sáng lập cùng đưa ra quyết sách. Nhờ vậy, các trường dân lập trở thành lựa chọn bổ sung cho hệ thống công lập, mở rộng cơ hội học tập cho thí sinh trong bối cảnh nhu cầu vào đại học ngày càng tăng.

Trong giai đoạn 1990 – 2005, nhiều trường dân lập đã được thành lập và đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng quy mô đào tạo. Một số trường tiêu biểu từng hoạt động theo mô hình dân lập gồm có:

• Trường Đại học Thăng Long (Hà Nội).
• Trường Đại học Hoa Sen (TP.HCM).
• Trường Đại học Văn Lang (TP.HCM).
• Trường Đại học Dân lập Hải Phòng.

Sau khi chuyển đổi, các trường này hiện đều tiếp tục hoạt động với danh nghĩa trường tư thục. Dù thay đổi hình thức quản lý, bản chất của các cơ sở này vẫn hướng đến mục tiêu phục vụ cộng đồng, tạo thêm cơ hội học tập cho sinh viên, đồng thời nâng cao tính cạnh tranh trong giáo dục đại học.

Sự khác biệt giữa đại học dân lập, công lập và tư thục

Để hiểu rõ Đại học dân lập là gì, cần đặt nó cạnh hai mô hình phổ biến khác là công lập và tư thục. Mỗi loại hình có sự khác biệt rõ về nguồn vốn, cơ chế quản lý và quyền lợi của người học.

Đại học công lập

• Nguồn vốn: Được Nhà nước đầu tư từ ngân sách quốc gia, chiếm phần lớn trong hoạt động đào tạo và đầu tư cơ sở vật chất.
• Cơ chế quản lý: Chịu sự quản lý trực tiếp của Nhà nước thông qua Bộ Giáo dục & Đào tạo hoặc bộ/ngành chủ quản.
• Học phí: Thường thấp hơn so với các trường ngoài công lập do được hỗ trợ kinh phí.

Đại học công lập thường được xem là “xương sống” của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, điển hình là các trường thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Hà Nội.

Đại học dân lập

• Nguồn vốn: Do các tổ chức xã hội, đoàn thể, hiệp hội nghề nghiệp hoặc nhiều cá nhân cùng góp vốn thành lập; không sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
• Cơ chế quản lý: Điều hành bởi hội đồng quản trị, trong đó đại diện các nhà sáng lập có quyền ra quyết định quan trọng. Điểm khác so với tư thục là vốn góp mang tính tập thể, không thuộc quyền sở hữu tuyệt đối của một cá nhân.
• Học phí: Cao hơn công lập nhưng thường thấp hơn một số trường tư thục.

Từ năm 2005, theo Luật Giáo dục, loại hình dân lập đã ngừng thành lập mới. Các trường dân lập cũ đều đã chuyển đổi sang mô hình tư thục.

Đại học tư thục

• Nguồn vốn: Hoàn toàn do cá nhân hoặc tổ chức tư nhân đầu tư và sở hữu. Đây là sự khác biệt lớn so với dân lập, vốn do nhiều cá nhân/tổ chức xã hội đồng sáng lập.
• Cơ chế quản lý: Chủ yếu do nhà đầu tư quyết định, hội đồng quản trị có thể tập trung quyền lực vào cổ đông lớn.
• Học phí: Cao hơn công lập, dao động tùy vào chính sách và mức độ đầu tư của trường.

Trường đại học tư thục có đặc điểm là hoạt động linh hoạt, chủ động về chương trình đào tạo, có thể liên kết với doanh nghiệp và đối tác quốc tế nhiều hơn.

Có nên học trường dân lập/tư thục không?

Khi hiểu rõ Đại học dân lập là gì, nhiều thí sinh băn khoăn liệu có nên chọn trường dân lập (nay là tư thục). Thực tế, chất lượng đào tạo phụ thuộc vào từng trường cụ thể, không hoàn toàn do mô hình quản lý.

Ưu điểm:

• Tạo thêm cơ hội trúng tuyển cho thí sinh.
• Cơ sở vật chất thường được đầu tư hiện đại và tiên tiến hơn.
• Chương trình đào tạo linh hoạt, gắn với nhu cầu thị trường.

Hạn chế:

• Học phí thường cao hơn trường công lập.
• Uy tín và chất lượng khác nhau tùy từng trường.

Như vậy, lựa chọn học trường tư thục (trước đây là dân lập) cần cân nhắc điều kiện tài chính, ngành học và uy tín của trường. Ví dụ một số trường tư thục nổi bật tại Việt Nam hiện nay có thể kể đến:

• Đại học Thăng Long (Hà Nội): Là một trong những trường dân lập đầu tiên của cả nước, nay hoạt động theo mô hình tư thục. Trường được đánh giá cao về các ngành Kinh tế, Ngôn ngữ, đặc biệt là Toán – Tin ứng dụng.
• Đại học Hoa Sen (TP.HCM): Nổi tiếng với môi trường học tập năng động, gắn kết với doanh nghiệp. Các ngành như Quản trị Kinh doanh, Thiết kế đồ họa, Công nghệ thông tin thường thu hút đông đảo sinh viên.
• Đại học FPT: Thuộc Tập đoàn FPT, được đánh giá cao về các ngành Công nghệ thông tin, Trí tuệ nhân tạo, Kinh doanh quốc tế. Trường có định hướng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường và hợp tác quốc tế sâu rộng.
• Đại học Văn Lang (TP.HCM): Có thế mạnh ở các ngành Kiến trúc, Thiết kế, Y Dược. Trường thường xuyên đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, tạo môi trường học tập thực hành cho sinh viên.
• Đại học Duy Tân (Đà Nẵng): Nhiều năm liền nằm trong nhóm trường tư thục hàng đầu, nổi bật ở các ngành Y Dược, Công nghệ thông tin, Du lịch – Khách sạn.

Tạm kết

Nếu trước đây bạn từng thắc mắc Đại học dân lập là gì, thì câu trả lời là đây là loại hình trường ngoài công lập, từng tồn tại ở Việt Nam và nay đã chuyển đổi thành tư thục. Dù tên gọi thay đổi, các trường này vẫn giữ vai trò đáng kể trong đào tạo, mở rộng cơ hội học đại học cho hàng chục nghìn thí sinh mỗi năm.

Dù là học tập tại trường công lập hay tư thục, sinh viên sẽ luôn cần đến một chiếc laptop bền bỉ, gọn nhẹ và có hiệu năng ổn định như người bạn đồng hành không thể thiếu trên hành trình chinh phục tri thức. Tại FPT Shop, bạn có thể tìm thấy nhiều mẫu laptop phù hợp với từng ngành học – từ công nghệ thông tin, thiết kế đồ họa đến kinh tế – với mức giá đa dạng và chính sách ưu đãi dành cho sinh viên.

Laptop sinh viên

Xem thêm:

Điểm danh các trường đại học tốt ở TPHCM về chất lượng giáo dục, môi trường học tập

Danh sách các trường đại học top đầu Hà Nội: 21+ lựa chọn tốt nhất cho tương lai