Nhận diện các hình thức lừa đảo qua mạng và cách phòng tránh hiệu quả nhất mọi người cần biết

Lừa đảo qua mạng đang ngày càng trở thành mối đe dọa nguy hiểm đối với mọi người, đặc biệt là trong môi trường doanh nghiệp. Dưới đây là các hình thức lừa đảo qua mạng phổ biến mà bạn nên nắm để bảo vệ bản thân và doanh nghiệp của bạn.

1. Lừa đảo qua mạng là gì?

Lừa đảo qua mạng là một vấn đề nghiêm trọng trong thời đại số hóa hiện nay. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp và cả hệ thống kinh tế toàn cầu. Vậy lừa đảo qua mạng là gì và làm thế nào để người dùng có thể phòng tránh?

Lừa đảo qua mạng (hay còn gọi là cyber fraud) là các hành vi gian lận, lừa đảo được thực hiện thông qua các phương tiện kỹ thuật số như email, website, tin nhắn điện thoại, mạng xã hội, và ứng dụng di động. Mục đích của lừa đảo qua mạng thường là lấy cắp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, hoặc gây thiệt hại tài chính cho nạn nhân.

Phổ biến nhất trong những hình thức lừa đảo qua mạng chính là qua Cuộc gọi (Scam Calls/Voice Phishing), Tin nhắn (Smishing) và qua Email (Email Phishing). Đây là khi kẻ gian gửi các nội dung giả mạo như từ các ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc các dịch vụ trực tuyến quen thuộc của người dùng, yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân như tên người dùng, mật khẩu, số thẻ tín dụng, để sau đó sử dụng thông tin này để lấy cắp hoặc sử dụng phi lợi nhuận.

Các biện pháp phòng tránh lừa đảo qua mạng bao gồm việc giữ bí mật thông tin cá nhân, không chia sẻ thông tin quan trọng qua email hoặc tin nhắn không tin cậy, kiểm tra địa chỉ URL trước khi truy cập vào các trang web nhạy cảm như ngân hàng, và cài đặt các phần mềm bảo mật đáng tin cậy để ngăn chặn các hoạt động gian lận trên máy tính và điện thoại di động như diệt Virus có bản quyền.

Điều quan trọng nhất là tạo ra một ý thức an toàn khi sử dụng internet và luôn luôn cảnh giác trước những thông tin không mong đợi từ các nguồn không rõ nguồn gốc. Việc này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo qua mạng và bảo vệ được thông tin cá nhân cũng như tài sản của mình.

2. Các hình thức lừa đảo qua mạng và dấu hiệu nhận biết

Để phòng tránh lừa đảo qua mạng một cách hiệu quả, điều quan trọng nhất là bạn cần phải thực sự cảnh giác và biết cách nhận diện các dấu hiệu lừa đảo để bảo vệ bản thân cũng như thông tin cá nhân.

Dưới đây là một số hình thức lừa đảo phổ biến và dấu hiệu nhận biết để bạn có thể tự bảo vệ mình trước những mối đe dọa này.

2.1.Cuộc gọi lừa đảo (Scam Calls / Voice Phishing)

Cơ bản và dễ gặp nhất chính là lừa đảo qua điện thoại (Scam Calls hay mới hơn gần đây là Voice Phising). Một số kẻ gian sử dụng cuộc gọi điện thoại để lừa đảo người dùng. Bằng bất cứ vai trò nào, chúng có thể giả danh là nhân viên ngân hàng, cơ quan công an - chính phủ, hoặc công ty dịch vụ để yêu cầu bạn cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện các giao dịch không an toàn. 

Dấu hiệu nhận biết thường là là sự cấp bách trong giọng nói, hối thúc, đe dọa hoặc yêu cầu làm theo những gì được yêu cầu ngay lập tức mà không có thông tin rõ ràng về người gọi. Thêm nữa là giọng nói không được nhẹ nhàng, có rất nhiều tiếng ồn trong cuộc gọi do không có nghiệp vụ trong ngành tư vấn viên và thiết bị tiêu chuẩn trong lĩnh vực.

Thời gian gần đây cũng xuất hiện thêm hình thức lừa đảo cũng là qua cuộc gọi nhưng có sử dụng thêm AI để biến đổi giọng nói thành người được giả dạng, thậm chí là biến đổi khuôn mặt khi được yêu cầu gọi video call. Vì vậy, trong trường hợp bạn nhận thấy có điều bất thường nhưng không chắc chắn, hãy yêu cầu gặp mặt trực tiếp đối phương khi có thể.

2.2. Lừa đảo qua email (Email Phishing)

Email Phishing là một trong những hình thức lừa đảo phổ biến nhất qua email. Kẻ gian sẽ gửi email giả mạo từ các tổ chức, ngân hàng, hoặc dịch vụ trực tuyến, yêu cầu bạn cung cấp thông tin cá nhân như tên đăng nhập, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng. 

Dấu hiệu nhận biết của hình thức này chính là các lỗi chính tả, địa chỉ email không đúng hoặc yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, nhạy cảm. Thứ hai là email đó không nằm trong thư mục “Hộp thư đến” chính thức, mà sẽ nằm ở mục spam hay tin rác.

Nếu trong trường hợp vẫn nghi ngờ thì bạn có thể gọi điện lên tổ chức đó để xác minh về tính hợp pháp của email, nếu quan trọng thì có thể tới trực tiếp để xác nhận (ví dụ như ngân hàng).

2.3. Trang web giả mạo (Fake Websites)

Kẻ gian có thể tạo ra các trang web giả mạo của các tổ chức, cửa hàng trực tuyến để lừa đảo người dùng. Những trang web này thường có địa chỉ URL không đúng, chứa các lỗi kỹ thuật cơ bản như font chữ, các danh mục sắp xếp lộn xộn hay thậm chí là thiếu thông tin ở nhiều nơi. 

Dấu hiệu nhận biết có thể là sự khác biệt trong URL, thường sẽ có dấu gạch ngang trong URL để thêm hậu tố do các tên miền chính thống đều đã được tổ chức chính thống mua lại. Thiếu chứng chỉ SSL bảo mật và yêu cầu thanh toán thông qua các chủ tài khoản mang tên cá nhân hay tổ chức không có tên của ngân hàng.

Dễ nhận biết nhất với hình thức lừa đảo này chính là tên miền thường mang đuôi là “.net” hoặc một đuôi nào đó không phổ biến như “.com”, “.vn” hay “.com.vn”. Giống như email thì cần phải xác nhận bằng hình thức nhập thông tin và nhấp chuột, nếu cảm thấy không an toàn thì tốt nhất là bạn nên tắt luôn trang web đó đi và ngừng mọi thao tác, giao dịch đang diễn ra.

2.4. Kỹ thuật xã hội (Social Engineering)

Social Engineering, hay còn gọi là Kỹ thuật xã hội, là một phương pháp lừa đảo mà kẻ gian sử dụng để xâm nhập hoặc lấy thông tin từ người dùng bằng cách tận dụng các yếu tố tâm lý và xã hội. Thay vì tấn công vào các hệ thống máy tính trực tiếp bằng mã nguồn độc hại hoặc kỹ thuật công nghệ thông tin, Social Engineering tập trung vào việc lợi dụng sự tin tưởng, sự ngây thơ hoặc các yếu tố xã hội để đạt được mục tiêu của mình.

Dấu hiệu nhận biết có thể là các yêu cầu kỳ lạ từ bạn bè, thông tin cá nhân bị lạm dụng hoặc các hoạt động không thể giải thích được trong tài khoản của bạn.

2.5. Lừa đảo qua phần mềm độc hại

Phần mềm độc hại không chỉ đơn giản từ việc bạn truy cập vào các trang web đen, tải ứng dụng từ các trang không uy tín hay nhấp vào các đường link lạ, mà chúng đến từ những phần mềm bạn tải về trên mạng để sử dụng hàng ngày như Office, Adobe, game và tất cả đều được crack mà không có bản quyền.

Bản thân các công cụ crack đều đã là những phần mềm độc hại chứa virus, tuỳ vào từng trường hợp mà nó có thể gây hại hoặc không, nhưng về bản chất là không tốt. Ví dụ như thời điểm bitcoin gây bão, rất nhiều người dùng bị dính mã độc khi tải phần mềm không chính hãng về, dẫn đến việc dính mã độc đào coin, khiến cho CPU và ổ cứng bị tận dụng cho mục đích của kẻ xấu mà không hề hay biết gì. 

Thậm chí, có trường hợp còn bị khoá dữ liệu cá nhân, tê liệt toàn bộ hệ thống thông tin, dữ liệu, kể cả phần cứng lẫn phần mềm, muốn mở khoá phải đưa tiền cho kẻ lừa đảo thì mới được cung cấp mật khẩu mở khoá.

3. Vì sao ngày càng nhiều người bị lừa đảo qua mạng?

Câu trả lời đơn giản nhất cho câu hỏi này chính là sự nhận thức về công nghệ của người dùng không được song hành cùng với tốc độ phát triển nhanh như vũ bão của internet. Đi kèm với đó là các chiến dịch cổ động, tuyên truyền về sử dụng internet, mạng di động lành mạnh cũng chưa được phổ biến và quan tâm nhiều bởi các cơ quan và người sử dụng cơ bản. 

Thêm nữa, việc sử dụng internet với mục đích tốt hay xấu còn tuỳ thuộc vào mỗi người, đó cũng chính là lý do khách quan cho việc xã hội phát triển thì sẽ có nhiều hình thức lừa đảo hơn. Internet không chỉ giúp mở ra thế giới mới, mang cuộc sống tốt đẹp hơn tới nhiều ngừoi, mà cũng vô tình trở thành công cụ của những kẻ gian, sử dụng kỹ thuật cao hòng trục lợi bất chính và tấn công người dùng.

Vậy, đâu là những nguyên nhân cụ thể dẫn đến việc ngày càng nhiều người bị lừa đảo qua mạng:

3.1. Sự thiếu cảnh giác, ý thức an toàn

Đa số người dùng internet không có đủ ý thức và kiến thức về các nguy cơ mạng, từ đó dễ dàng trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo qua mạng. và các hình thức khác.

3.2. Kỹ thuật ngày càng tinh vi của kẻ gian

Kẻ gian ngày càng phát triển và sáng tạo hơn trong việc thực hiện các hình thức lừa đảo, từ việc giả danh các tổ chức uy tín đến việc tạo ra các trang web giả mạo để đánh lừa người dùng.

3.3. Sự tin tưởng không cân nhắc

Một số người dùng có thể dễ dàng tin tưởng và chia sẻ thông tin cá nhân, mật khẩu hoặc thực hiện các giao dịch tài chính mà không kiểm tra kỹ lưỡng nguồn gốc của thông tin đó.

3.4. Không đủ kiến thức công nghệ

Công nghệ ngày càng phát triển nhanh chóng và không phải ai cũng có đủ kiến thức, thời gian và sự quan tâm nhất định để nhận diện cũng như phòng tránh các mối đe dọa mạng.

3.5. Sự chủ quan và khinh thường

Một số người dùng có thể coi thường nguy cơ lừa đảo qua mạng và không đặt mình vào tình huống có thể xảy ra mất an toàn thông tin.

Tóm lại, ngày càng nhiều người bị lừa đảo qua mạng chủ yếu do sự phổ biến của internet, sự thiếu ý thức an toàn, kỹ thuật tinh vi của kẻ gian và sự chủ quan của người dùng. Để tự bảo vệ mình, người dùng cần có kiến thức vững chắc về an ninh mạng và luôn cảnh giác trước các hoạt động đáng ngờ trên mạng.

Trong tất cả các trường hợp trên, việc giữ cảnh giác, không chia sẻ thông tin cá nhân quan trọng và sử dụng các phần mềm bảo mật là những biện pháp cơ bản nhất để bảo vệ bản thân khỏi các hình thức lừa đảo qua mạng. Đồng thời, luôn kiểm tra và xác minh thông tin trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch online nàođể đảm bảo an toàn cho mình và tài khoản của mình.

4. Bảo mật quyền truy cập dữ liệu

Bảo mật quyền truy cập dữ liệu là vấn đề quan trọng trong thế giới số hóa hiện nay. Đối với cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp, việc bảo vệ thông tin và dữ liệu quan trọng trở nên ngày càng cần thiết để đảm bảo an toàn và tránh khỏi các mối đe dọa mạng.

Dưới đây là một số khía cạnh quan trọng và biện pháp bảo mật quyền truy cập dữ liệu mà mọi người nên chú ý và thực hiện.

4.1. Hiểu rõ về quyền truy cập dữ liệu

Để bảo mật dữ liệu, người dùng cần hiểu rõ về quyền truy cập của mình vào các thông tin nhạy cảm. Điều này bao gồm việc xác định ai được truy cập vào dữ liệu, quyền hạn của họ và cách thức quản lý và giám sát quyền truy cập.

4.2. Sử dụng các công cụ bảo mật

Các công cụ bảo mật như mã hóa dữ liệu, công cụ  tường lửa, phần mềm diệt virus và các phần mềm bảo mật khác đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn các cuộc tấn công mạng và bảo vệ dữ liệu của bạn khỏi các nguy cơ mất mát hoặc lạm dụng.

4.3. Xác thực hai yếu tố

Xác thực đa yếu tố (MFA): MFA là một biện pháp an ninh mạng yêu cầu người dùng xác thực danh tính của mình qua ít nhất hai phương thức khác nhau trước khi được cấp quyền truy cập. Điều này có thể bao gồm một mật khẩu (thứ bạn biết), một thiết bị di động (thứ bạn có), hoặc thậm chí là sinh trắc học như dấu vân tay (thứ bạn là). 

Việc này giúp đảm bảo rằng ngay cả khi một yếu tố bị xâm phạm, kẻ tấn công vẫn không thể truy cập vào tài khoản của bạn mà không có yếu tố khác.

Mật khẩu mạnh và đa dạng: Mật khẩu là hàng rào bảo vệ đầu tiên của bạn đối với quyền truy cập dữ liệu. Sử dụng mật khẩu mạnh tức là mật khẩu dài, bao gồm chữ cái hoa, chữ cái thường, số và ký tự đặc biệt để làm cho việc đoán mật khẩu trở nên khó khăn hơn. 

Ngoài ra, đừng bao giờ sử dụng cùng một mật khẩu cho nhiều tài khoản. Nếu một tài khoản bị xâm phạm, điều này sẽ ngăn chặn kẻ tấn công truy cập vào các tài khoản khác của bạn. Thay đổi mật khẩu định kỳ cũng là một thói quen tốt để giữ an toàn cho tài khoản của bạn, tăng cường đáng kể tính bảo mật.

4.4. Đào tạo và nâng cao ý thức an toàn 

Đây chắc chắn là phương án tốt nhất cho việc tránh tối đa các hình thức lừa đảo qua mạng. Nếu các tổ chức, cơ quan đoàn thể cũng như trường học thường xuyên có những khoá học đào tạo về an ninh mạng, sử dụng internet an toàn cũng như bảo mật quyền truy cập dữ liệu người dùng thì chắc chắn mối lo về hệ thống internet sẽ giảm bớt đi nhiều phần.

4.5. Thực hiện kiểm tra và đánh giá định kỳ

Để đảm bảo tính bảo mật liên tục, quá trình kiểm tra và đánh giá định kỳ về các hệ thống và quy trình bảo mật là cần thiết. Điều này giúp phát hiện sớm các lỗ hổng và mối đe dọa tiềm ẩn và thực hiện các biện pháp khắc phục kịp thời.

5. Tổng kết

Khi đã nắm được các hình thức lừa đảo qua mạng, điều đầu tiên bạn nên làm là bổ sung thêm kiến thức an ninh mạng và nâng cấp ngay độ bảo mật cho các tài khoản cũng như hệ thống phần mềm đang sử dụng. Hãy tránh sử dụng các phần mềm crack, không cung cấp thông tin cá nhân cho bên thứ ba không uy tín và cảnh giác mọi cú nhấp chuột trên internet.

Bên cạnh việc nâng cao ý thức thì sử dụng thêm công cụ bảo mật cũng là một phương án tốt. Nếu bạn đang muốn bảo vệ cho các thiết bị phần cứng, phần mềm, email cũng như internet thì có thể tham khảo phần mềm diệt virus có hỗ trợ internet như Kaspersky Internet Security hay Eset Internet Security tại đường link dưới đây.

Phần mềm diệt virus

Xem thêm: 

• Bật mí 03 cách kiểm tra web lừa đảo chuẩn xác để tránh bị "tiền mất tật mang"
• Spoofing là gì? Những hình thức lừa đảo Spoofing và cách thức để phòng tránh
• Social Engineering là gì? Doanh nghiệp nên làm thế nào để phòng chống các mối đe dọa từ Social Engineering?