Cân bằng trắng trong nhiếp ảnh: Chìa khóa tạo nên màu sắc hoàn hảo trong từng khung hình

Nhiếp ảnh số không chỉ phụ thuộc vào khẩu độ, tốc độ và ISO, mà còn nằm ở cách máy ảnh hiểu màu của ánh sáng và sửa sai lệch để trắng là trắng, da người là da người. Đó chính là vai trò của cân bằng trắng trong nhiếp ảnh, một thiết lập giúp trung hòa ám màu theo nguồn sáng khác nhau như tungsten, huỳnh quang hay ánh sáng ngày. Khi làm chủ cân bằng trắng, ảnh trở nên tự nhiên, dễ hậu kỳ và ổn định giữa nhiều bối cảnh. 

Cân bằng trắng trong nhiếp ảnh là gì?

Cân bằng trắng trong nhiếp ảnh là quá trình điều chỉnh màu để các vùng lẽ ra phải trắng hiển thị trắng, từ đó toàn bộ màu còn lại được thể hiện chính xác hơn. Ở cấp độ vận hành, máy ảnh thay đổi điểm trung tính dựa trên nguồn sáng để loại bỏ ám vàng, ám xanh hoặc ám hồng không mong muốn. Mục tiêu cuối cùng là giữ các màu trung tính không bị lệch, bảo đảm cảm nhận “tự nhiên” như mắt nhìn thực tế.

Vì sao cân bằng trắng lại quan trọng?

Mỗi nguồn sáng có phổ và nhiệt độ màu khác nhau nên nếu không sửa, ảnh sẽ bị lệch màu tổng thể, đặc biệt ở tông da và sản phẩm. Cân bằng trắng trong nhiếp ảnh đúng giúp da người trông thật, màu sản phẩm đồng nhất giữa các shot và giảm thời gian hậu kỳ vì không phải “cứu” màu lệch. Ngoài tính kỹ thuật, cân bằng trắng còn là công cụ sáng tạo khi cố ý giữ ấm hay làm mát để tạo không khí cho khung hình.

Mối quan hệ giữa cân bằng trắng với RAW và JPEG

Khi chụp RAW, cân bằng trắng có thể điều chỉnh linh hoạt ở hậu kỳ mà gần như không suy hao chất lượng vì thông tin màu được giữ lại. Với JPEG, biên độ chỉnh WB nhỏ hơn vì máy ảnh đã nén và xử lý màu màu ngay lúc ghi file. Do đó, nếu chụp JPEG cho nhu cầu ra ảnh nhanh, đặt cân bằng trắng chuẩn ngay tại hiện trường càng quan trọng.

Nhiệt độ màu và thang Kelvin trong cân bằng trắng

Kelvin là gì?

Nhiệt độ màu được đo bằng đơn vị Kelvin, mô tả xu hướng ấm – lạnh của ánh sáng: Kelvin thấp cho sắc ấm, Kelvin cao cho sắc lạnh. Khái niệm dựa trên vật đen tuyệt đối: tăng nhiệt sẽ chuyển quang phổ bức xạ từ đỏ cam sang xanh dương, tạo cảm nhận màu khác nhau trong ảnh. Làm chủ Kelvin giúp kiểm soát bầu không khí và sự nhất quán màu giữa các nguồn sáng.

Các mốc tham chiếu phổ biến

Candlelight thường nằm khoảng 1800–2000K, tạo sắc ấm, thân mật và rất vàng. Bóng sợi đốt/tungsten khoảng 2800–3200K, vẫn thiên ấm và dễ khiến ảnh ám vàng nếu không cân bằng trắng trong nhiếp ảnh phù hợp. Ánh sáng ngày giữa trưa khoảng 5500–6000K trung tính, trong khi bóng râm/âm u có thể lên 6000–7000K hoặc cao hơn, thiên lạnh và dễ ám xanh.

Nhóm dải Kelvin thường dùng

Nhiều tài liệu hướng dẫn thực hành gói các dải Kelvin thành ba nhóm để dễ chọn nhanh: 2000–3000K cho cảm nhận ấm trong nhà, 3000–4500K cho tungsten và thời điểm sớm/muộn trong ngày, và 4600–6500K cho ánh sáng trực tiếp/âm u ngoài trời. Khi hiểu dải này, việc chọn preset hay thiết lập thủ công sẽ nhanh và chính xác hơn. Kết hợp Kelvin với chỉnh Tint trong phần mềm giúp loại bỏ lệch xanh–đỏ tươi vốn không nằm trên trục Kelvin.

Cài đặt cân bằng trắng trên máy và trong hậu kỳ

AWB, preset và custom

Auto White Balance (AWB) tự nhận diện nguồn sáng và đặt WB, tiện lợi nhưng có thể sai trong ánh sáng hỗn hợp hoặc cảnh thiếu vùng trung tính. Preset như Daylight, Shade, Cloudy, Tungsten, Fluorescent là cấu hình nhanh cho bối cảnh phổ biến, phù hợp khi cần tốc độ và tính nhất quán cơ bản. Custom WB dựa trên tham chiếu trung tính như thẻ xám/white balance card cho độ chính xác cao nhất tại hiện trường.

Dùng thẻ xám và thẻ cân bằng trắng

Thẻ xám 18% truyền thống chủ yếu phục vụ đo sáng/phơi sáng chuẩn nhờ phản xạ trung bình, dù vẫn có thể dùng tham chiếu WB trong một số quy trình nhất định. Nhà sản xuất thiết bị đo màu khuyến nghị dùng thẻ cân bằng trắng có phản xạ trung tính phổ rộng để hiệu chuẩn WB, thay vì thẻ xám 18% vốn tối ưu cho phơi sáng. Trong thực tế, nhiều nhiếp ảnh gia đặt card tham chiếu ở đầu buổi chụp để khóa WB đồng nhất cho cả series ảnh.

Quy trình chỉnh trong phần mềm

Khi xử lý RAW, công cụ Eyedropper cho phép chọn một vùng trung tính trong ảnh để phần mềm cân lại điểm trắng tự động. Sau điểm trắng, tinh chỉnh thêm Kelvin và Tint để đạt màu da, nền và trang phục đúng mong muốn mà không phá vỡ cân bằng tổng thể. Với JPEG, nên hạn chế thay đổi mạnh vì dữ liệu màu đã nén và dễ suy giảm tự nhiên màu sắc.

Thực hành cân bằng trắng theo bối cảnh

Trong nhà ánh sáng ấm

Đèn tungsten/sợi đốt tạo ám vàng rõ, vì vậy preset Tungsten hoặc đặt Kelvin khoảng 2800–3200K là lựa chọn khởi điểm hợp lý. Với đèn LED đời mới, dải Kelvin có thể thay đổi, nên chụp test và tinh chỉnh tint nếu xuất hiện ám xanh/magenta. Nếu bối cảnh hỗn hợp, cân nhắc tắt bớt nguồn phụ hoặc dùng gel lọc để đồng nhất nguồn sáng trước khi đặt cân bằng trắng trong nhiếp ảnh.

Ngoài trời nắng, râm, âm u

Ánh sáng trưa gần 5500–6000K cho tông trung tính, thường preset Daylight là đủ ổn định. Bóng râm và trời u ám đẩy Kelvin lên 6000–7000K hoặc hơn, dễ ám xanh, có thể chuyển sang preset Shade/Cloudy để kéo ảnh ấm lại. Với cảnh chuyển giao nắng–râm, custom WB tại vị trí chủ thể giúp giữ tông da ổn định qua nhiều khung hình.

Sản phẩm và chân dung

Nhiếp ảnh sản phẩm cần độ trung thực cao, nên ưu tiên custom WB với thẻ tham chiếu và giữ cố định setup đèn để đảm bảo nhất quán. Chân dung quan trọng nhất là tông da, tránh để ảnh quá lạnh hoặc quá ấm che mất sắc độ tự nhiên, có thể tinh chỉnh tint sau khi cân bằng trắng trong nhiếp ảnh cơ bản. Nếu quay/chụp đa máy, đồng bộ Kelvin từng máy để giảm sai số khi ghép hậu kỳ.

Lỗi thường gặp và cách khắc phục

Lệ thuộc hoàn toàn vào AWB

AWB dễ bị đánh lừa ở ánh sáng hỗn hợp hoặc cảnh thiếu vùng trung tính, dẫn đến màu thay đổi giữa các frame. Trong trường hợp này, đặt preset gần đúng hoặc custom WB giúp duy trì sự nhất quán. Thực hành một ảnh tham chiếu với card đầu buổi chụp có thể tiết kiệm thời gian hiệu chỉnh hàng loạt về sau.

Dùng sai thẻ tham chiếu

Thẻ xám 18% được thiết kế ưu tiên đo sáng, không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu cho WB nếu tính trung tính quang phổ không đảm bảo. Thẻ white balance chuyên dụng hoặc bảng màu có mảng trung tính giúp máy/ phần mềm xác định điểm trắng chính xác hơn. Khi thiếu công cụ, có thể chọn vùng xám/trắng thật sự trung tính trong cảnh, nhưng cần cảnh giác bề mặt bóng hoặc vật liệu có màu ẩn.

Bỏ qua tint và chỉ chỉnh Kelvin

Kelvin xử lý trục ấm–lạnh, nhưng nhiều nguồn sáng gây lệch xanh–hồng cần can thiệp ở trục tint mới đạt màu chuẩn. Sau khi đưa Kelvin về gần đúng, quan sát tông da và vùng trung tính để tinh chỉnh tint đến khi mất ám không mong muốn. Đây là bước mấu chốt để hoàn thiện cân bằng trắng trong nhiếp ảnh ở cấp độ chuyên nghiệp.

Khai thác cân bằng trắng sáng tạo

Cố ý giữ ấm hoặc làm mát

Không phải lúc nào “trung tính tuyệt đối” cũng là đích đến, vì WB là một phần của câu chuyện thị giác và cảm xúc ảnh. Giữ WB ấm giúp khung hình hoàng hôn giàu cảm xúc, trong khi WB mát tạo bầu không khí tĩnh lặng, mơ hồ cho cảnh sớm/chiều. Bí quyết là kiểm soát chủ ý, tránh để ám màu làm sai màu quan trọng như da người hoặc sản phẩm.

Nhất quán chuỗi ảnh

Các dự án lookbook, product catalog hay phim trường đa camera đòi hỏi WB đồng nhất để hậu kỳ mượt và màu thương hiệu không sai lệch. Thiết lập Kelvin cố định theo setup đèn, kiểm soát phông và bề mặt phản xạ giúp chuỗi ảnh liền mạch. Nếu bắt buộc thay đổi bối cảnh, chụp một khung có thẻ tham chiếu trong mỗi set để đồng bộ màu về sau.

Kết hợp ánh sáng nhân tạo

Khi trộn đèn liên tục và ánh sáng tự nhiên, hãy chọn một “điểm neo” Kelvin rồi dùng gel hoặc chỉnh đèn để kéo nguồn còn lại về gần điểm neo. Sau đó, cân bằng trắng trong nhiếp ảnh ở máy hoặc hậu kỳ sẽ chỉ còn tinh chỉnh nhẹ, tránh màu loạn giữa các khu vực. Cách làm này đặc biệt hữu ích cho studio tại gia và set quay nhỏ gọn.

Tạm kết

Cân bằng trắng trong nhiếp ảnh là kỹ năng nền tảng để bảo toàn màu trung thực, làm chủ cảm xúc khung hình và rút ngắn thời gian hậu kỳ. Khi hiểu thang Kelvin, phân biệt AWB–preset–custom và dùng đúng tham chiếu, việc kiểm soát ám màu trở nên chủ động và ổn định. Từ đó, mỗi bức ảnh đều bắt đầu từ một điểm trắng “đáng tin” trước khi sáng tạo tiếp.

Để dễ dàng thực hành và làm chủ các kỹ thuật cân bằng trắng, một chiếc điện thoại có chế độ chụp ảnh chuyên nghiệp (Pro mode) cho phép tùy chỉnh WB thủ công là một công cụ tuyệt vời. Hãy ghé ngay FPT Shop để khám phá các dòng smartphone Samsung Galaxy mới nhất với camera mạnh mẽ, giúp bạn thỏa sức sáng tạo và chinh phục nghệ thuật nhiếp ảnh.

Điện thoại Samsung

Xem thêm:

• Tổng hợp các tip chụp ảnh đẹp trong mọi điều kiện ánh sáng
• Mách bạn cách chụp ảnh đẹp bằng điện thoại thông minh đúng chuẩn